پژوهشنامه عرفان

این مجله به صورت دو فصلنامه از سوی انجمن علمی عرفان اسلامی ایران منتشر می شود و پذیرای مقالات علمی در زمینۀ عرفان اسلامی و عرفان تطبیقی است. مدیر مسئول این مجله سرکار خانم دکتر فاطمه طباطبایی رئیس و عضو هیئت علمی پژوهشکدۀ امام خمینی می باشند.  در آخرین جلسۀ کمسیون ارزیابی نشریاتوزارت علوم، تحقیقات و فناوری، این مجله موفق به اخد درجۀ علمی پژوهشی گردید. مشخصات و آدرس این مجله به قرار زیر است:

مدیر مسئول: دکترفاطمه طباطبایی

سردبیر : دکتر قاسم کاکایی

اعضا هیئت تحریریه به ترتیب حروف الفبا:

دکتر آذرشب – استاد دانشگاه تهران

دکتر غلامرضا اعوانی – استاد مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

دکتر احمد بهشتی – استاد دانشگاه قم

دکتر شهرام پازوکی – دانشیار مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

دکتر نجفقلی حبیبی- استاد بازنشسته دانشگاه تهران

دکتر مهدی دهباشی – استاد دانشگاه اصفهان

دکترفاطمه طباطبایی- استاد یار پژوهشکده امام خمینی

دکتر احد فرامرز قراملکی – استاد دانشگاه تهران

دکتر قاسم کاکایی – استاد دانشگاه شیراز

دکتر هادی وکیلی- استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه

تلفن:۰۲۱-۶۶۷۴۳۰۴۳-۰۲۱

فاکس:۰۲۱-۶۶۷۴۲۸۲۵

info@anjoman-erfan.ir   

www.anjoman-erfan.ir

مطالب موجود با عبارات مشترک

اندیشه دینی شماره ۴۰

فصلنامه اندیشه دینی شماره ۴۰ منتشر شد. این فصلنامه در زمینه فلسفه و کلام، یه سر دبیری دکتر قاسم کاکایی، از سوی دانشگاه شیراز منتشر می شود و دارای درجه علمی-پژوهشی از سوی وزارت علوم است. مقالات این شماره و اطلاعات مربوط به این مجله به شرح زیر است:

صاحب امتیاز: دانشگاه شیراز
مدیر مسؤول: معاون پژوهشی دانشگاه شیراز
سر دبیر: دکتر قاسم کاکایی
برگردان انگلیسی: دکتر قاسم کاکایی
مدیر داخلی: نورجهان راستی عمادآبادی
ویراستار ادبی: مسعود رهبری

هیأت تحریریه:

ناظر امورفنی، حروفچینی رایانه‌ای و چاپ: نورجهان راستی عمادآبادی

تیراژ: ۲۰۰۰ نسخه

ناشر: مرکز نشر دانشگاه شیراز

نشانی دفتر فصلنامه: شیراز، مجتمع دانشگاهی ارم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کد پستی ۷۱۹۴۵، ص. پ.۱۱۱۹، تلفن: ۶۱۳۴۲۸۸ و ۶۴۶۰۳۷۷ (۰۷۱۱) دورنگار:۶۴۶۰۳۷۷ و ۶۱۳۱۱۱۶ (۰۷۱۱)؛                         

E-Mail:andisheh@rose.shirazu.ac.ir

بخش فارسی

مقالات فارسی

منطق ربط و سلب لزوم در شرطی سالبه کلیه……………………………………………….

دکتر اسداله فلاحی     

تناظر عالم صغیر و عالم کبیر از نگاه حکیم افضل الدین کاشانی…………………..

دکتر احسان قدرت‌اللهی                                      مهدی فرحناکی                                                    

دلالت معجزه از دیدگاه قاضی عبدالجبار معتزلی ………………………………………….  

عباس دهقانی‌نژاد                                        دکتر محمد سعیدی مهر                                   

مفهوم زیبایی نزد توماس آکویینی………………………………………………………………….   

هادی ربیعی                                                    دکتر شهرام پازوکی 

جدال افلاطونی………………………………………………………………………………………………..

علی فتحی 

مطالعه‌ی تطبیقی حدوث عالم در حکمت صدرا و نهج البلاغه……………………… 

دکتر علی ارشد ریاحی                                        ملیحه جمشیدیان

مشائیان و نظریل تجرید………………………………………………………………………..

دکتر سید علی علم الهدی

مسأله‌ی فیض در حکمت اسلامی……………………………………………………………………

محمدعلی اخویان

چکیده مقالات فارسی به انگلیسی

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

به گزارش روابط عمومی سیما و به نقل از روابط عمومی شبکه چهار سیما: مجله فرهنگی زاویه درباره موضوعات و مسائل حوزه علوم انسانی بحث می کند و قصد دارد بر اساس شیوه نامه جدیدی در اطلاع رسانی و تحلیل مسائل فرهنگی روز اقدام کند.

زاویه یک مجله هفتگی است و هر هفته به تحلیل و گفت و گو درباره مهم ترین موضوعات فرهنگی روز یا هفته با دعوت از کارشناسان و مدیران آن بخش می پردازد.

پخش گزارش های ویژه از موضوعات فرهنگی هفته و تصاویر مستند موضوعی مرتبط از دیگر بخش های برنامه است. برنامه زاویه باهدف رصد مهم ترین اتفاقات و عناوین خبری هفته در حوزه علوم انسانی چهارشنبه هر هفته ساعت ۲۰:۳۰ از شبکه ۴ روی آنتن می رود.

زاویه کاری از گروه فرهنگ، اندیشه دینی و تاریخ شبکه چهار سیما است. یک گروه ۱۰ نفره هیات تحریریه “زاویه ” را تشکیل می دهند که موضوعات و سوالات برنامه را طراحی می کنند.

تهیه کننده “زاویه” در گفتگو با روابط عمومی شبکه چهار سیما گفت: مجله فرهنگی زاویه حوزه پوشش آن مشخصا علوم انسانی  است و قصد دارد بر اساس شیوه نامه جدیدی در اطلاع رسانی و تحلیل مسائل فرهنگی روز اقدام کند.

این مجله چند هفته ای است که برای معرفی چهره های تاثیرگذار علوم انسانی رو به شهرستانها آورده است. به همین منظور، این هفته  در شیراز سراغ دکتر قاسم کاکایی  رفت و مصاحبۀ مفصلی با وی داشت. معرفی مختصری از دکتر کاکایی و خلاصه ای از این مصاحبه در برنامۀ این هفته زاویه پخش شد که عینا پیوست شده است.

دانلود برای اینترنت معمولی	دکتر کاکایی در برنامۀ “زاویه” شبکه چهار سیما نوع:wmv، حجم:9.83 MB، دانلود:251
دانلود برای اینترنت پر سرعت	دکتر کاکایی در برنامۀ “زاویه” شبکه چهار سیما (تصویر بزرگتر) نوع:avi، حجم:22.27 MB، دانلود:4198
مشاهده آنلاین (سایت دیگر)	دکتر قاسم کاکایی در برنامۀ زاویه شبکه چهار سیما

مطالب موجود با عبارات مشترک

اقتدا به محمد (ص)

کتاب “اقتدا به محمد (ص)”  تألیف کارل ارنست ترجمۀ قاسم کاکایی در کمتر از نه ماه از سوی انتشارات هرمس به چاپ دوم رسید.

پروفسور کارل ارنست استاد برجسته‌ی مطالعات دینی در دانشگاه کارولینای شمالی آمریکا واقع در شهر چپل هیل (Chapel Hill) است. وی مطالعات فراوانی نسبت به اسلام داشته و به بسیاری از کشورهای اسلامی سفر کرده و هم اکنون در زمینه‌ی مطالعات تاریخی در مورد اسلام یکی از شخصیت‌های مطرح بین‌المللی است. وی مدتی شاگرد آن ماری شیمل بوده و کتاب یاد شده را نیز به شیمل تقدیم کرده است. پروفسور ارنست به عرفان اسلامی بسیار علاقه‌مند است و در مورد شیخ روزبهان تحقیقات فراوانی دارد و دو کتاب در مورد روزبهان نگاشته است که سال ۱۳۸۷ به خاطر این تألیفات جایزه‌ی جشنواره فارابی را به خود اختصاص داد.

کتاب اقتدا به محمد(ص)، در کشورهای مختلف اسلامی بسیار مورد توجه قرار گرفته و در کشورهای مصر، ترکیه،‌ مالزی و اندونزی جوایز ارزنده‌ای را برای مؤلف به ارمغان آورده است. در کشورهای عربستان و پاکستان نیز قرار بود از این کتاب تقدیر شود ولی به علت پررنگ بودن اسلام شیعی در این کتاب و نیز انتقاداتی که از وهابیت کرده است، مورد خشم وهابیان قرار گرفت و از تقدیر خودداری شد. دو سال قبل نیز مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و دانشگاه شیراز، به طور مشترک، جایزه‌ای را برای نگاشتن این کتاب به نویسنده تقدیم کردند.

نگاشتن این کتاب در آمریکا قبل از سال ۲۰۰۱ آغاز شده بود ولی پس از آن که نگارش آن به اتمام رسید،‌ واقعه‌ی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ رخ داده بود. بنابراین، آن ناشری که طرف قرارداد چاپ این کتاب بود از چاپ آن امتناع ورزید. چند ناشر دیگر نیز بدان روی خوش نشان ندادند. سرانجام دانشگاه کارولینای شمالی چاپ آن را متقبل شد. مترجم در سال ۲۰۰۳ در آمریکا و در دانشگاه کارولینای شمالی با این کتاب آشنا شد و آن، زمانی بود که این کتاب متن درسی یکی از دروس عمومی این دانشگاه را به خود اختصاص داده و جنجال‌هایی را نیز از جانب اولیای دانشجویان علیه این دانشگاه برانگیخته بود.

در دانشگاه‌های آمریکا هر دانشجوی دوره‌‌ی کارشناسی، از هر رشته‌ای که باشد، چند واحد درس عمومی را باید اخذ کند. در این دروس دانشجو بین چند عنوان حق انتخاب دارد. یکی از عنوان‌هایی که جزو این دروس عمومی انتخابی قرار دارد درسی است تحت عنوان «درآمدی به اسلام» (An Introduction to Islam). تعداد دانشجویانی که قبل از واقعه‌ی ۱۱ سپتامبر در این درس ثبت نام می کرده‌اند حداکثر ۳۰ نفر بوده است ولی بعد از این واقعه تقاضای ثبت نام در این درس به نحو عجیبی افزایش یافت به نحوی که در سال ۲۰۰۳ سقف ثبت نام ۱۲۰ نفره در دانشگاه کارولینای شمالی، و سقف ۲۰۰ نفر در دانشگاه جورج واشنگتن نیز پاسخگوی تقاضای دانشجویان نبود. علت این امر نیز تبلیغات شدید و گسترده رسانه‌های جمعی آمریکا علیه اسلام و مسلمانان بوده است به نحوی که عده‌ای از روی کنجکاوی و جمعی به منظور دشمن شناسی به این درس روی آورده بودند. پروفسور ارنست خود تدریس یکی از گروه‌های این درس را در دانشگاه کارولینای شمالی به عهده داشت و کتاب اقتدا به محمد(ص) را به عنوان یکی از متون اصلی درس معرفی کرده بود.

برای آن که مخاطبان این کتاب را در آمریکا بیشتر بشناسیم ذکر این خاطره مفید به نظر می‌رسد: پروفسور ارنست در آغاز سال تحصیلی ۲۰۰۳ که اتفاقاً مصادف با سپتامبر بود، پرسش‌نامه‌ای را بین دانشجویان این درس توزیع کرد و از آن‌ها خواست که بدون درج نام خود آن را پر کنند. مترجم کاملاً در جریان چند و چون این سؤالات قرار داشت. این پرسش‌نامه میزان شناخت این دانشجویان (به عنوان جزوی از جامعه‌ی آماری آمریکا) را از اسلام نشان می‌داد. پس از جمع‌آوری پاسخ‌ها معلوم شد که بسیاری از آنان هیچ شناختی از اسلام نداشتند، جمعی اسلام را مرادف تروریسم تلقی می‌کردند، عده‌ای اصلاً نمی‌دانستند که اسلام یک دین ابراهیمی است بلکه آن را یک گروه سیاسی دشمن آمریکا تلقی می‌کردند درست مثل کمونیسم، برخی نوشته بودند که مسلمانان عده‌ای تروریست هستند که با افزایش انفجاری جمعیتشان خطری برای آینده‌ی غرب محسوب می‌شوند، بسیاری از آنان نمی‌دانستند که مسلمان غیر عرب هم وجود دارد به نحوی که اکثریت آنان پرجمعیت‌ترین کشور مسلمان را عربستان سعودی ذکر کرده بودند. برخی نیز گفته بودند که از اسلام هیچ شناختی نداریم فقط می‌دانیم که محمدعلی کلی مسلمان است. تنها چند نفر اطلاعات بیشتری از اسلام داشتند که می‌شد حدس زد که همان دانشجویان مسلمان کلاس بوده‌اند!

به هر حال،‌ غرض از این تطویل این است که مشخص کنیم پروفسور ارنست این کتاب را در چه شرایطی نوشته و در نگارش آن کدام مخاطب را هدف قرار داده است. خود وی در مقدمه‌ی کتاب می‌نویسد: «کتاب حاضر بدان منظور نگاشته شده است تا جایگزین کاملاً‌ متفاوتی باشد برای کتاب‌هایی که در مورد اسلام شایع و رایج شده است. آن چه در این جا ارائه می‌شود دیدگاهی جانبدارانه و در عین حال مدلل و تحلیلی است در مورد سنت دینی اسلام و مسایلی که اخیراً مسلمانان با آن مواجهند. من از برداشت‌های متعارف به شدت فاصله می‌گیرم تا فهمی غیر بنیادگرایانه از اسلام ارائه دهم». در جای دیگر ضمن انتقاد از ناشرانی که از چاپ این کتاب خودداری کردند و نیز از فرقه‌های مسیحی و یهودی که به خاطر تدریس امثال این کتاب علیه دانشگاه کارولینای شمالی به دادگاه شکایت کرده بودند، می‌نویسد: «در شرایطی که ناشران، فرقه‌های دینی و سیاستمداران حتی با بحثی بی طرفانه و منصفانه درباره‌ی اسلام مخالفند، سخت روشن است که این بحث دقیقاً همان چیزی است که امروز ما نیازمند آنیم. منازعات جدیدی که در آمریکا و اروپا علیه اسلام در گرفته، در اصل با تحریک احساسات ژورنالیستی سمت و سو یافته است… کتاب اقتدا به محمد(ص) بدان منظور نگاشته شده است تا ابرهای بدگمانی و سوء فهم را بزداید. این کتاب ابزاری به دست خوانندگان می‌دهد تا بتوانند به فهمی مستقل از آن موضوعات کلیدی و اوضاع تاریخی‌ای نایل آیند که امروزه بر مسلمانان و غیر مسلمانان در سراسر جهان تأثیر می‌گذارد». وی در ادامه خطیر بودن هدف انسانی این کتاب را چنین تصویر می‌کند: «کاری که امروز متخصصان مطالعات اسلامی در تحقیقات خود به عهده دارند بسیار عظیم است. از یک سو در بیشتر اروپا و آمریکا یک نوع جهل بلکه بدبینی نسبت به اسلام وجود دارد که با فاجعه‌ی اخیر (۱۱ سپتامبر) به نحو قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته است. از سوی دیگر در کشورهای اسلامی افراط گرایانی وجود دارند که سعی کرده‌اند اعمال هولناک کشتار جمعی را به نام اسلام توجیه کنند. آن که در میان این مواجهه پایمال می‌شود صدها میلیون مسلمانی هستند که در جهان امروز به سر می‌برند که نه در فهرست اردوگاه تمدن غرب قرار می‌گیرند و نه در بینش خشونت آمیز و افراطی امثال بن لادن سهیم‌اند. در میان ما‌ آنان که متن قرآن، آثار شعرای بزرگ اسلام و تاریخ تمدن اسلامی را مطالعه کرده‌اند عمیقاً انحراف و فساد نمادها و ظواهری که این افراطیان جدید از خود بروز می‌دهند، احساس می‌کنند… . هدف اصلی این کتاب آشکار ساختن چهره‌ی انسانی اسلام است و این کار با زدودن حجاب‌های جهلی میسر است که قرن‌ها در اذهان اروپاییان و آمریکاییان بر این موضوع سایه افکنده است».

فصل اول تحت عنوان «اسلام در چشم غربیان»، ابتدا نگاهی اجمالی به اسلام دارد سپس به تفصیل و به لحاظ تاریحی دیدگاه‌های اسلام ستیزانه‌ی غرب را از قرون وسطی تا عصر حاضر بررسی می‌کند. جنگ‌های صلیبی،‌ مسأله‌ی استعمار و غرض‌ورزی‌های مستشرقان از جمله موضوعات این فصلند.

فصل دوم تحت عنوان «رویکرد به اسلام در قالب دین»، به تاریخچه‌ی واژه‌ی «دین» (religion) و تطور معنای آن از صدر مسیحیت تا اوایل عصر استعمار می‌پردازد. و بر آن است تا به سوء فهم‌های ناشی از آمیخته شدن اسلام با مسایل قومی و نژادی خاتمه دهد.

فصل سوم به «منابع قدسی اسلام» یعنی به قرآن و سنت اختصاص دارد. این فصل با زندگی پیامبر اسلام(ص) آغاز می‌شود و با نگاهی اجمالی به قرآن، ساختار و محتویات آن ادامه می‌یابد. این فصل بر نقش محوری پیامبر اسلام (ص) به عنوان “رحمه للعالمین” در معارف اسلامی تأکید می‌ورزد. در این‌جا برداشت پروفسور ارنست از اسلام، با مطرح ساختن مسأله‌ی ولایت، به دیدگاه‌های شیعی نزدیک می‌شود. در همین فصل است که وی به مواضع خصمانه علیه قرآن، و به خصوص به آخرین آن‌ها کتاب آیات شیطانی سلمان رشدی، پرداخته، به آن‌ها پاسخ می‌دهد.

فصل چهارم تحت عنوان «اخلاق و زندگی این جهانی» به جنبه‌های عملی آموزه‌های اسلام از جمله اخلاق و فقه می‌پردازد. منابع تفکر اخلاقی جهان اسلام و ربط و نسبت آن‌ها با فلسفه و آموزه‌های یونانی و نیز اندیشه‌های ناب قرآن و سنت در این فصل مورد بحث قرار می‌گیرد. از جنبه‌ی فقهی نیز مسایل چالش برانگیزی چون حکومت اسلامی، اسلام و لیبرالیسم، مسایل مربوط به جنسیت و حقوق زن، مسأله‌ی حجاب و نیز رابطه‌ی اسلام و علم، موضوعات دیگر این فصل را تشکیل می‌دهد.

فصل پنجم تحت عنوان «معنویت و عرفان عملی» به ابعاد عرفانی و معنوی اسلام می‌پردازد و ائمه شیعه(ع) و مشایخ صوفیه را به عنوان رهبران و سرچشمه‌های معنویت و عرفان در دو سنت تشیع و تصوف بررسی می‌کند. مباحثی چون مخالفت وهابیان با مفهوم ولایت در این فصل مورد بررسی قرار می‌گیرد. این فصل هم‌چنین به ماهیت هنر اسلامی می‌پردازد و مباحثی چون هنر قدسی، هنر سکولار با بن‌مایه‌های دینی، هنر اسلامی از دیدگاه مسلمانان و هنر اسلامی از دیدگاه غربیان را در بردارد.

فصل ششم که خاتمه و نتیجه‌گیری است تحت عنوان «ایجاد تصویری جدید از اسلام در قرن بیست و یکم» نگاهی به مسأله‌ی اسلام و مقتضیات زمان و نیز مسأله‌ی سنت و تجدد دارد و بر آن است تا نشان دهد که چگونه «ایدئولوژی» و «تکنولوژی» دایماً طرز تلقی مسلمانان و غیر مسلمانان از اسلام را تغییر می‌دهد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

کتاب عوالم خیال

کتاب عوالم خیال نوشته ویلیام چیتیک ترجمه قاسم کاکایی ظرف پنج سال به چاپ پنجم رسید. این کتاب را انتشارات هرمس چاپ ومنتشر کرده است. جالب آن که در مدت مذکور دو ترجمه دیگر نیز از این کتاب توسط دو  نویسنده دیگر منتشر و  روانه بازار شده است. این در نوع خود بی سابقه است که، اولا، از یک کتاب علمی در طول کمتر از چهار سال سه ترجمه مختلف منتشر شود و، ثانیا، یکی از این کتابها به چاپ پنجم برسد. این امرهم نشان دهنده اهمیت جایگاه کتاب و موضوع آن است و هم از اقبال عمومی به ترجمه دکتر کاکایی حکایت دارد.

عوالم خیال یکی از بهترین کتاب هایی است که جایگاه اخلاق و شریعت را در نظام وحدت وجود ابن عربی به اختصار و بخوبی می نمایاند و ایدئولوژی ابن عربی را که همان عبودیت است، به زیبایی ترسیم می کند و هر نوع تهمت اباحی گری و بی مبالاتی نسبت به شریعت را از ابن عربی می زداید وهمچنین معضلات آشنایی با تفکر او را برطرف می کند؛ معضلاتی چون جبر و اختیار و تفاوت بین امر تکوینی و امر تشریعی.

این کتاب همچنین به برخی انتقادها و کج فهمی هایی که متوجه کتاب ترجمان الاشواق شده می پردازد و از ادعای ابن عربی، مبنی بر اینکه مراد او از معشوق زیبارویش در کتاب یاد شده، چیزی جز تجلیات الهی نیست، به نحوی مستدل دفاع می کند.
در این کتاب چیتیک کوشیده است تا آرا و افکار غامض ابن عربی که پیچیده در اصطلاحات مغلق و دشواریاب است را با نثری روان و قابل اطمینان در اختیار خواننده قرار دهد که مترجم نیز با فهم این مسئله در ترجمه سلیس آن کوشیده است.
کتاب به طور کل در سه بخش و ۱۰ فصل تنظیم شده است که بخش اول، انسان کامل، بخش دوم، عوالم خیال و بخش سوم با عنوان اختلاف ادیان نامگذاری شده.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

نویسنده و استاد فلسفه و عرفان دانشگاه شیراز گفت: ما به آن بخش از فلسفه اسلامی که مربوط به دلمشغولی‌های انسان است، به خوبی نپرداخته‌ایم و این مهم‌ترین مشکل کتاب‌هایی است که امروزه در حوزه فلسفه اسلامی نوشته می‌شوند.

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – ۲۵ آذر ۱۳۹۰ - نویسندگان از احتمال افول فلسفه می‌گویند (۴)-کاکایی توضیح داد: فیلسوفان غرب در این دوره، در پی پاسخ به سوالاتی مانند رابطه انساذن با خدا و جهان برآمدند و به همین دلیل، شاید بسیاری از اهالی فلسفه و همچنین دانشجویان این رشته در کشورمان تصور کنند که فلسفه غرب بیش از فلسفه اسلامی به سوالات انسان امروز پاسخ می‌دهد؛ این در حالی است که فلسفه غرب نیز به بحث‌هایی تحت عنوان کلام جدید و فلسفه‌های مضاف گرایش یافت. به همین دلیل می‌توان مدعی شد که فلسفه غرب در دوره حاضر در حال تبدیل شدن به نوعی کلام است.

وی اظهار کرد: در بحث از زوال فلسفه، ابتدا باید مرادمان از رکود فلسفی را مشخص کنیم. تفکر در برخی از دوره‌ها در حل مسایل بشر رکود می‌کند اما این رکود، متوجه ذات فلسفه نیست. گاهی اوقات، انسان‌های یک زمانه به اندازه‌ای در مسایل جزیی زندگی‌شان غرق می‌شوند که از تفکر کلی و اندیشیدن به مسایل کلی بازمی‌مانند.

نویسنده و استاد فلسفه و عرفان دانشگاه شیراز زوال تفکر در جوامع مختلف را برخوردار از رویکردهای عملی مانند دنیاگرایی و اصالت لذت دانست و گفت: جنبه علمی را نیز می‌توان برای این رکود قایل شد، زیرا در برخی از دوره‌ها، علوم مختلف از درجه اعتبار بیشتری نسبت به فلسفه و تفکر برخوردار بودند.

کاکایی درباره امکان ارزیابی رکود فلسفه اسلامی در زمانه حاضر گفت: این موضوع امکان‌پذیر است. باید توجه داشته باشیم که خود فلسفه رکودبردار نیست و رد یا پذیرش فکر فلسفی نیز مستلزم اندیشیدن است. فلسفه اسلامی کنونی به دلیل پیوند نداشتن با دغدغه‌های انسان امروز پویایی و سرزندگی خود را تا اندازه زیادی از دست داده است.

نویسنده کتاب «وحدت وجود: به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت» ادامه داد: فلسفه اسلامی به فهم چیستی دغدغه‌های انسان معاصر و پاسخ‌گویی به آن‌ها کمک چندانی نمی‌کند و به همین دلیل، با دانشجویانی برخورد می‌کنم که با وجود تحصیل فلسفه، لذت فلسفه را درک نکرده‌اند و مسایل فلسفه اسلامی برای آنان ملموس نیست، زیرا با دغدغه‌هایشان پیوندی ندارد.

وی درباره امکان پویایی دوباره فلسفه اسلامی گفت: حکمت متعالیه ملاصدرا قابلیت پاسخ‌گویی به مسایل بشر امروز را دارد. ما دغدغه‌های انسان را بیشتر در عرفان اسلامی می‌یابیم، چنانچه زنده بودن مثنوی پس از قرن‌ها نیز از همین ویژگی عرفان ناشی می‌شود. مولانا در این اثر، اگرچه به فلسفه می‌تازد اما با زبانی فلسفی جهان‌بینی خاصی ارایه کرده است که دلمشغولی‌های انسان در مرکز آن قرار دارد. اگر بتوانیم کار ملاصدرا را که همان پیوند دادن فلسفه و عرفان است انجام دهیم، فلسفه اسلامی نیز پویایی خود را بار دیگر بازمی‌یابد.

نویسنده کتاب «هستی و عشق و نیستی» رکود فلسفه اسلامی در زمانه حاضر را امری مسلم و مطلق ندانست و گفت: فلسفه مبحثی خشک است که اگر دغدغه‌های انسان را در نظر نگیرد، هر طبعی بجز طبع‌های عقلانی محض، نمی‌تواند آن را تاب بیاورد.

وی بار دیگر بر ورود عرفان به فلسفه برای پویایی آن تاکید کرد و گفت: عرفان، بیش از هر فلسفه‌ای جایگاه انسان را در این جهان مد نظر دارد. اگر با این نگاه، به حکمت متعالیه بنگریم، آن را فلسفه منزوی نمی‌یابیم.

مترجم کتاب «اقتدا به محمد(ص)» درباره کارکردهای متفاوت فلسفه غرب و فلسفه اسلامی در دنیای امروز و تاثیر آن بر پویایی فلسفی گفت: در توضیح این موضوع، نکته‌ای را باید در نظر بگیریم. هنگامی که از فسلفه غرب سخن به میان می‌آید، با مکاتب مختلفی روبه‌روییم که از نیهیلیسم تا اگزیستانسیالیزم و پدیدراشناسی را دربر می‌گیرد. بنابراین، ما با یک فلسفه مشخص با عنوان فلسفه غرب مواجه نیستیم؛ برخلاف فلسفه اسلامی که با وجود تفکیک در مکاتب مشاء، اشراق و متعالیه از جوهره و ذات یگانه برخوردار است.

کاکایی ادامه داد: فلسفه غرب مکتب واحدی نیست و نمی‌توان گفت که این فلسفه منشا متحول شدن علوم و توسعه فناوری شد، بلکه شیوه اندیشیدنی که در غرب دوره جدید متداول شد و به روش تجربی معروف است، به پیشرفت علوم انجامید.

وی با اشاره به مثبت نبودن تمامی دستاوردهای فلسفه غرب گفت: توجه به این نکته بسیار مهم است؛ پوچ‌گرایی و اومانیزم از دستاوردهای منفی فلسفه غرب‌اند.

مطالب موجود با عبارات مشترک

شهید حبیب روزیطلب

22 محرم سالگرد شهادت شهید حبیب روزیطلب در عملیات محرم (۱۳۶۱) است. به همین مناسبت و یه یاد آن شهید، دفترچۀ خاطرات او را می گشاییم و برگی از آن را با یکدیگر مرور می کنیم.

«سلام بر شما، سلامِ وداع کننده ای که حاجتهایش نزد شما ودیعه است و از خدا درخواست می کند بازگشت بسوی شما را و در این راه، سعی و کوشش منقطع نشود، و از درگاه شما بسوی بهترین بازگشت، رجوع کند تا به آستانِ وسیع و خیر وبرکت و زندگیِ جاویدوپاینده راه یابد». زیارت رجبیه

حال که دارم به «دریا» می نگرم و محو نظر آن شده ام، ذره ای از این معانی دارد برایم روشن می شود. نمی دانم چگونه بنویسم. بازگشت بسوی آن نیکان و شهیدان، و از آستانه آنها به آستانه وسیع و پر برکت پروردگار رجوع کردن یعنی چه؟ من هیچ نمی دانم و تشنگیِ دانستن بی تابم کرده است؛ این روی آب بودن و در عین حال، تشنه بودن و تشنگی چشیدن، معنی اش را حالا می فهمم. این طور نیست که مثلا آب دریا شور است و اگر آب شیرین در کشتی نباشد تو از تشنگی رنج می بری چون نمی توانی آب به آن شوری را بخوری. این حرف مال آنهاست که به قول شیخ بزرگ، خودشان سنگ نینداختند و وارد نشده اند. اینها اصلا تشنگی را نشناختند، از رودخانه چه می دانند؟ دریاچه را و دریا را نشناخته اند، اقیانوس را چه می فهمند؟اینها شاید اسم رودخانه و دریاچه و دریا و اقیانوس را در کتابهای جغرافی یا نقشه های روی دیوار، دیده باشند. اینها آب را ندیده اند و چون آب را، شهودی، درنیافته اند،تشنگی را نمی شناسند، آن وقت بهانه می آورند که مثلا آب شور است یا آن که بی مزگی و بی نمکیِ خودشان، آب را به مذاقشان شور و تلخ نشان می دهد. اینها زندگیشان بیهوده است چرا که نمی بینند، کورند، چشمهای قلبشان به دست خودشان مسحور گشته است.

داشتم از دریا می گفتم. این قطره ها که از پرش موج ها بوجود می آیند برای بقای خویش هیچ چاره ای ندارند جز فنای  در دریا، در اقیانوس، در… این رمز و راز بقای همه قطره هایی است که جرات موج شدن را پیدا کرده و خود را به طوفان سپرده اند تا نمانند و نگندند؛ تا مرداب نشوند و جایگاه دو سه مرغابی پیر که قدرت پرواز ندارند نگردند…تا مرداب سبز و گندیده ای نشوند که قورباغه های لزج در آنها بتوانند شنا کنند وحشره هایی که فقط از بوی عفونت خوششان می‌آید بر فراز آن پرواز کنند و باد به هرکجا که بخواهد ببردشان.

اینها خود را به هوای پیوستن به اقیانوس، به شط کارون رسانده اند. به آنها که نگاه می کنی سراسر وجودشان را امید پیوستگی به خلیج فارس و دریای عمان می بینی و از آنجا به اقیانوس. این است که در قطره ای و گوشه ای از شط ایستایی و سکون حاکم نیست، همه اش حرکت است؛ و رفتی و پیوستی.

می خواهم پروازِ قطره را از اقیانوس و به آسمان رفتنش را بگویم و از آن، پرواز به آستان پیغمبر(ص) و خاندان و اولیاء ایشان را برای راه یافتن به آستان حضرت احدیت و رجوع به ربّ الارباب را به ذهن نزدیک تر کنم. این را می نویسم! تلاطم درونیِ آن را با تمام وجود حس می کردم، غوغای درونش را با تمامی جان می شنیدم که در او، آرامشی نیست و نه سکونی، همه اش حرکت است و کار او دایم در حال فیض بخشی است. اگر آنی آن مبداء فیّاض، فیض و رحمت خویش را قطع کند، دیگر هیچ چیز نمی ماند چون هیچ چیز استقلال وجودی ندارد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

روزنامۀ قدس – پنج شنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۰- گروه معارف-محمد کلهر- گفتگو با دکتر قاسم کاکایی: شکوفایی اقتصاد در هر جامعه ای نسبت مستقیم با فرهنگ آن جامعه دارد. چه بسا جوامعی که از رفاه نسبی برخوردارند و این موضوع در فرهنگ زندگی آنها هم تأثیر گذاشته و سطح عمومی فرهنگ آنها را بالا برده است. البته در مقابل این دیدگاه هم عده ای معتقدند که پیشرفت اوضاع اقتصادی مخل تعالی مسایل فرهنگی است و رفاه زدگی، تنها تن آسایی و سبک سری را به مردم هدیه می دهد. اما به راستی کدام یک از این دیدگاه ها محل اعتماد و اعتبار است؟

با توجه به اینکه ایران یک کشور اسلامی است و از آموزه های مترقی آن در وجوه مختلف حکومت و جامعه بهره می برد، برای بررسی نسبت میان «فرهنگ» و «اقتصاد» و نیز ضلع سومی به نام «عرفان» به سراغ حجة الاسلام دکتر قاسم کاکایی، عضو هیأت علمی دانشگاه شیراز و نویسنده و مترجم کتابهای فلسفی، دینی و عرفانی رفتیم که حاصل این گفتگو در پی می آید.

* لطفاً به عنوان نخستین سؤال، تفکر و تعقل را تعریف و نسبت آن با فرهنگ را در جامعه تبیین کنید؟
** تفکر و تعقل یکی از بنیادی ترین ارزشهای اسلام است. به گونه ای که امام صادق(ع) در تعریف عقل می فرمایند: عاقل کسی است که خدا را می پرستد و در زمره رستگاران است. یعنی؛ حتی شناخت و عبادت خداوند تبارک و تعالی- که زیربنایی ترین اصل اعتقاد اسلامی است- مبتنی بر تعقل است و اگر تعقل در نظام فکری اسلام نباشد، آثار مخربی در جریان تفکر اسلامی خواهد داشت و حتی ممکن است کل نظام فرو ریزد. چنانچه در اوایل تاریخ اسلام بحث های عقل ستیزان را داشته ایم که در بهترین حالت به صورت «اهل حدیث» و «اخباری گری» درآمده و ضربه های خود را به تفکر اسلامی وارد آورده است.
بنابراین، بحث تعقل پیش از هر مبحثی در اسلام مطرح است و روایتی همچون «تفکر ساعة افضل من عبادة سنة» نیز نشانگر ارزش و اهمیت تفکر در اسلام است. تعقلی هم که از ما خواسته اند، در بحث حکمت، اشراق شده است. زیرا عقل بدون معنویت گاهی اوقات- به تعبیر علمای اخلاق – به جربزه می انجامد که پسندیده نیست. بنابراین حتماً باید این دو بال توأم باشند تا فرهنگ اسلامی شکوفا شود.
* یعنی این عقلانیتی که تشیع روی آن مانور می دهند، همان حکمت متعالیه است؟
** بهتر است آن را «حکمت متعالیه» ننامیم، زیرا لازم نیست حتماً کسانی فیلسوف باشند تا به این عقلانیت رسیده باشند. مراد آن چیزی است که ما از آن تحت عنوان روشن بینی- نوری که خدا در هر قلبی بخواهد، می تاباند- یاد می کنیم؛ «العلم نور یقذفه الله فی قلب من یشاء». البته این نور، هم با اندیشه سروکار دارد و هم با قلب .
* حال اگر از جامعه اسلامی فاصله بگیریم و کلی تر نگاه کنیم؛ تأثیر تفکر در فرهنگ یک جامعه به چه صورت است؟
** تفکر خمیرمایه فرهنگ است. اگر فرهنگ را ثروت معنوی یک جامعه بدانیم، این ثروت معنوی جز از طریق تفکر به دست نمی آید و نور تفکر تمام ابعاد زندگی انسانی را روشن می کند. اگر تفکر نباشد، کارهایمان بدون هدف و شناخت عمیق انجام می شود و حتی اگر در عمل هم بسیار پرکار باشیم، ضربه ای که این پرکاری بدون تفکر می زند، چه بسا مهلک تر از کم کاری یا انفعال است! یعنی؛ کسی که بدون تفکر کاری را انجام می دهد، فسادی که ایجاد می کند بدتر از صلاحی است که در پی خواهد داشت، ولو که نیت فرد خیر باشد. بنابراین تفکر بر همه جریانهای فرهنگ مادی ما مقدم است. انسانهایی که متفکر باشند، هم حقوق خود را محترم می شمارند و هم حقوق جامعه را می شناسند و سعی در رعایت آن دارند و درنهایت فرهنگ جامعه بارور شده و جامعه به سوی تعالی پیش می رود.
* شاید بد نباشد در اینجا فرهنگ را هم تعریف کنیم. آیا فرهنگ همان هنجارهای تعریف شده در هر جامعه است؟ اگر بخواهیم فرهنگ را با کمک و دخالت تفکر و تعقل تعریف کنیم، چه باید بگوییم؟
** بنده ثروتهای معنوی یک جامعه- اعم از هنجارها، ادبیات، بینش و…- که حاصل ثروت اندوزی ادبی، معنوی و اندیشه ای یک جامعه است را فرهنگ می نامم. البته ممکن است فرهنگی را به گونه ای گسترش دهیم که شامل تمدن هم باشد. آن وقت همه علوم بشری که دستاورد اندیشه و تفکر بشر هستند نیز جزو فرهنگ تلقی می شوند.
* حال رابطه چنین فرهنگی با اقتصاد به چه صورت است. آیا این دو در تعارض با هم قرار دارند یا قابل جمع اند؟
** از قدیم الایام در فرهنگ اسلامی رابطه، تقابل یا تعارض دین و دنیا به صورتهای مختلف مطرح بوده است. حتی در مدارس هم نگارش انشاهایی با موضوع ثروت مادی و ثروت معنوی به دانش آموزان تکلیف می شد که؛ علم بهتر است یا ثروت؟ این تقابل و چگونگی رابطه دین و دنیا از قدیم مطرح بوده است. اما به نظر بنده- که از دیدگاه جریان اسلامی به این موضوع می نگرم- این دو کاملاً در هم تنیده هستند و نمی توان آنها را از یکدیگر تفکیک کرد. بویژه در فرهنگ اسلامی که علاوه بر آخرت، توجه ویژه ای هم به حیات دنیوی انسانها دارد.
* در واقع شما در جامعه اسلامی وجه اخلاقی فرهنگ را پررنگ تر می بینید؟
** فرهنگ ممکن است اعم از اخلاق باشد؛ چه ارزشهای فقهی، چه ارزشهای اخلاقی و چه ارزش ایی که در عرفان مطرح است، همگی می تواند جزو فرهنگ باشد. مثلاً در اسلام، تولید ثروت به معنای اقتصاد پویا یک ارزش است. بنابراین اگر این موضوع به فرهنگ تبدیل شود، بسیار مؤثرتر خواهد بود تا فرهنگ بیکاری، تن پروری، عیاشی و یا حتی فرهنگی که ممکن است به نام زهد و دنیاگریزی ظاهر شود. همان طور که در اقتصاد، توزیع ثروت هم مطرح است، اگر ارزشی به نام «عدالت» مطرح شود، توزیع عدالت محور ثروت خود فرهنگ سازی می کند. اما بالعکس، اگر در فرهنگی یک فساد اخلاقی یا اقتصادی ایجاد شود؛ آن فرهنگ ضربه می خورد. بنابراین اگر علم را- که مربوط به حوزه تمدن است- یک گوشه ای از فرهنگ بدانیم، باز هم عالمانه عمل کردن ثمرات میمونی در صحنه اقتصاد به بار می آورد. حال اگر خلاف این موضوع رخ دهد و اقتصاد یک جامعه ضربه بخورد و فقر ایجاد شود، قطعاً فرهنگ آسیب می بیند. چنانچه در روایات داریم: «کاد الفقر أن یکون کفرا» یعنی فقر به کفر (فحشا، دزدی و…) می انجامد. از همین رو، در دیدگاه اسلامی، فرهنگ و اقتصاد به هیچ وجه از هم جدا نیستند و تقویت یکی باعث تقویت دیگری می شود و تضعیف یکی به دیگری ضربه می زند.
* با توجه به این سخن شما، از دید عقلای یک جامعه اسلامی، تعریف بهبود اوضاع اقتصادی چیست؟ آیا عرفان اسلامی با کسب ثروت منافات ندارد؟
** در فرهنگ و عرفان اسلامی اگر امام علی (ع) را الگوی خود بدانیم، می بینیم که حضرت با حفر چاه و کاشتن نخل، تولید ثروت می کردند، اما از خدمت به خلق عبادت خدا هم غافل نمی شدند و این دقیقاً جمع میان دنیا و آخرت است. زیرا پای ثروت اندوزی و حرص فردی در میان نبود و تا ایشان را در دنیا و غفلت مستغرق کند. در عرفان اسلامی، چنانچه امام راحل هم تأکید می کردند، مهم «نداشتن» نیست، مهم «تعلق نداشتن» است. یعنی صرف نداشتن و فقر اقتصادی ارزش محسوب نمی شود. در روایات داریم که؛ «من اصبح ولم یهتم بامور المسلمین فلیس بمسلم» اگر کسی صبح کند و به امور مسلمانان اهتمام نداشته باشد، مسلمان نیست و یا داریم: «الناس عیال الله» مردم خانواده خدا هستند، بنابراین باید به اینها رسیدگی کنیم. همچنین در قرآن کریم بر قرض دادن تأکید شده است: «مَن ذَا الَذِی یقْرِضُ ا… قَرْضًا حَسَنًا فَیضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرُ کرِیمُ». (آیه ۱۱ سوره حدید) همچنین در عرفان اسلامی داریم که؛ «تخلقوا باخلاق الله» یعنی انسان باید متخلق به اخلاق الهی شود. یکی از مصادیق این اخلاق خدایی، تولید، خلاقیت و رسیدگی به خلق است. بنا بر این کسی هم که در بُعد عرفانی وارد می شود، وجه خداست که روی زمین کار خدایی انجام می دهد. به تعبیر عرفای ما- که هم ماجرای آنها را شنیده ایم و هم مصداق عینی اش را دیده ایم- کار و کار کردن جوهر انسان را می سازد. اگر به عرفای تاریخی اسلام نگاهی بیندازیم، بیشتر آنها به شغلشان شناخته می شوند. مثلاً ابوسعید خراط، ابوالعباس قصاب یا حتی منصور حلاج. یعنی عرفان و معنویت جدا از صحنه کار و اجتماع نیست، بنابراین در عرفان اسلامی، کار و تولید در متن زندگی وجود دارد. در زمان معاصر هم عارفانی همچون مرحوم آیةا…انصاری همدانی که در صحن نجف شیرفروشی می کرد، مرحوم شیخ رجبعلی خیاط یا مرحوم آیةا…نجابت که به کار کشاورزی مشغول بود را داریم.
به خاطر دارم که حضرت امام (ره) به مناسبت روز کارگر فرمودند: «کار نظیر وجود است که در همه شؤون عالم دخالت دارد. عالم موجود شده است از فعالیت خدا. خدای تبارک و تعالی مبدأ کار و کارگری است.» لذا عرفای اسلامی هم به تبع آن که کار و تولید فعل خداست، سعی وافری داشتند که به این اخلاق الهی متخلق شوند.
* در یکی- دو سال اخیر، کشور روی فعالیتهای اقتصادی متمرکز شده است. از طرفی طرح هدفمندی یارانه ها با موفقیت اجرا شد و از سوی دیگر، مقام معظم رهبری امسال را سال جهاد اقتصادی نامیدند. از همین رو برخی دلسوزان کشور دغدغه این را دارند که جهش در فعالیتهای اقتصادی، کشور را از پرداختن به فعالیتهای فرهنگی باز دارد. رابطه این دو را چگونه ارزیابی می کنید. آیا می توانیم آن را از نوع «عموم و خصوص من وجه» بدانیم؟
** به نظر می رسد باید با هر دو بال اقتصاد و فرهنگ پرواز کنیم و اوج بگیریم. شاید تعبیر «جهاد» هم ناظر به همین موضوع باشد. این موضوع که قصد جبران عقب ماندگی خود را داریم، بسیار نیکوست اما نباید پیشرفت را صرفاً در ثروت مادی و علوم اقتصادی دید، بلکه در ثروت معنوی هم باید رو به جلو حرکت کنیم. ما پیشرفتهای خوبی در زمینه فناوریهای نانو و هسته ای کسب کرده ایم، اما اگر از معنویت غافل شویم، ممکن است به کشورهای توسعه یافته دنیا که توجهی به معنویت ندارند، شبیه شویم.
حضرت امام(ره) فرمودند: «تمام کوشش انبیا برای این بوده است که انسان را بسازند؛ تعدیل کنند» از همین رو در جریان انسان سازی نباید وسیله با هدف جا به جا شود، البته تاکنون این گونه نبوده و ان شاء ا… با تدبیر مسؤولان در آینده هم چنین نخواهد بود.
* با توجه به اینکه به کشورهای خارجی بسیاری سفر کرده اید و حتی سابقه تدریس در دانشگاه های آمریکایی نظیر کارولینای شمالی را دارید، آیا می توانید مقایسه ای دقیق میان فرهنگ اسلامی ما با سایر فرهنگ ها و مکاتب داشته باشید؟ همچنین چه پیشنهادی برای افزایش معنویت و سطح فرهنگ در جامعه دارید؟
** گمان می کنم باید فرهنگسازی را از کودکی و مدرسه آغاز کنیم؛ البته نه به صورت شعاری! به نظر می رسد یکی از دلایل موفقیت غرب در حوزه آموزش و ارزشهای فرهنگی مطرح از دید آنها، این است که از شعارزدگی پرهیز می کنند و به حیطه عمل وارد می شود. به همین دلیل دانش آموزان آن کشور با تناقض یا تعارض مواجه نمی شوند. در قرآن کریم داریم که؛ آنها این گونه زندگی می کنند، چنان که گویی تنها قرار است در این دنیا زندگی کنند و در این راستا به خوبی برنامه ریزی می کنند و هدفشان- که منحصر به دنیا است- را به جد پیگیری می کنند.
اما در جامعه ما ممکن است برخی شعارهای معنوی، مطرح شود و دانش آموز یا دانشجوی ما آینه این شعارها را در جامعه نبیند و دچار تناقض شود. در این صورت، کم کم باورهایش را از دست می دهد و بعضاً سرخوردگی هم پدید می آید. به نظر می رسد در نظام فرهنگی کشور باید از شعارزدگی و تملق گرایی پرهیز کنیم. برای این منظور هم باید یک پالایش اخلاقی نسبت به ارزشهای اسلامی در سیستم آموزش دین و معنویت به دانش آموزان و دانشجویان داشته باشیم تا تناقض ها را مرتفع کنیم.
* به عنوان آخرین سؤال اگر بخواهید به نکته ای فلسفی یا عرفانی در حیطه فرهنگ اشاره کنید، آن چیست؟
** در مراسمی خدمت آیةا…جوادی آملی بودیم و ایشان تأکید کردند که؛ ما نباید قرآن را از دست دهیم. یعنی؛ احساس می شود عمق این جریان که قرآن همه چیز ماست و همه چیز ما را تأمین می کند، کمرنگ شده است. البته خوشبختانه قرآن خوان و قاری قرآن بسیار داریم، اما توجه به قرآن میان اقشار روشنفکر ما یک مقدار کم است.
ابن عربی جمله زیبایی دارد با این مضمون که؛ اگر در معرفی خدا کار به دست فیلسوفان بود، هیچ کس خدا را دوست نمی داشت! مراد او این است که چون فلاسفه موضوعات را تنبیهی مطرح می کنند، تعریفشان از خدا هم او را از خلق جدا می کند. زیرا خدا را «واجب الوجود» و انسان را «ممکن الوجود» معرفی می کنند و چون انسان نمی تواند کسی را که هیچ شباهتی با او ندارد، دوست داشته باشد، بنابراین نمی تواند با خدا ارتباطی برقرار کند. ابن عربی ادامه می دهد که؛ بحمدا… کار دست انبیاء بود و آمدند خدا را به صورت ایجابی و نه سلبی معرفی کردند و یک نوع خدای «انسان وار» را به مردم شناساندند ولو اینکه این عبارت چندان جالب نباشد و به این علت، انسانها می توانند خدا را دوست داشته باشند.
بنابراین باید دقت کنیم در کنار مسایل تعقلی، تفکری و اندیشه فلسفی، این بُعد قرآن را از دست ندهیم و خدا را با وجوه مختلفش- که قرآن معرفی کرده است- هم بشناسیم و هم بشناسانیم تا محبت خدا و محبت خلق خدا روز به روز در جامعه ما بیشتر متجلی شود.

مطالب موجود با عبارات مشترک

قاسم کاکایی

همزمان با شروع ماه محرم، کتاب گلبانگ سربلندی (گفتارها و روضه‌های عاشورایی) تألیف حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر قاسم کاکایی، عضو هیأت علمی دانشگاه شیراز و استاد برجسته عرفان اسلامی از سوی انتشارات هرمس در ۴۰۰ صفحه منتشر شد.

روزنامۀ جام جم – چهارشنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۰ - بررسی ابعاد عرفانی قیام عاشورا در گفت‌وگو با  دکتر قاسم کاکایی- کاکایی علاوه بر تدریس و نگارش آثار در حوزه عرفان و فلسفه اسلامی در خارج از کشور نیز در دانشگاه کارولینای شمالی درس کلام و تفسیر قرآن و در دانشگاه جاکارتا درس فلسفه و عرفان اسلامی خود را دایر کرده است. در مورد این اثر و دیدگاه عرفانی نسبت به عاشورا با هم به گفت‌وگو نشستیم که از نظر شما می‌گذرد. خود او می‌گوید این کتاب، با همه‌ کتاب‌هایی که تاکنون از نگارنده منتشر شده است، فرقی اساسی دارد و آن اینکه صرفا حاصل کرسی تدریس حوزه و دانشگاه نیست، بلکه محصول هشت سال منبر و روضه‌خوانی نیز هست. به جای آنکه تحقیق و پژوهشی محض در موضوعی خاص و به روشی فلسفی باشد، گویشی عاشقانه است؛ بیان عشق و مهری است که طی سال‌های طولانی و تحت شرایط مختلف حاصل آمده است.

*ویژگی بارز حرکت امام حسین(ع) چه بود؟

اگر به جریان عاشورا و نهضت امام حسین(ع) نگاه کنیم، آن چیزی که ویژگی بارز حرکت امام حسین(ع) است و آنرا شکل می‌دهد و متمایز می‌کند، بحث شهادت است، یعنی آن صفت و ویژگی که به صورت اسم علم برای حضرت أباعبدالله(ع) درآمده «سیدالشهداء» است، یعنی سرانجام حرکت کربلا و آن نقطه نهایی بحث شهادت است.

*به طور کلی چه رویکردهایی به شهادت وجود دارد؟

درباره اینکه شهادت چه هست و جایگاه آن در کربلا چگونه است؟!، چهار رویکرد وجود دارد. رویکرد اول، شهادت را لازمه جهاد می‌داند. یعنی امام حسین(ع) برای ایجاد حکومت در عرصه سیاسی و براندازی رژیم غاصب و جاه‌طلب جائر یزید، جهادی داشت و لازمه این جهاد شهادت هم هست، یعنی در اینجا شهادت یک استراتژی است که همراه با جهاد راه را برای ایجاد حکومت باز می‌کند. شما این بعد را در امثال کتاب “شهید جاوید” می بینبد. از بعد دیگر، برخی این گونه تعبیر می‌کنند که شهادت یک وسیله است برای اینکه آزادگی و حریت را به دست آوریم و از کرامت انسان دفاع کنیم. اینها یادآور جمله معروف دکتر شریعتی است که «شهادت دعوتی است به همه عصرها و همه نسل‌ها که اگر می‌توانی بمیران و اگر نمی‌توانی بمیر» اینجا شهادت ابزاری برای حفظ حریت و آزادگی است. در این بعد، بیشتر بحث حماسه مطرح است. پس همان طور که گذشت بعد اول بحث سیاست و بعد دوم بحث حماسه است. ولی این دو بعد، با تقریری که بیان شد، در هر مبارزه ای می تواند مطرح باشد ولو آن که فرد مبارز به دینی هم متدین نباشد.

بعد سوم این است که شهادت یک مرگ مظلومانه و فاجعه و مصیبتی است که بر اهل بیت(ع) وارد آمده است. ما این را به عنوان یک تراژدی بزرگ بشریت می‌بینیم و برای شهادت مرثیه می‌سرائیم. در بعد چهارم، شهادت اصلا ابزار و وسیله نیست، بلکه شهادت خودش غایت قصوای عرفانی است، یعنی “فنای فی‌الله” که آرزوی همه عرفا بوده است و آن را با تعابیری چون  فنا، سوختن، نیستی و مرگ بیان می کردند. شهادت واقعا به واقعیت درآوردن همین آرزوی دیرینه همه عرفا است. به وجه‌الله نظر کردن است.

این چهار بعد، مشخصۀ حرکت امام حسین(ع) که می‌توان درباره آن سخن گفت؛ بعد اول بعد سیاست و جهاد بود که نماد آن شمشیر است، بعد دوم بعد حماسه است که نماد آن خون است، بعد سوم بعد مصیبت و تراژدی است که نماد آن اشک است و در کربلا با با آب و خاک هم پیوند خورده است. بعد چهارم که بعد عرفان است که نماد آن خدا است که در وجود خود امام حسین(ع) تجلی یافته است.در و عشق و ذکر با آن درآمیخته است.

*در کتاب گلبانگ سربلندی شما به چه ابعادی پرداختید؟

در کتاب گلبانگ سربلندی، بنده به هر چهار بعد پرداخته و سپس این را مطرح کرده‌ام که رمز پایداری و جاودانگی کربلا بیشتر مربوط به کدام بعد از حرکت امام حسین(ع) است. جواب همان بعد عرفانی است. لذا در این کتاب بیشترین حجم را به بعد عرفانی کربلا اختصاص داده ام. این بعد در جبهه های دفاع مقدس بیشترین نمود را داشت. از همین روی، در این اثر نقبی زده‌ام به جبهه‌های خودمان که در آنجا چگونه بود که رزمندگان ما می توانستند یک دوره حافظ را در جبهه بخوانند یا با مثنوی مأنوس باشند، شیران روز و زاهدان شب باشند. به هر حال، در جریان کربلا این چهار بعد و تجلی آنها به صورت رزم و بزم به هم آمیخته است. با نگاه به رجزهای امام حسین(ع)، حضرت ابوالفضل(ع)، حضرت علی‌اکبر(ع) و سایر شهدا از یک سو، و دعا‌های شورانگیز آقا أباعبدالله(ع)، از سوی دیگر، می توانیم آمیختگی این ابعاد را بخوبی درک کنیم.

*طرح سؤال این کتاب چیست، یعنی دغدغه اصلی شما در این اثر چه بوده است؟

این بوده که بالاخره باید از چه بعدی باید به کربلا نگاه کرد! در این کتاب بیشتر این موضوع تحلیل شده است که هر چهار بعد در کربلا وجود دارد راز پایداری و جاودانگی کربلا و وجه تمایز آن با هر حرکت دیگر چیست.

عطار سؤال خوبی را مطرح می‌کند؛ اگر صرفا بعد خون و بعد مصیبت و تراژدی در میان باشد آیا این امر مبین راز جاودانگی وتمایز کربلا باشد؟ عطار می‌فرماید: «بسی خون کرده‌اند اهل ملامت/ ولی این خون نخسبد تا قیامت – هر آن خونی که بر روی زمان است/برفت از چشم و این خون جاودانه است».

*چرا خون امام حسین(ع) جاودانه است؟

به نظر ما بعد عرفانی حرکت أباعبدالله(ع) وجه بسیار ممتاز حرکت ایشان است و البته هر سه بعد دیگر هم اهمیت خود را دارند، ولی جاودانگی امام حسین(ع) به خاطر این است که به خدا پیوسته و وجه‌الله شده است. و «هر چه بر [زمین] است فانى‏شونده است*و وجه باشکوه و ارجمند پروردگارت باقى خواهد ماند.(آیات ۲۶ و ۲۷ سوره الرحمن)» و این چنین است که کربلا می‌تواند دست مایه سخن مولانا باشد که: «بزن شمشیر و ملک عشق بستان/ که ملک عشق ملک پایدار است»، یعنی در سلوک امام حسین(ع) به سمت خدا می‌کند، شمشیر زدن ایشان همان جهادی است که عرفا به دنبال آن هستند، «بزن شمشیر و ملک عشق بستان/ که ملک عشق ملک پایدار است، حسین کربلایی آب بگذار/ که آب امروز تیغ پایدار است». بنده در این اثر، هم بعد عرفانی و هم سایر ابعاد را تحلیل کرده ام ولی بعد عرفانی در این اثر، پررنگتر است و مفصلترین فصل این کتاب، “کربلا و عشق” است که در آنجا از شعرای عرفانی و آیینی و بخصوص از مولانا و حافظ در تبیین و تشریح حرکت امام حسین(ع) بسیار استفاده بردم.

به اعتقاد بنده امام حسین(ع) برای عرفا اسوه بوده و کربلا رمز جاودانگی و پایداری است. حافظ فرمود: «شب تاریک بیم موج و گردابی چنین حائل/ کجا دانند حال ما سبک‌بالان ساحل‌ها». آن چیزی که ما در شب تاریک لازم داریم “چراغ هدایت” است و در موج و گرداب “کشتی نجات” می‌خواهیم واین یعنی حسین(ع) که فرمودند: «إن‌الحسین مصباح‌الهدی و سفینة‌النجاة». بیشتر مطالب کتاب بنده تحلیل این مباحث است و بررسی ابعاد مختلف کربلا و آن چهار نماد شمشیر، خون، اشک و خدا است که با مسائل دیگری مانند آب، ذکر و خاک هم در آمیخته است.

*به بحث هدف و فلسفه قیام عاشورا و حرکت امام حسین(ع) هم در این اثر پرداخته‌اید؟

یکی از مسائلی که در رابطه با بعد عرفانی کربلا وجود دارد، بحث هدف و فلسفه حرکت امام حسین (ع) است. چرا امام حسین(ع) قیام کردند؟، بحث هدف و فلسفه امام حسین(ع) در این کتاب ذکر شده و پیوستگی حرکت حضرت امام حسین با حضرت امام حسن مجتبی(ع)، بحث امر به معرف و نهی از منکر، بحث حفاظت از دین و شریعت و … هم مطرح شده است.  حرکت کربلا که از معصوم سرزده، یک حرکت کاملا عقلانی است. غیر از اینکه وظیفه شرعی امام حسین(ع) جهاد و مبارزه است، حرکت امام حسین(ع) حرکتی است که عقل نیز آنرا تأیید می‌کند یعنی حرکتی عقلانی است. اما در عین حال، چون از بعد عرفانی سخن می‌گوئیم بحث عشق هم مطرح می‌شود که محرک اباعبدالله(ع) در کربلا عشق است. وقتی پای عشق به میدان می‌آید، دیگر در عشق چرا وجود ندارد، عشق لاابالی‌ است و چرا نمی‌شناسد و یک نوع جنون است، البته جنون فوق عقل.

*آیا میان عقل و عشق نزاعی است و اگر هست بین کدام عقل و کدام عشق و تحلیل آن چیست و چگونه می‌توانیم این دو را در قیام عاشورا با یکدیگر جمع کنیم؟

نکته‌ای که بنده را وامی‌دارد این بحث را پر رنگ‌تر مطرح کنم، این است که دو طایفه نسبت به حرکت امام حسین(ع) دیدگاه خاصی را دارند بر این مبنا که حرکت امام حسین(ع) چرا ندارد و در آنجا از عقل و فلسفه نمی توان دم زد. اول کسانی هستند که می‌گویند حرکت امام حسین(ع) صرفا یک حرکت عاشقانه است و خود را نیز هم مجنون امام حسین(ع) می دانند. این طایفه هر نوع دیوانگی و کار غیرمنطقی و غیرعقلانی و مسائلی را که تنش‌زا بوده و هیچ توجیه عقلی هم نداشته باشد تحت عنوان دیوانگی و عشق امام حسین(ع) توجیه می کنند. جوان‌های زیادی را سراغ دارم که تحلیل و برداشت‌شان همین است و به محافلی پا گذاشته‌اند که تحلیل آنان از حرکت امام حسین(ع) این است که حرکت امام حسین(ع) یک حرکت عاشقانه است و عقل آنرا نمی‌شناسد. وقتی بحث «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» هم به این قضیه اضافه شود، کار سخت تر می گردد. یعنی برای آن که هر روز عاشورا و هر جا کربلا باشد و اگر می‌خواهیم کربلایی باشیم، باید همواره جنگی در کار باشد و همیشه باید خود را در سپاه امام حسین(ع) بدانیم و در جست‌وجوی کسانی باشیم که نقش شمر، خولی و یزید را داشته باشند. انگار نمی‌شود، پیرو امام حسین(ع) بود و کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا را قبول داشت، ولی نه فقط در صحنۀ جنگ، بلکه در کلاس درس، در محراب مسجد، در بازار و در همه جا بتوانیم با امام حسین(ع) باشیم. یک عده این گونه هستند که تصویری که از امام حسین(ع) ارائه می‌دهند، فقط تصویر شمشیر و خون وجهاد آن هم فقط به معنای خارجی آن، یعنی “جهاد اصغر” است و نه “جهاد اکبر”. عده دیگری از روشنفکران در نقطه مقابل، طایفه اول را به عنوان افراد خشونت‌طلب و کسانی که خشنونت را تقدیس می‌کنند، مورد انتقاد قرار می‌دهند و پا را بالاتر می‌گذارند و حرکت امام حسین (ع) را هم حرکتی می‌دانند که غیر از کشتن و خون چیز دیگری نمی‌شناسند و این حرکت را تقدیس خشونت می‌دانند. یعنی این هر دو طایفه، تقریبا یک هدف را برای امام حسین(ع) قائل هستند که عقلانی هم نیست. از سر عشق و از سر جنون است. یعنی هر دو، نتیجۀ حرکت امام حسین(ع) را یک چیز می‌دانند: خون و خشونت، اما یکی آنرا تقدیس و دیگری آنرا تقبیح می‌کند. ما در این کتاب خواستیم نشان دهیم که ضمن عقلانی بودن حرکت امام حسین(ع) آن نزاعی که بین عقل و عشق است، مربوط به عقل ابزاری و دوراندیش است، اما عقلی که منور به دین و منور به انوار الهی شده باشد، راهش همان راه عشق است، لذا در این کتاب جمع بین عقل و عشق را مطرح کرده‌ایم.

*شما یکی از انگیزه‌های تدوین این کتاب را آشنا کردن جوانان با روضه‌ها و خطابه‌های حماسی درباره واقعه کربلا مطرح کردید، ضرورت این امر چیست؟

آن چهار بعد کربلا که در ابتدا عنوان شد در طول تاریخ انقلاب اسلامی، قبل از انقلاب و بعد از انقلاب اسلامی ظهور کرد و در هر مرحله یکی از آن‌ها پررنگ شد و کربلا را بر همان مبنا تحلیل کردند. یعنی به طور مثال، قبل از انقلاب اسلامی بحث ایجاد حکومت اسلامی مطرح بود لذا بعد سیاسی کربلا پررنگ‌تر می‌شد و کتاب‌های نظیر شهید جاوید در همین زمینه نوشته شد که امام حسین(ع) برای حکومت قیام کردند و حکومت را می‌خواستند. در جریان انقلاب بعد حماسی امام حسین(ع) مطرح شد و شعارهایی چون «مرگ با عزت و مرگ با عزت بهتر از ذلت». هم بعد اول و هم بعد دوم یک بحث ارادی را در کربلا نشان می‌دهد که یکی مظهرش شمشیر و دیگری مظهرش خون است. در جریان جنگ بعد عرفانی کربلا  پررنگتر گشت و وارستگی‌ از دنیا در میان رزمندگان ما رخ نمود. یکی از مطالبی نیز که در این کتاب بحث شد پیوند میان دنیا و آخرت و نقش دنیا و آخرت و رابطه آن با کربلا است، وقتی تعلقات در جبهه و جنگ کم شد بعد عرفانی جریان عاشورا خیلی قوی‌تر خود را نشان داد، به عنوان مثال، شعر دیوان شمس مولانا «کجائید ای شهیدان خدایی/ بلاجویان دشت کربلایی» را که می‌خواندند، انگار یک شاعر معاصر سروده و خاص جبهه و جنگ ماست. پس در زمان جنگ بعد عرفانی کربلا تقویت شد. اما به نظر بنده، بعد از جنگ بعد فاجعه و مصیبت و تراژدی کربلا تقویت شد و جماعتی از مداحان هم این بعد را گسترش دادند و این بعد را به عنوان بعد غالب در جریان کربلا مطرح نمودند. یعنی بحث اشک ریختن محور شد. خطیب یا مداحی موفقتر است که بتواند بیشتر از مردم اشک بگیرد، به هر قیمتی. در بعد مصیبت و فاجعه نقش اراده در واقعۀ کربلا گم می شود. بیشتر از ظلم سپاه یزید سخن می گویند تا ظلم ستیزی امام حسین(ع) ، در حالی که در سه بعد دیگر که بعد عرفان، بعد حماسه و بعد سیاسی است، نقش اراده و انتخاب بسیار قوی است. بنده احساس کردم که در زمان ما به خصوص پس از جنگ، بعد تراژدی و مصیبت در کربلا به صورت بعد غالب درآمده است و بعضی وقت‌ها حتی جعل حدیث و گفتن مسائلی که هیچ پایه و اساسی تاریخی ندارد، به خاطر اینکه دل مردم را بسوزانند و اشک بگیرند، مطرح می‌شود، حتی به قیمت پایمال کردن عزت اهل بیت. اما که بنده در این کتاب بیشتر بر آن بودم که حماسه و عرفان را که دستاورد امام حسین(ع) و  موجب عزت اهل ‌بیت(ع) است را بیشتر مطرح کنم نه صرف دل‌ سوزاندن و سخن گفتن از مظلومیت امام حسین(ع) و سبعیت دشمن.

* برخی روضه‌ها ناخواسته نوعی ضعف و ذلت را به اهل بیت(ع) نسبت می‌دهند، شما در این اثر سعی در برطرف کردن این آسیب داشتید، چگونه این کار را انجام دادید؟

باید بیائیم امثال رجزهای حضرت علی‌اکبر(ع) از یک سو و دعاهای امام حسین(ع) از جمله دعای عرفه ایشان را  از سوی دیگربخوانیم و بشکافیم تا بفهمیم حماسه کربلا چه بوده است. اگر از این بعد وارد شویم، خود به خود اشک نیز جاری می‌شود. بنده ده وجه برای اشک ریختن برای امام حسین(ع) در این کتاب مطرح کرده‌ام صرفا یکی از آنها آن چیزی است که مورد نظر مداحان است، یعنی همان سوختن دل و دل سوزاندن بر مظلومیت امام حسین (ع). ولی ما می‌توانیم عزت اهل‌ بیت(ع) را حفظ کنیم و کربلا را زیبا و عرفانی تصویر کنیم و در عین حال بر این زیبایی اشک بریزیم، مانند زینب(ع) که اشک می‌ریزد و در عین حال می‌فرماید: «ما رأیت إلا جمیلا». براین زیبایی، بر این حماسه و بر این عرفان می‌توان اشک ریخت.

بنده به برکت امام حسین(ع) به مدت هشت سال در دهۀ محرم در شیراز به همین سبک و سیاق، روضه خوانده و خلاصه ای از آن را در این کتاب آورده ام. این روضه‌هایی که بیان شد نسبتا سبک و سیاق جدیدی هم داشته است، هرچند تمام منابع و مستندات آن قدیمی است. همچنین این روضه ها را با اشعاری مولانا، حافظ و شعرای عرفانی آمیخته‌ایم.  یعنی عرفان و حماسه، رزم و بزم در این روضه ها با هم درآمیخته اند.

سید حسین امامی – جام جم

مطالب موجود با عبارات مشترک

مطالعات اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، بهار و تابستان ۱۳۹۰

دکتر قاسم کاکایی (استاد  فلسفه دانشگاه شیراز)

اشکان بحرانی (کارشناس ارشد فلسفه دانشگاه شیراز)

چکیده

بعد وجودشناختی و معرفت­شناختی الهیات سلبی در آثار عارفان ادیان و سنت­های گوناگون عرفانی بر دو رکن استوار است: خدا و نفس. در الهیات یا یزدان­شناسی سلبی، چنان­که از عنوان آن نیز پیداست، تأکید عارفان بر جنبه­های ناشناختنی و ناگفتنی خداوند یا به تعبیر دیگر سخن از ذات خداست. از ذات ناشناختنی و ناگفتنی خدا با تعابیری استعاری نظیر تهیا، واحه، عدم یا نیستی و بی­نام یاد می­شود. اما در آثار برخی عارفان سده­های میانه­ی مسیحی، هم­چون مایستر اکهارت، و نیز برخی از عارفان قدر اوّل عرفان اسلامی، هم­چون مولانا و شمس تبریزی، در پاره­ای فقرات تأکید و تکیه از ذات خدا به سوی ذات نفس میل می­کند. در آثار مولانا و اکهارت، از ذات نفس با تعابیری نظیر وحدت، بساطت، تاریکی و تهیا یاد می­شود. برخی صاحب­نظران نظیر دنیس ترنر، از این چرخش و این ویژگی­ها بر وزان الهیات سلبی یا یزدان­شناسی سلبی، از تعبیر انسان­شناسی سلبی سود برده­ اند. در این جستار، ما بحث از این چرخش نگاه و ویژگی­های پیش­گفته را ذیل تعبیر فنای صفاتی بررسی می­کنیم. در ادامه، نخست مهم­ترین مقومات و بنیادهای اخلاقی فنای صفاتی در آثار مولانا و اکهارت را بر می­رسیم و سپس به دو پیامد از مهم­ترین پیامدهای پارسایانه­ی فنای صفاتی، یعنی فقر و تبتل (= انقطاع)، در آثار این دو عارف می­پردازیم. فقر آموزه­ای است که در آثار هر دو عارف، به وضوح و به کرات، دیده می­شود اما تبتل از مختصات و شاید از ابداعات نظام اندیشگی و ساختار الهیاتی آثار مایستر اکهارت باشد.

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: فنای صفاتی - حجم: 179.19 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

آیت الله شهید سید عبدالحسین دستغیب

بیستم آذر سالروز شهادت شهید محراب حضرت آیت الله سید عبدالحسین دستغیب است. به همین مناسبت گوشه ای از کتاب گلبانگ سربلندی تألیف دکتر قاسم کاکایی را در اینجا می آوریم تا یادکردی باشد از آن شهید بزرگوار.

از مقدمۀ کتاب

مسجد جامع عتیقِ شیراز هنوز یادآورِ ندای ملکوتی شهید آیت الله دستغیب است. توفیق حضور پای منبرهای آن شهید محراب، آتش عشق حسین(ع) را در دلِ همه‌ی حاضران شعله‌ور می‌کرد. حقیر نیز در خیلِ ارادتمندانِ آن شهید، این توفیق را از دست نمی‌دادم. ضمن آن که همراه با برخی دوستان، جلسات خصوصی نیز با آن شهید داشتیم.

این که گفته‌اند «الاسماء تنزل من السماء» (نام‌ها از آسمان نازل می‌شوند)، واقعاً در مورد آیت الله شهید دستغیب ظهوری تام داشت، چرا که نامش «عبدالحسین» بود. آن مجتهد بزرگ، آن اسوه‌ی تقوی، آن معلم اخلاق، آن مهذب نفوس و آن کوهِ وقار، نام امام حسین(ع) را که می‌شنید، از خود بی خود می‌شد. هیچ‌گاه منبر رفتن را ترک نمی‌کرد. منبر می‌رفت، روضه می‌خواند، به سینه می‌زد و دل‌ها را به آتش می‌کشید. فریادِ «حسین، حسینِ» او هنوز در گوشم طنین انداز است. وقتی از غربت حسین(ع) می‌گفت، دل سنگ را آب می‌کرد.

آیت الله دستغیب، سیدالشهدایِ شهر شیراز بود. نه تنها به امام حسین(ع) ارادت تام داشت، که یاد و نام اباالفضل(ع) نیز همه‌ی وجودش را به آتش می‌کشید و با «علمدار» و «وفادار» گفتنش، جان عشاق را شعله‌ور می‌ساخت. و سرانجام، مزدِ آن همه عزاداری را گرفت:‌ «شهادت». نه تنها در عالم معنا شهید عشق بود، که در عالم ظاهر نیز، به مسلخ عشق رفت.

در مسلخ عشق جز نکو را نکشند

روبه صفتان زشت خو را نکشند

گر عاشق صادقی ز کشتن مهراس

مردار بُوَد هر آن که او را نکشند

نه تنها کشته شد، نه تنها شهید شد، که چون مولایش حسین(ع) قطعه قطعه گشت و چون معشوقش اباالفضل(ع) دست از بدنش جدا شد. من خود جسدِ مبارکش را از نزدیک دیدم. دست در بدن نداشت. عجب عاشق صادقی و بلکه، صادق‌ترین عاشق بود. شهادت او را استاد بزرگوارش، مرحوم آیت الله حاج شیخ محمدجواد انصاری سال‌ها قبل پیش بینی کرده بود. همان استادی که در میان اشعارش چنین زمزمه می کرد که:

گر بشکافند سر و پای من            جز تو نیابند در اعضای من

شهادتِ شهید دستغیب واقعاً آتش به جانم زد. وقتی خبر شهادتش را شنیدم، کاری نمی‌توانستم بکنم جز گفتنِ «یا حسین!»، همان ذکری که هیچ‌گاه از لب آن شهید نیفتاد. در سوگِ آن شهید، مدتی به امام رضا(ع) پناه بردم، در حرمِ آن امام غریب، مشغول خواندن سوره‌ی «یس» بودم؛ به حکایت مؤمن صاحب یاسین رسیدم: «و جاء من اقصا المدینة رجل یسعی قال یا قوم اتبعوا المرسلین، اتبعوا من لایسئلکم اجراً و هم مهتدون… انی آمنت بربکم فاسمعون» (و مردی از دور دستِ شهر شتابان آمد، گفت ای قومِ من، از فرستادگان [پیامبران] پیروی کنید، از کسانی که از شما پاداشی نمی‌خواهند و خود رهیافته‌اند، پیروی کنید…پس سخن مرا بشنوید که من به پروردگارتان ایمان آورده‌ام»(یس/۲۵-۲۰). ناگهان به یادم آمد که آیت الله شهید دستغیب، در تفسیر سوره‌ی یس، این مؤمن را «حبیب نجار» معرفی می‌کند. همان کسی که مردم را به پیروی از پیامبران فرامی‌خواند. ایشان در تفسیر خود می‌نویسد:

«جناب حبیب نجار تا توانست، یاری پیغمبران کرد. اما آنان بر سرش ریختند. به قدری او را زدند که امعاء و احشائش بیرون آمد، سپس او را خفه کرده، در چاه انداختند و سر چاه را پر کردند. برخی دیگر نوشته‌اند: سنگسارش کردند. آن قدر سنگ بر او زدند تا مُرد. برخی گفته‌اند: شانه‌اش را سوراخ کردند،‌ بند از آن عبور داده، او را به دیوار چاه آویختند تا به تدریخ بمیرد. وقتی به او حمله کردند و فهمید کشته شدنی است، رو به پیامبران کرد و گفت: «انی آمنت بربکم فاسمعون». شاهد باشید که من هم مثل شما به پروردگارتان گرویدم. آخرین سخنش ایمان به رب العالمین است».

بی‌اختیار، احساس کردم که این مؤمنِ صاحبِ یاسین، خودِ شهید دستغیب است که یک عمر در این شهر، مردم را به خدا و پیامبر خواند و اکنون این‌چنین قطعه قطعه‌اش کرده‌اند. تمام امعاء‌ و احشائش در اثر شدت انفجار، بیرون آمده بود، و چرا چنین نباشد که او «عبدالحسین» بود و به مولایش حسین(ع) اقتدا نموده بود:

هر که چو او پا نهاد بر سرِ میدان عشق

بی سر و سامان سرش بر سر چوگان چو گوست

قرآن ادامه می‌دهد: «قیل ادخل الجنة، قال یا لیت قومی یعلمون بما غفر لی ربی و جعلنی من المکرمین» (گفته شد: وارد بهشت شو،‌ گفت: ای کاش قوم من می‌دانستند این را که پروردگارم مرا آمرزیده و مرا از گرامیان قرار داده است) (یس/۲۷-۲۶). شهید دستغیب در تفسیر این آیات می‌نویسد:

«آن‌چه خداوند راجع به بهشت آخرتی در قرآن مجید وعده فرموده است، در بهشت برزخی نیز هست. به مجردی که روح از بدن فاصله گرفت، بشارت داده می‌شود: به بهشت درآی. شهید تمام گناهانش پاک می‌شود. بالاتر از شهادت نیکی‌ای نیست. وقتی که حبیبِ نجارِ شهید، نعمت‌های خدا را دید، گفت: ای کاش قومِ من، این خلقِ غافلِ‌ سرگرمِ ماده و فرو رفته در شهوات، می‌فهمیدند خدا با من چه کرد؛ می‌فهمیدند پس از مرگ، خدا چه معامله‌هایی، اکرام‌هایی و احترام‌هایی نسبت به مؤمنین دارد؛ ای کاش قومِ من می‌فهمیدند که پروردگارم، مرا از گرامی داشته شدگان قرار داد.

این مؤمن (حبیب نجار) این جمله را گفت و خداوند گفته‌ی او را برای من و شما نقل فرمود تا سرِ شوق بیاییم، تا راهِ مکرمین را دنبال کنیم. تا بدانیم که خدا بندگانی را که گرامی داشته با چه تشریفات و تجلیلاتی وارد بهشتِ برزخی می‌کند. بلکه مرویست که پس از جدا شدن روح از بدنِ مؤمن، اول عده‌ای از ملائکه‌ی عالَمِ اعلا، دست به دست، با دسته‌ی گل، او را به عرش می‌برند.

مرگ نیستی نیست. چرا مرگ را نیستی می‌پندارید و از آن وحشت دارید؟ شما مسلمان و اهل قرآنید. آن کس که کافر به قرآن است، باید از مرگ بترسد، چون آن را فنا می‌داند. مرگ را نیستی می‌داند، می‌ترسد. اما مؤمنین چرا از مرگ بترسند؟‌«.

من همین‌طور که در حرم امام رضا(ع)، این آیات از سوره‌ی «یس» را تلاوت می‌کردم، شهید دستغیب را پیش چشم داشتم و همه‌ی این سخن‌ها را از زبان مؤمن صادقی چون او می‌شنیدم که با زیستن و مردنش، واقعاً ایمان و شهادت را معنی کرد. احساس می‌کردم که این مؤمن (شهید دستغیب) این جملات را گفت تا به قول خودش، ما سرِ شوق بیاییم،‌ تا راهِ مکرمین را دنبال کنیم.

اما از یک چیز می‌هراسیدم و آن، آیات بعدی بود که: «و ما انزلنا علی قومه من بعده من جند من السماء و ما کنا منزلین، ان کانت الا صیحة واحدة فاذا هم خامدون» (و پس از شهادت آن مرد، هیچ لشکری بر قوم او نفرستادیم تا از آنان انتقام گیرند، و پیش‌تر نیز برای نابودی تکذیب کنندگان، لشکری فرو نفرستادیم. وسیله‌ی نابودی آن قوم، تنها یک صیحه بود که ناگهان همگی خاموش شدند) (یس/۲۹-۲۸). خدایا نکند که ما قوم فراموش‌کاری باشیم. نکند این مؤمن را فراموش کنیم و شهر و دیارمان را از برکت خداوند خالی ببینیم و یا او و دعوتش را استهزا کنیم تا عذاب خدا بر ما فرود آید. می‌ترسیدم که به تدریج، حتی خاطره‌ی شهید دستغیب را هم این شهر و دیار محو کنیم و حتی بالاتر، نام و یاد امام خمینی را هم از خاطره‌ها بزداییم.

به هر حال، آیت اللهِ شهید ما، آن نواده‌ی پیامبر(ص) و آن «عبدالحسین»، دستاورد بزرگِ امام حسین(ع)، یعنی شهادت، را برای ما تبیین و تفسیر کرد و شوق شهادت را در قلب‌های جوانان این دیار، شعله‌ورتر نمود. در یکی از آخرین خطبه‌های نماز جمعه‌اش می‌فرمود: «نمی‌دانم در این جبهه‌ها چه چیزی وجود دارد که وقتی جوانان ما مدت کوتاهی در آن‌جا به سر می‌برند، راهی را که عرفا و اولیای خدا در مدتی طولانی طی می‌کنند، اینان در همین مدت کوتاه، طی می‌نمایند؟».

صفحۀ ۱۷۶

این هم از «مشک» و مقام سقایت عباس. اما وظیفه‌ی عباس، آن وظیفه‌ای که پدر بر دوشش گذاشته است، آن وظیفه‌ای که سرّ ازدواج علی(ع) و ام البنین است چیز دیگری است. هنگامی که علی(ع) بر دست‌های او بوسه می‌زد این وظیفه را یادآور می‌شد. آری اکنون سخن از «دست» است. دستی که خون علی و غیرت خدا در آن جریان دارد. سلام بر تو ای «غیرت ‌دار»! روایت مقطوع داریم از امام صادق(ع) که: «ان الله غیور و یحب کل غیور»، خدا غیور است و هر غیرت‌داری را دوست دارد. حال کسی که چون عباس فانی در خدا و ولیّ خدا باشد، صفات خدا نیز در او جلوه‌گر می‌شود. عباس(ع) مظهر غیرت خداست.

این‌جا مهد شهیدان است. بگذارید امشب از شهدای انقلاب و شهدای جنگ و جبهه یادی کنیم. شهید نامی و شهید ضیغمی دو پاسداری بودند که به تناوب، پاسدار آیت الله شهید دستغیب می‌شدند. آرزوی خیلی از بچه‌های سپاه این بود که پاسدار ایشان باشند. این دو با هم و در یک شب، در عملیات فتح المین شهید شدند. در همین عملیات فتح المبین،در یک شب روحانی که نمی‌دانم چه شبی بود- چرا که شب‌های جبهه همه یا شب قدر بودند و یا شب عاشورا- شهید نامی حال خوشی پیدا کرده بود. برای بنده تعریف می‌کرد که: «ماه محرم بود، شب تاسوعا. من پاسدار شهید آیت الله دستغیب بودم. عزاداری ابا الفضل(ع) بود. در مسجد جامع کنار شهید دستغیب ایستاده بودم. مرحوم حاج علی اصغر سیف، پیرِ عزاداران حسین(ع)، بلندگو را در دست گرفت. مطالبی را در سجایای ابا الفضل(ع) گفت. سپس با صدای بلند فریاد زد: “علمدار!”. جمعیت هم که با این ریتم سینه زنی آشنا بودند پاسخ دادند: “ابالفضل!”. من چشمم به شهید دستغیب بود. ایشان آرام و ساکت بودند. فقط اشک می‌ریختند و آهسته به سینه می‌زدند. آقای سیف فریاد کشید: «سپه‌دار!». باز هم جواب شنید: “ابالفضل!”. برای بار سوم: “وفادار!”، “اباالفضل!”. حالت شهید دستغیب همان‌طور ثابت و آرام بود تا این که آقای سیف ندا داد:‌ “غیرت‌دار!”. این‌جا بود که نگاه کردم دیدم شهید دستغیب منقلب، نه، بلکه منفجر شد، منتظر جواب جمعیت نماند، محکم به سینه زد و صدای لرزانش بلند شد که: “غیرت‌دار! اباالفضل!”». مطمئنم که اگر امام صادق(ع) هم بودند همین‌طور بودند و امام زمان نیز. هر دو امام بر غیرت و مواسات عباس(ع) صحه گذاشته‌اند: «نعم الاخ المواسی». قربان غیرتت اباالفضل.

مطالب موجود با عبارات مشترک

آیت الله شهید سید عبدالحسین دستغیب

به مناسبت بیست آذر، سالروز شهادت شهید محراب حضرت آیت الله سید عبدالحسین دستغیب (ره)، مرثیه ای را که شهید حبیب روزیطلب به مناسبت اربعین آن سلالۀ رسول الله (ص) برقلم آورده بود در آینجا می آوریم:

صلی اللّه علیک یا ابا عبد الله، و علی الارواح التی حلّت بفنائک.

چهل روز پیش، یک هفته مانده بود به اربعین ابا عبد الله الحسین(ع)، قرار بود خدمت آقا برسیم تا از اربعین جدّشان بگویند. وقتی که می‌خواستیم از آقا وقت بگیریم یک هفته قبل از اربعین وقت دادند. اصرارشان کردیم که آقا اگر ممکن است زودتر وقت دهید. فرمودند: رضا به رضای خدا؛ بروید و همان شنبه بیایید، یک هفته به اربعین مانده. و ما صبح شنبه وقتی که آسمان خون می گرید، قبل از طلوع آفتاب خدمت آقا رسیدیم، محل قرار نه خانه کوچک و گِلین پشت مدرسه خان، که قتلگاه دارالرّحمه بود. در که زدیم، جبّاری پاسدار آقا دم در نیامد، از درون تابوتی مهربانانه صدایمان زد، بفرمایید تو. قتلگاه با یک فضای معطّر نُه تن شهید: جباری ، منشی، جعفری ، رفیعی، حبیب زاده، حاج عبداللهی، سادات، جوانمردی و سید محمد تقی دستغیب گرداگرد سیّد بزرگوارشان ،در خون خویش، به پاسداری ایستاده بودند.

به طرف صدای جبّاری رفتیم: یک بسته پیچیده سفید. پارچه را کنار زدیم: یک سرِ بریده، سر بی پیکر. دستمان را بطرفش دراز کردیم، دستی نبود که دستمان را بفشارد و نه پایی که تا درِ اتاق بدرقه مان کند. فقط گفت: آقا اذن داده اند، می گویند بفرمایید. دو زانو کنار آقا نشستیم، دست چپ آقا را بوسیدیم که آقا دست راستشان نبود، صورتمان را به صورتشان گذاشتیم، آقا را بوسیدیم، اول پیشانی به خون نشسته و جای مهر آقا را بوسیدیم، پیشانی ای که یک عمر بر خاک عبودیت خدای متعال گذاشته بود. چشمان آقا را هم بوسیدیم، چشمانی که یک عمر بر مصیبت حسین (ع) گریسته بود، لبان آقا را هم بوسیدیم، لبانی که یک عمر ذاکر، ذِکر حسین (ع) بود. چهره آقا را با تربت حسین معطّر کرده بودند. آقا خوش آمدمان گفت. ابتدا برایشان قرآن خواندیم، سوره حدید را، واقعه را که دوست می داشتند و بعد آقا شروع کردند برایمان از بعد از عاشورا درباره اربعین سخن گفتن. سرمان را نزدیک سر آقا کردیم و قلبمان آماده ضبط سخنان ، آقا مثل همیشه با گریه نالید:« عمربن سعد، چون از کار سیّد الشهداء تمام شد، عازم سفر کوفه شد و فرمان داد تا سرها را از خاک و خون تنظیف کنند. ابتدا، سر مبارک حسین(ع) را به خولی بن یزید و حمید بن مسلم سپرد تا به نزد عبید الله بن زیاد حمل دهند. چون نیمه شب رسید و باب العماره را بسته یافت، سر را در طشت گلینی نهاد و بعضی نوشته اند در تنور گذاشت و بجای مشک و عنبر بر خاکستر جای داد.» و آقا بعد روضه اش را خواند. به چشمان آقا نگاه کردیم که اینبار نه اشک که خون می بارید، نه! چشمان آقا خونی بود. دوباره چشمان آقا را بوسیدیم و هم لبانشان را، آقا ادامه دادند: «روز یازدهم چون روز از نیمه گدشت، عمربن سعد آهنگ کوفه نمود، پس سوار شد، و با جماعتی از لشکر به کنار خیام اهل بیت حسین (ع) آمد و فرمان داد خیمه ها را آتش بزنند و از خیمه ها فریاد برخاست، وا محمّدا، وا علیّا، وا حسنا،وا حسینا.» به پاهای سوخته آیت اللّه شهید می نگریستم که آقا فرمود: «چون شعله آتش بالا گرفت، فرزندان پیغمبر بهت زده و سراسیمه از خیمه ها بیرون دویدند و رو به قتلگاه گذاشتند و زینب (س) با صوتی حزین و قلبی اندوهناک ندا برداشت که:

«وا محمّدا، علیک منّی السلام، هذا حسین مُرمّل بالدِّماء مُقطَّعُ الاعضاء». یا محمّد! رحمت خدا بر تو، این حسین تواست با اعضای پاره پاره در خون خویش آغشته. «و بناتک سبایا الی الله المشتکات و الی محمّد المصطفی و الی علیّ مرتضی و الی حضرت حمزة سیّد الشهداء». واینک دختران تواند که مانند اسیران شکایت به خدا و محمّد مصطفی و علیّ مرتضی و حمزه سیّد الشهداء می‌برند. اینها ذریّه رسول خدایند که چون اسیران می رانندشان». یا محمّداه! بناتک سبایا و ذریّتک مقتول.»

آقا بلند بلند خون می گریست، پیکر لاغر و پوست به استخوان چسبیده آقا می لرزید.

حبی علیهم امری سوایا لا تسفی علیهم ریح الصبا. یا محمد بیا ببین این حسین توست که عریان محلّ وزش باد صبا گشته «و هذا حُسین مَجزوز الراس من القَفا مَسلوبُ العِمامة و الرّدا». ما هرگز آقا را سر برهنه و بی عمامه ندیده بودیم. یا محمّد بیا ببین این حسین توست که سرش را از قفا بریده اند و عبا و عمامه را سلب کرده اند از او. آقا بلند بلند می‌گریستند، آقا ردائی و قبائی نداشتند تا از جیب آن دستمال بیرون آورند و چون همیشه چشمانشان را پاک کنند. آقا خون چشمانشان را با کفنشان پاک می کردند، کفن آقا گلگون شده بود، وقتی که می‌خواستیم به آقا کفن دیگری بپوشانیم، آقا برایمان روضه سوار کردن اهل بیت به جانب کوفه را، خواند و از کلمات علیّ بن الحسین نالید که:

«کیف لا اضرع و اهله؟» چگونه جزع و زاری نکنم و بر این مصائب شکیبا باشم که اینها را می بینم در خون آغشته و بی کفن.»

انگار که آقا می گفت حالا چگونه می خواهید با این وضع بر من کفن پوشانید. نگاهمان به پهلوی شکسته و بازوی خونین آقا افتاد. پهلوی شکسته فاطمه زهرا (س) یادمان آمد و مصیبت بزرگ دختر فاطمه را که آقا می خواند وقتی وارد کوفه شد که: «ما را کشتید، وای بر شما آیا می دانید کدام پاره جگر مصطفی را شکافتید و کدام عهد را شکستید.»

چهل روز پیش، آسمان خون می گریست و زمین هم، و این فرزند حسین(ع) و یاور خمینی، برایمان با خون خویش، و پیکر قطعه قطعه شده اش مرثیه حسین(ع) می خواند و بسیار مرثیه خواند و بسیار خون گریست و بسیار سفارشمان کرد به وفاداری اماممان، و در آخر، خطبه امام سجاد (ع) در شام را خواند، «وقتی که بر فراز منبر پس از حمد خدای در معرفی خود و خانواده خویش فرمود: «اناابن فاطمة الزهرا، اناابن سیّدة النساء العالمین، اناابن خدیجة الکبری، انبن المقتول الظلماء، انبن مجزوز الراس من القفا». من پسر آن کسم که با ظلم و ستم کشته شد، من پسر آن کسم که سرش را از قفا بریدند، من پسر آن کسم که لبِ تشنه، بریدند سرش، من پسر آن کسم که در زمین کربلا زخم دارش کردید و به خاک افکندید. من پس آنکسم که عمّامه و ردائش سلب شد. من پسر آن کسم که ملائکه آسمان بر او گریستند و جنّ ، در زمین و پرنده در هوا بر او نوحه کرد.»

خدایا! آقا چه روضه ای می خواند، کم کم داشت ساعت ملاقات تمام می شد، جسد آقا بسیار معطّر شده بود.

آنها آمده بودند، آقا را ببرند، و قتی که خواستیم سر آقا ببینیم، آقا فریاد زد : «اناابن من راسه علی السنان»: من پسر آن کسم که سرش را بر نیزه، شهر به شهر گرداندند. «اناابن اسر حرمه من العراق الی الشام»: من پسر آن کسم که حرمش را از عراق تا به شام به اسارت بردند.»

مطالب موجود با عبارات مشترک

کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا

روزنامه همشهری ۱۳ آذر ۱۳۹۰اندیشه > دین - واقعه عاشورا تأثیری انکارناپذیر بر فرهنگ اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی به‌ویژه شیعی نهاده است، از این حیث، یکی از بارزترین ویژگی‌های این واقعه فرا زمانی و مکانی بودن آن است .
این به آن معناست که مولفه‌ها و ویژگی‌هایی در این قیام وجود دارد که آن را ورای ظرف تاریخی خود قرار می‌دهد، از این‌رو بر آن شدیم تا با طرح این پرسش که امروزه چه درس‌هایی‌ می‌توان از عاشورا فراگرفت به‌سراغ اندیشمندان و صاحب‌نظران حوزه تاریخ اسلام برویم و پاسخ این پرسش را از آنها جویا شویم.

دکتر قاسم کاکایی:

برای اینکه ببینیم چه درسی یا درس‌هایی از عاشورا می‌توان گرفت، باید عاشورا را بشناسیم و ماهیت و چیستی این واقعه را تعیین کنیم، لذا وقتی ماهیت عاشورا را شناختیم، آنگاه درس‌هایی را که می‌توان از آن گرفت، روشن می‌شود. کربلا چند بعد دارد که به آن اشاره می‌کنم:
بعد سیاسی کربلا. این بعد مربوط به جریان سیاست و اجتماع بوده و شمشیر و ایجاد حکومت نماد آن است.

بعد حماسی کربلا. نماد این بعد خون است و اینکه عزت و کرامت انسان باید حفظ شود و انسان به هیچ روی زیر بار ننگ نرود: «الموت اولی من رکوب العار؛ مرگ از زیر بار ننگ رفتن بهتر است».

بعد تراژیک کربلا. این بعد نشان می‌دهد که کربلا یک مصیبت و فاجعه بشری و حاکی از مظلومیت امام حسین(ع) است. نماد این بعد اشک بر مظلومیت امام حسین(ع) است.

بعد عرفانی کربلا. این بعد بر مسئله از خودگذشتن و فنا فی‌الله متمرکز است. نماد این بعد خود امام حسین(ع) بوده که در واقع خلیفه‌الله در روی زمین است. اگر هر یک از این چهار بعد را بررسی کنیم، درس‌هایی را می‌توان از کربلا گرفت. در بعد سیاسی امام حسین(ع) در پی حفظ دین و شریعت بودند؛ دینی که به‌غیر اسلام آلوده شده بود. بنابراین داعیه امام حسین(ع) حفظ و احیای دین اسلام بود. بعد حماسی قیام امام در آستانه انقلاب اسلامی پررنگ شد. همان‌گونه که ملاحظه می‌شود، در اینجا زیر بار ظلم نرفتن و حفظ عزت و کرامت انسان مطرح است. درس امام حسین در اینجا، درس عزت نفس است، از نظر امام حسین(ع) با هر چیزی که شرافت انسانی را لکه‌دار و مخدوش سازد، باید مبارزه کرد، از این رو فرهنگ تملق و چاپلوسی، ۱۸۰درجه مقابل فرهنگ کربلاست. زیبایی حرکت امام حسین(ع) این است که عزت نفس انسان را حفظ می‌کنند، حتی در آنجایی که به ظاهر، زور ایشان نمی‌رسد، نه تسلیم می‌شوند و نه فرار می‌کنند. اما درسی که از بعد تراژیک حادثه کربلا می‌توان گرفت این است که بر مصیبت وارده بر امام اشک بریزیم. من در کتاب «گلبانگ سربلندی» که اقتباسی از این بیت حافظ است که می‌گوید:
بر آستان جانان گر سر توان نهادن

گلبانگ سربلندی بر آسمان توان زد

وجوه گوناگونی را برای اشک بر امام حسین(ع) برشمرده‌اند. یکی از این وجوه، اشک بر مظلومیت و فاجعه و مصیبت است اما وجوه دیگری هم وجود دارد که مجموعه آنها کربلا را زیبا کرده و در واقع ما بر آن زیبایی اشک می‌ریزیم؛ درست مثل وقتی که ابن‌زیاد از زینب(س) پرسید که چگونه کشته‌شدن همه خانواده را دیدید و ایشان ضمن اشک ریختن پاسخ دادند: «جز زیبایی چیزی ندیدم». بنابراین بر زیبایی هم می‌توان اشک ریخت.در خصوص بعد عرفانی کربلا هم چند مطلب را می‌توان آموخت:
مرگ‌اندیش باشیم. لازم نیست که حتما شهید شویم یا همیشه در جنگ و جبهه باشیم؛ مرگ‌اندیشی به این معنا که دنیا را هدف و غایت همه چیز ندانیم. امام حسین(ع) در نامه‌ای از کربلا به محمد حنفیه می‌نویسند: «گویا دنیا هیچ‌گاه نبوده است و گویا آخرت همیشه بوده است». درسی که امام حسین(ع) در اینجا به ما می‌دهند این است که در دنیا باشیم ولی آخرت‌نگر باشیم. دنیا همه همت ما نباشد، همواره آخرت را بر پا ببینیم.

نفی خودخواهی بکنیم. به این معنا که خودبین نباشیم و از خود وارسته باشیم. خودخواهی بزرگ‌ترین درد اخلاقی بشر است. امام حسین(ع) در کربلا درس نفی خودخواهی به ما می‌دهند اما این نفی(خودخواهی) جز با عشق صورت نمی‌گیرد. به قول مولانا عشق است که خودخواهی را می‌سوزاند. این عشق را امام حسین(ع) در کربلا آموختند. اگر عشق آمد، عاطفه هم خود به خود قوی می‌شود. روابطی که امام حسین(ع)، اصحاب و خاندان ایشان در کربلا داشتند، یک رابطه خدایی بود. این رابطه روح عاطفه بود، از این رو بحث عاطفه در کربلا پررنگ است؛ زیرا ناشی از عشق خداست.

هر روز را عاشورایی و هر مکان را کربلایی ببینیم. مگر در کربلا چه اتفاقی افتاده بود؟ در کربلا ظهور کامل خداوند رخ داده بود. ما هم باید همواره و در همه‌جا و هر زمانی، ظهور خداوند را بیابیم ولو آنکه برحسب ظاهر، جنگی در کار نباشد. «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» به این معناست که خداوند در همه جا و همه زمان‌ها تجلی دارد. انسان عاشورایی، خداوند را در همه جا می‌شناسد:
دیده‌ای از شاه خواهم شه شناس

تا شناسد شاه را در هر لباس

مطالب موجود با عبارات مشترک

السلام علیک یا ابا الفضل العباس

خبرگزاری مهر- استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با تبیین ویژگیهای شخصیتی حضرت ابوالفضل العباس و نقش وی در قیام کربلا اظهار داشت: در مجالس عزاداری امروز ابعاد شخصیتی حضرت ابوالفضل(ع) که می توان وی را جلوه خورشید امام حسین(ع) دانست، تبیین نمی‌شود.

حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در گفتگو با خبرنگار مهر در رابطه با ویژگیهای شخصیتی حضرت ابوالفضل العباس و نقش آن حضرت در کربلا گفت: متأسفانه در مجالس ما آنچنان که باید ابعاد شخصیتی حضرت ابوالفضل عباس(ع) نمایش داده نشده است، وی یکی از اولیای بزرگ خدای تعالی و جلوه معصوم است.

وی افزود: حضرت عباس به لحاظ معرفتی موحد بسیار بزرگی بوده که در دامان امیرالمومنین پروده شده و از حیث توحید که زیر بنایی‌تر این اصل اسلام است ، مراحل عالیه توحید را طی کرده و از کودکی مراتب معرفت وی ظاهر و بارز بوده است.

دکتر کاکایی یادآور شد: در بعد عبادت، وی یکی از عابدترین افراد زمان خود بود که جای عبادت در چهره و پیشانی وی برای سجده های طولانی واضح و بارز بوده است. حضرت عباس در زمان کربلا ۳۴ ساله بود و زمانی که دنیا امد امام حسین ۲۳ سال داشت، از این رو زیر سایه امام حسن مجتبی(ع) و امام حسین(ع) پرورش یافت و چون این دو بزرگوار امام و معصوم بودند، شاید جایگاه وی آنچنان که باید پیش خورشید وجود امام حسن مجتبی و امام حسین نمایان نشده است، به همین علت از وی به عنوان قمر بنی هاشم یاد می کنند، به اعتقاد من وی جلوه خورشید امام حسین است.

مولف کتاب “گلبانگ سربلندی” تصریح کرد: این که ما در روز عاشورا مرتب امام حسین را می بینیم که از خیمه به میدان می آید، شهیدی را برداشته و برمی گردد، بالای سر شهدا می روند و بین خیمه و میدان نبرد در رفت و آمد هستند، معمولا توجه نمی کنیم که حضرت ابوالفضل چه جایگاهی در این میان  دارد، اگر به جریان کربلا نگاه کنیم در می یابیم هنگامی که امام حسین به میدان می رود و شهید بر دوش برمی گردد، خیمه های امام حسین، لشکر امام حسین و عقبه لشکر همه زیر نظر حضرت عباس است یعنی این که حضرت عباس تمام جوانب را زیرنظر داشت و امام حسین اطمینان خاطر داشت که رها کرده و به طرف میدان می رفت. این نقش را زمانی متوجه می شویم که هنگام شهادت حضرت ابوالفضل امام حسین فرمودند  پشتم شکست و بیچاره شدم.

حجت الاسلام کاکایی اضافه کرد: مشخص است که این پشت و پناه امام حسین، ابوالفضل است که حضور پررنگی دارد؛ مادامی که حضرت ابوالفضل شهید نشده بود دشمن جرأت نداشت از شجاعت حضرت ابوالفضل به خیمه ها نزدیک شود. امام حسین(ع) پس از شهادت حضرت ابوالفضل فرمود که امشب آن چشمهایی که از ترس تو خواب نداشتند، آسوده می خوابند و کسانی که می توانستند در سایه تو به آرامی بخوابند آرامش نخواهند داشت. از این نظر حضرت ابوالفضل به واقع سپهدار و علمدار بود

وی با اشاره به این که مقام علمداری حضرت ابوالفضل مقام کمی نبود گفت: وقتی علم برپا است یعنی سپاه برپا است، هم رعبی در دل دشمن و هم امیدی برای لشکر خودی است، از این رو درتمام جنگها علم را به دست شجاعترین فرد می دادند که تا آخرین لحظه بایستد، مقاومت کند و سپاه را سرپا نگاه دارد. در جنگهای پیامبر(ص) علم در دست حضرت علی (ع)بود. حضرت ابوالفضل همان نقشی را برای امام حسین ایفا می کند که حضرت علی(ع) برای پیامبر(ص) ایفا کرد.

دکتر قاسم کاکایی اظهار داشت: بحث سقا بودن و مردم را سیراب کردن در آن زمان بسیار مهم بوده است، به ویژه اگر شط فرات محاصره شده باشد. وقتی از ابن زیاد به عمر سعد نامه می آید که آب بر سپاه امام حسین بسته شود، از بستن آب به عنوان یک استراتژی جنگی استفاده می شود، در این شرایط آب آوردن و سقا بودن اهمیت خارق العاده ای پیدا می کند. حضرت ابوالفضل چندین بار تا شب عاشورا به خیمه ها آب رساندند و هدف دشمن از محاصره شط را خنثی کرد، اما از شب عاشورا محاصره جدی تر و کار حضرت عباس سخت تر شد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

گلبانگ سربلندی

خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- نویسنده کتاب «گلبانگ سربلندی» گفت: عده‌ای عقل و عشق را در تضاد با یکدیگر می‌بینند. عده‌ای نیز طرفدار عقل‌اند و عده‌ای با هواداری از عشق، به جنگ عقل می‌روند. من در این کتاب، با ارایه تحلیلی از معنای عقل و عشق بیان کرده‌ام که عاشورا تلفیقی از این دو است.

حجت‌الاسلام دکتر قاسم کاکایی، استاد فلسفه دانشگاه شیراز و نویسنده این اثر، در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، این کتاب را حاصل هشت سال سخنرانی‌ در مهد شهیدان شیراز در ایام محرم دانست و گفت: هر سال یک موضوع مشخص درباره عاشورا و همچنین یکی از شخصیت‌های این قیام در جریان سخنرانی‌ها بررسی می‌شدند.

وی فهم نادرست از عقل و عشق و پیوند این دو را سبب بروز مشکلاتی دانست و گفت: در جامعه امروز ما، عده‌ای هر امر غیرمعقول را دیوانگی و جنون عشق می‌نامند و به همین طریق هر عمل غیرعقلانی را توجیه می‌کنند. برخی از به اصطلاح روشنفکران نیز کربلا را خشونت‌آمیز تلقی می‌کنند و از طریق عقل به تخطئه آن می‌پردازند. من در این کتاب، واقعه عاشورا را حاصل تلفیق عقل و عشق دانسته‌ام.

نویسنده کتاب «گلبانگ سربلندی» درباره چگونگی برقراری پیوند عقل و عشق در واقعه کربلا گفت: اگر عقل را عقل جزیی و ابزاری یا به تعبیر مولانا، عقل دوراندیش در نظر بگیریم، کربلا یک حرکت عاشقانه است، زیرا عقل دوراندیش قادر به توجیه و تحلیل عاشورا نیست اما اگر عقل را به معنای کلی یا الهی آن در نظر بگیریم، این عقل ما را به عشق‌بازی و پاکبازی در راه معشوق که خداوند است، دعوت می‌کند. من در این کتاب، پس از بررسی معانی عقل و عشق، وحدت این دو را در واقعه عاشورا نشان داده‌ام.

این نویسنده، ارتباط دنیا و آخرت را از دیگر درس‌های عاشورا دانست و گفت: حادثه کربلا چندوجهی است و بنابراین، موضوعات مختلفی را می‌تواند به ذهن متبادر کند که رابطه دنیا و آخرت یکی از آن‌هاست. از یک سو به نظر می‌رسد که واقعه کربلا و شهادت‌طلبی‌های آن، ما را به آخرت و گریز از دنیا دعوت می‌کند و از سوی دیگر، تشکیل حکومت اسلامی یکی از اهداف این قیام به حساب می‌آید. بنابراین، ممکن است این‌گونه تلقی شود که قیام عاشورا نوعی دعوت به دنیا و تشکیل حکومت است.

وی افزود: نگرش سومی را نیز می‌توان نسبت به این واقعه در نظر گرفت؛ نگرشی که واقعه کربلا و همچنین مساله دنیا و آخرت را از زاویه الهی می‌نگرد. در این جهان‌بینی، راه آخرت از دنیا می‌گذرد و لقاءالله از طریق این دنیا به دست می‌آید.

کاکایی بررسی راز ماندگاری و جاودانگی عاشورا را از دیگر موضوعات کتابش دانست و گفت: شمشیر، خون، اشک، ذکر و آب از نمادهای ماندگاری این واقعه به شمار می‌آیند.

وی در پاسخ به این سوال که چه وجهی از بررسی‌های این کتاب به آن جنبه عرفانی داده است، گفت: شهادت مهم‌ترین ویژگی عاشورا است اما باید دید این شهادت چه معنایی دارد. شهادت را از زاویه‌های مختلفی می‌توان نگاه کرد. دکتر علی شریعتی دیدگاهی حماسی به آن دارد و حریت و کرامت انسانی را در آن می‌جوید اما این دیدگاه در هر مکتبی که قایل به مبارزه و آزادگی است؛ اعم از کمونیسم نیز می‌تواند مطرح باشد.

استاد فلسفه دانشگاه شیراز ادامه داد: یک بُعد از شهادت با جهاد پیوند می‌خورد که جنبه سیاسی آن را می‌سازد. جهاد، حرکت برای ایجاد حکومت اسلامی است که شهادت لازمه آن قلمداد می‌شود. شهادت جنبه دیگری نیز دارد که مداحان بر آن تاکید زیادی دارند. این جنبه بر مظلومیت امام حسین(ع) و یارانش و سبوعیت و ددمنشی دشمنان آنها تاکید می‌کند و در پی برانگیختن احساسات افراد نسبت به واقعه کربلاست. این جنبه برخلاف جنبه‌های دیگر که اقتدار و خروش کربلا را نشان می‌دهند، بر مظلومیت امام حسین(ع) و یارانش تاکید می‌کند.

وی افزود: در کنار این جنبه‌ها، جنبه چهارمی نیز وجود دارد که در این کتاب بر آن تمرکز کردم. لقاءالله و فناء فی‌الله، وجه دیگری از عاشوراست که هدف غایی عرفا نیز قلمداد می‌شود. در واقع، شهادت مبین این وجه از عرفان است. البته واقعه کربلا را باید تلفیقی از وجوه سیاسی، حماسی، مرثیه‌ای و عرفانی دانست که وجه عرفانی آن از همه شاخص‌تر است، زیرا فناء فی‌الله در هیچ یک از مکاتب غیر اسلامی دیده نمی‌شود.

کاکایی درباره فلسفه عاشورا در کنار ابعاد عرفانی آن گفت: در بحث فلسفه اجتماعی عاشورا باید به مساله شهادت توجه ویژه داشت. امام حسین(ع) برای زنده نگه داشتن دین و پاک کردن شریعت پیامبر(ص) از آلودگی‌ها، شهادت را برگزید. مساله دیگری که در فلسفه عاشورا مورد توجه قرار می‌گیرد، تقدم لقاء‌الله بر همه چیز است. بر اساس جهان‌بینی امام حسین(ع) گویی دنیا هرگز نبوده، اما آخرت همواره وجود داشته است.

وی افزود: عده‌ای این دنیا را یقینی دانسته، به آخرت شک دارند و عده‌ای نیز اساسا به آخرت ایمان ندارند. بسیاری از افراد و حتی مسلمانان شاید در گفتار به آخرت ایمان داشته باشند اما در عمل ماتریالیستند. امام حسین(ع) در قیام عاشورا درس بزرگ یقین به آخرت را به ما می‌دهد. آخرت به اندازه توحید مهم است، در حالی که این موضوع از سوی برخی از کارشناسان دینی و همچنین نویسندگان عاشورایی نادیده گرفته می‌شود.

کتاب «گلبانگ سربلندی» به تازگی در ۴۰۰ صفحه از سوی انتشارات هرمس منتشر شده است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

گلبانگ سربلندی

همزمان با شروع ماه محرم،کتاب گلبانگ سربلندی (گفتارها و روضه های عاشورایی) تألیف دکتر قاسم کاکایی، استاد دانشگاه شیراز از سوی انتشارات هرمس در ۴۰۰ صفحه منتشر شد. جهت معرفی این کتاب، بخشی از پیشگفتار مؤلف و نیز فهرست مطالب آن را در اینجا می آوریم.

بخشی از پیش‌گفتار

بر آستان جانان گر سر توان نهادن

گلبانگ سر بلندی بر آسمان توان زد

آن‌چه پیش‌ رو دارید، عرض ارادتی است نسبت به آستان بلند حضرت سیدالشهدا، حسین بن علی(ع)، در حد معرفت و عشق نگارنده به آن حضرت. هر چند نگارنده به قلت بضاعت و معرفت خویش نسبت به آن ساحت، معترف است، ولی در این عرض ارادت، زبانش چنین مترنم است که:

عشق تو در وجودم و مهر تو در دلم

با شیر اندرون شد و با جان بِدَر شود

شاها اگر به عرش رسانم سریرِ فضل

مملوک این جنابم و مسکین این درم

گر بَرکَنم دل از تو و بردارم از تو مهر

آن مهر بر که افکنم، آن دل کجا برم؟‌

این کتاب، با همه‌ی کتاب‌هایی که تاکنون از نگارنده منتشر شده است، فرقی اساسی دارد؛ و آن اینکه صرفاً حاصلِ کرسی تدریس حوزه و دانشگاه نیست، بلکه محصولِ هشت سال منبر و روضه خوانی نیز هست. به جای آن که تحقیق و پژوهشی محض در موضوعی خاص و به روشی فلسفی باشد، گویشی عاشقانه است؛ بیان عشق و مهری است که طی سال‌های طولانی و تحت شرایط مختلف حاصل آمده است:

سعدی به روزگاران، مهری نشسته در دل

بیرون نمی‌توان کرد الاّ به روزگاران

خداوند توفیق داد که از کودکی پایم به مجالس عزاداری امام حسین(ع)، باز شود. ادب و حرمتی که بر این مجالس، حکمفرما بود، حسی را در من بر می انگیخت تا صاحبِ محترمِ مجلس، یعنی حسین بن علی(ع) را بهتر بشناسم. هرچند محرم و عاشورا را همواره دوست داشتم، ولی احساس می کردم که به چیزی فراتر از سینه زنی ومنبرهای متعارف نیاز دارم. در این راه، شاگردی دلسوختگان اباعبدالله(ع) یعنی مرحوم حاج علی اصغر سیف، آیت الله شهید سید عبدالحسین دستغیب و عارف کامل حضرت آیت الله حاج شخ حسنعلی نجابت«رضوان الله تعالی علیه» توفیقاتی بود که به برکت امام حسین(ع) مرحله به مرحله نصیب این حقیر شد.

شور و شوقی که اولیای خدا،‌ مثل امام خمینی، شهید دستغیب و آیت الله نجابت در جوانان این دیار به وجود آورده بودند، ما را هم راهی جبهه ساخت تا برهه‌ای از خاطره انگیزترین ایام عمر را در کنار محبان حسین(ع) و عاشقان شهادت، طی کنیم. جبهه همه چیزش رنگ حسین(ع) را داشت و بوی او را می‌داد. آن‌جا بود که حس می‌کردی آن‌چه قبلاً از دکتر شریعتی خوانده‌ای که «شهادت دعوتی است به همه‌ی عصرها و به همه‌ی نسل‌ها که اگر می‌توانی بمیران و اگر نمی‌توانی بمیر»، با آن‌چه این‌جا به چشم می‌بینی، چقدر فاصله دارد. اینجا غیر از عشق خدا، هیچ چیز در کار نبود. این‌جا به یقین می‌رسیدی که «شهید نظر می‌کند به وجه الله»‌ (الشهید ینظر الی وجه الله). آرزوی شهادت در این‌جا،‌ چیزی جز شوق لقای دلدار نبود. این‌جا حس می‌کردی که با اصحاب امام حسین(ع) حشر و نشر داری. یک نمونه از آن‌ها را که شهیدِ محرّم و شهیدِ عملیات محرّم بود، شهید حبیب روزی طلب‌ را، در همین کتاب یاد کرده‌ام.

سال ۱۳۷۹ بنام سال امام علی(ع) نامگذاری شده بود. دردانشگاه شیراز نیز، همایش بزرگی تحت عنوان «سیره و اندیشۀ امام علی(ع)، برگزار شد که این حقیر، سِمَت دبیری آن را به عهده داشت. این همایش در روز هجدهم ذی الحجه، یعنی در روز عید غدیر خم پایان یافت و از برکت انفاس امیر المؤمنین(ع)، فردای آن روز، برای اولین بار، توفیق عزیمت به عتبات و زیارت ‌کربلا را پیدا نمودم. هنوز صدام سقوط نکرده بود. از پایان جنگ و حال و  هوای جبهه نیز چندان دور نشده بودیم. نمی‌توانم حال خود را در این سفر بیان کنم. همواره در جبهه می‌خواندیم که:

بر مشامم می‌رسد هر لحظه بوی کربلا

بر دلم ترسم بماند آرزوی کربلا

اصلاً باورم نمی‌شد که روزی بتوانم در سرزمین نور، کنار قبر امام حسین(ع) بنشینم و زیارت عاشورا بخوانم، کنار علقمه، اباالفضل(ع) را زیارت کنم، در تل زینبیه، زینب(ع) را یاد نمایم و … اما حقیقت داشت. اکنون خودم را در کربلا می‌یافتم و این غیر از لطف خود امام حسین(ع) چیز دیگری نبود:

هر دَمَش با من دل سوخته لطفی دگر است

این گدا بین که چه شایسته‌‌ی انعام افتاد

«نجف»، «کاظمین» و «سامرا» نیز، تو را به ملکوت می‌بردند ولی کربلا داستان دیگری داشت. تمام وجودت را به آتش می‌کشید و شعله‌ور می‌ساخت. با این آتشِ درون و شعله‌ور، به شیراز بازگشتم. چند روز به محرّم باقی مانده بود. با آن که رزضه خوان نبودم، از حسینیۀ «مهد شهیدان» شیراز دعوتم کردند تا دهۀ محرم آن سال را در آنجا روضه بخوانم.

حوادث طوری دست به هم داده بودند که احساس می‌کردم این خودِ آقا امیر المؤمنین(ع) و خودِ آقا ابا عبدالله الحسین(ع) هستند که دارند دعوتم می‌کنند، احساس می‌کردم که آتشی را که امام حسین(ع) در کربلا به جانم افکنده و هنوز تازه بود، باید جایی بیرون دهم، و کجا مناسب‌تر از مجلس امام حسین(ع)؟ که:

بلبل از فیض گل آموخت سخن ورنه نبود

این همه قول و غزل تعبیه در منقارش

اما این جلسات، محدود به آن سال نشد و منبر و روضه‌ی این حقیر در دهه‌ی محرم و در مهدِ شهیدان شیراز، هشت سال تداوم پیدا کرد؛ و این مجموعه، حاصل این هشت سال منبر و روضه است.

منبرهای این حقیر در این حسینیه، قرار نبود به صورت نوشته یا کتاب درآید. اما در دو سال اخیر، توفیق ادامه‌ی این منبرها از بنده سلب شد. لذا به درخواست جمعی از کسانی که در جلسات سال‌های گذشته حاضر بودند، مناسب دیده شد که منبرها و روضه‌های سابق بازنویسی و منتشر شوند. نوارهایی از این جلسات موجود بود. مطالب این نوارها پیاده شد و به روی کاغذ آمد. لیکن متأسفانه این مجموعه کامل نبود. یعنی نوارهای مربوط به برخی از سال‌ها اصلاً‌ موجود نبود. و نوارهای مربوط به برخی از سال‌ها نیز نواقصی داشت. ولی نوارهای چند سال به طور کامل، موجود بود. مطالب همان چند سال را محور قرار دادیم و مطالب سال‌های دیگر را بدان افزودیم. در بازنویسی این گفتارها و روضه‌ها، مباحث تکراری حذف شد و سایر مطالب نیز خلاصه گشت و حاصل آن، مجموعه‌ای شد که اینک، پیش رو دارید.

‌     نام این کتاب را « گلبانگ سربلندی» گذاشتیم. هم حکایت‌گر سربلندیِ امام حسین(ع) است که بر آستان خداوند سر نهاد بلکه سر داد و سرش بر نیزه «گلبانگ سربلندیِ» اوست، و هم از آن جهت که نگارنده، منبر رفتن، روضه خواندن و از حسین(ع) گفتن را برای خود سربلندی می‌بیند؛ و این امر غیر از به مدد و لطفِ خودِ امام حسین(ع)، امکان‌پذیر نبوده است.

‌در منبرها و روضه‌هایی که این حقیر داشته‌ام از شعر، زیاد استفاده شده است چرا که گاهی یک دنیا مطلبِ سخت و پیچیده، در یک بیت شعر، به زیبایی و  به راحتی بیان می‌شود؛ چنان‌که پیامبر(ص) فرمودند: «ان من الشعر لحکمة و ان من البیان لسحراً» (برخی از شعرها حکمتند و برخی از بیان‌ها سحرند)؛ و شعر سحر حلالی است که زیبایی کلام را دوچندان می‌کند. در این مجموعه بیش از همه، از مولانا و حافظ استفاده شده است و در مرحله‌ی بعد از سعدی، سپس از سایر شعرا؛ از عطار، سنایی، نظامی،‌ عراقی، جامی، باباطاهر، ابوسعید ابی الخیر گرفته تا بیدل دهلوی، اوحدی مراغه‌ای، صائب تبریزی، محتشم کاشانی، عمان سامانی، سیف فرغانی،‌ شیخ بهایی، آیت الله غروی اصفهانی و تا شاعران عاشورایی معاصر. باز هم به خاطر حفظ روانیِ متن و رعایت فضای روضه و منبر، از ارجاِع مورد به مورد، خودداری شده است و چون مطالب و شعرها از نوار پیاده شده‌اند و نگارنده یادداشتی از آن‌ها در اختیار نداشته است، ممکن است نام همه‌ی شاعرانی که از شعر ایشان در این مجموعه استفاده شده است، در خاطرِ نگارنده نمانده باشد، به خصوص در مورد شعرهایی که از شاعران معاصرند. اما سعی کرده‌ایم، تا‌ آن‌جا که ممکن باشد، نام این شاعران را بیابیم. به غیر از آن شاعران عاشورایی‌ای که در عشق امام حسین(ع)، جوان‌مرگ شدند، هم‌چون قیصر امین‌پور، نصرالله مردانی و محمدرضا آقاسی، که هر سه در طول همین هشت سال روی در نقاب خاک کشیدند، نام سایر شاعران عاشورایی که شعرشان زینت آرای این دفتر می‌باشد،‌ به ترتیب الفبا از این قرار است:‌

مهدی امیر کمالی، علی انسانی، عباس براتی پور، محمدحسین بهجتی (شفق)، ‌حبیب الله چایچیان (حسان)، اصغر حاج حیدری (خاسته)، احد ده بزرگی، جعفر رسول زاده (آشفته)، حمیدرضا شکاری سر، محمدحسین صادقی، قادر طهماسبی (فرید)، محمدجواد غفورزاده (شفق)، علی رضا قزوه، هاشم کرونی، علی موسوی گرمارودی، محمدجواد مذنب (جمالی)، جواد محدثی و سید رضا مؤید.

اگر نام کسی از این عزیزان در این‌جا از قلم ما افتاده باشد،‌ قطعاً در دفتر آقا ابا عبدالله(ع) ثبت و ضبط است.

فهرست:

فصل اول: کربلا و عشق

شب اول: نقاش کربلا

شب دوم: سلام بر عشق

شب سوم: حبیب عشق‌بازان‌

شب چهارم: گلبانگ سربلندی

شب پنجم: سیاهِ رو سپید

شب ششم: شیرین‌تر از عسل

خارج از نوبت: کبوترِ پربسته

شب هفتم: ماهی بر لب دریا

شب هشتم: کعبۀ شش گوشه

شب نهم: سه حرف عشق

شب دهم: مستان سلامت می کنند

شب یازدهم:دخترِ تنهای خدا

فصل دوم: کربلا: دنیا و آخرت

مجلس اول: مقدمه

مجلس دوم: یقین

مجلس سوم: حیات

مجلس چهارم: قلب

مجلس پنجم: آب حیات

مجلس ششم: مرگ اندیشی

مجلس هفتم: دین

مجلس هشتم: قیام یا قعود؟

فصل سوم: راز جاودانگی و ماندگاری عاشورا

حلقۀ اول: خدا

حلقۀدوم: شمشیر

حلقۀ سوم: خون

حلقۀ چهارم: خاک

حلقۀ پنجم: آب

حلقۀششم: اشک

حلقۀ هفتم: ذکر

مطالب موجود با عبارات مشترک

یا حسین

خبرگزاری مهر - استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با بیان اینکه مجالس عزاداری محرم باید سخنران محور باشند نه مداح محور تأکید کرد: باید در مجلس امام حسین(ع) ابعاد سیاسی، عرفانی، حماسی عاشورا به درستی تبیین شوند.

حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در گفتگو با خبرنگار مهر، گفت: جلسات محرم باید سخنران محور باشند، یعنی اصل در اختیار سخنران باشد و مداحی و عزاداری فرع باشد و ترکیبی هنرمندانه از این دو باشد که هم بحث عقل را اقناع نماید و هم دل را به خود مشغول کند، اما برخی اوقات نسبت به یکی از این دو، افراط یا تفریط می شود که باید از این مسئله پرهیز کرد.

وی افزود: شرط دیگر برای تأثیرگذاری سخنرانی این است که باید سخنران اخلاص داشته باشد و این مجلس را مانند خیمه اباعبدالله(ع) بداند و حضرت اباعبدالله الحسین(ع) را حاضر در مجلس ببیند و با تمام اخلاص وارد مجلس شود، قطعا اگر اخلاص باشد روی مخاطب هم تأثیر می کند. یعنی داشتن اغراض دنیوی، سیاسی، مادی و… بار معنوی این مجالس را کم می کند و تأثیر آ را بر دلها کمتر می کند.
وی در مورد مهمترین مؤلفه هایی که باید در سخنرانیها در اولویت قرار گیرند گفت: مهمترین ویژگی عاشورا و امام حسین(ع) بحث شهادت است. شهادت چند بعد دارد که همه آن باید در مجالس و سخنرانیها تبیین شود. یکی بعد اخلاقی و عرفانی شهادت است؛ یعنی این شهادت ما را به عالم دیگری می برد و ما را از دنیازدگی دور کرده و باعث می شود ما بعد عرفانی شهادت را بیان کنیم و درسهای اخلاقی، چون وارستگی و آزادگی از امام حسین(ع) بیاموزیم.

حجت الاسلام کاکایی افزود: بعد دیگر شهادت، بعد حماسی است؛ یعنی کرامت انسان، ظلم ستیزی، عدالت جویی و… را در کربلا داریم و آن را باید در بحث سخنرانی زنده نگه داریم. بعد دیگر شهادت، سیاسی است. ما یک دوره فقه و حقوق می توانیم از جریان کربلا استنباط کنیم که یک نوع فقه سیاسی داشته باشیم که اصلا شهادت چه اهدافی را دنبال می کند و شهادت که برخاسته از جهاد است چه مسائلی دارد. این بعد سیاسی عاشورا را باید مدنظر داشته باشیم و در کنار آن بعد تراژدی عاشورا است که از آن به عنوان یک فاجعه بزرگ بشری یاد می شود و همه این ابعاد را باهم در سخنرانی داشته باشیم.

وی درباره میزان بهره مندی از ظرفیتهای معنوی ماه محرم نیز گفت: در محرم از نظر عاطفی آمادگی بسیاری در مردم برای این نوع سخنرانی ها است. یعنی در زمانهای دیگر ممکن است کسی دل به سخنرانی ندهد و دلها آماده نباشد اما در جریان دهه عاشورا این آمادگی در مخاطب وجود دارد و فرصت مناسبی است که سخنی را بگوییم که عقل و دل مخاطب را اغنا کند اما متأسفانه از این فرصت به خوبی استفاده نمی شود و در هر زمانی برخی ابعاد ذکر شده پررنگتر می شود.

این محقق و پژوهشگر حوزه فلسفه اخلاق و عرفان افزود: مثلا در جریان قبل از پیروزی انقلاب بعد سیاسی و حماسی عاشورا در منابر غالب بود و در جریان جنگ هم بعد حماسی و هم بعد عرفانی به صورت پررنگ مطرح بود و پس از دوران جنگ آن بعد تراژدی کربلا غالب شده است و مداحان ما هم همین بعد را تقویت می کنند و به ابعاد دیگر کمتر می پردازند، اما این را می توان گوشه ای و یا پایان سخنرانی می تواند باشد اما برخی مواقع مشاهده می شود که مجلس به جای سخنران محور، مداح محور می شود.

حجت الاسلام دکتر کاکایی تأکید کرد: باید بدانیم که مجلس امام حسین(ع) جایی نیست که بتوانیم صرفا عواطف و احساسات را تخلیه کنیم؛ بلکه آن ابعاد مورد اشاره باید تقویت شود و اگر مشکلی وجود دارد به نظرم به علت کمرنگ شدن ابعاد دیگر به قیمت پررنگ کردن بعد فاجعه و مصیبت در جریان کربلاست.

وی در پایان افزود: ما به جای حماسه تنها مرثیه خواندن و کتک خوردن و سختی کشیدن را در مجالس محرم بیان می کنیم به جای اینکه ابعاد ظلم ستیزی وعرفان و معرفت را پررنگ کنیم -که جنبه های ارادی اهل بیت(ع) را نشان می دهد- بیشتر به بعد مظلومیت توجه کرده ایم و به جای مطرح کردن انتخاب و اختیار اهل بیت(ع) در برگزیدن این مسیر بیشتر ددمنشی سپاه مقابل را مطرح می کنیم.

مطالب موجود با عبارات مشترک

الهیات تطبیقی ۴

دکتر قاسم کاکایی و  منصوره رحمانی

چکیده مقاله

تأمل و اندیشه در باب خدا، یکی از مهمترین و اساسی‌ترین محورهای معرفت انسان است و در طول تاریخ فلسفه و کلام، متفکران بسیاری به بحث و بررسی در این باب همت گمارده اند. از میان مباحث خداشناسی، براهین اثبات وجود خدا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و اساس سخن گفتن از خدا را تشکیل می‌دهد. هر یک از الهیدانان بر اساس مبانی و نظام فکری خود به شیوه‌ای می‌کوشند براهینی متقن، براثبات وجود خدا اقامه کنند. از جمله این متفکران می‌توان به ملاصدرا، بنیانگذار حکمت متعالیه و توماس آکوئیناس، فیلسوف برجسته قرون وسطی اشاره نمود. هر چند ملاصدرا و توماس وجود خدا را فطری می‌دانند، باز هم به اقامه برهان بر وجود خدا می‌پردازند. ملاصدرا با طرح امکان فقری و تکیه بر مبانی صدرایی، برهان امکان و وجوب توماس را غنا می‌بخشد و با اقامه برهان صدیقین از وجود بر وجوب شاهد می‌آورد. وی همچنین با اثبات حرکت جوهری، برهان حرکت او را تکمیل می‌نماید. در این مقاله بر آنیم که ابتدا دیدگاه ملاصدرا و توماس را در باب بداهت وجود خدا تبیین کنیم و سپس به بررسی و مقایسه برخی از براهینی که آن‌ها برای اثبات وجود خداوند اقامه می‌کنند، بپردازیم

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: براهين اثبات خدا - حجم: 212.27 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

اندیشه دینی ۳۹

فصلنامه اندیشه دینی شماره ۳۹ منتشر شد. این فصلنامه در زمینه فلسفه و کلام، یه سر دبیری دکتر قاسم کاکایی، از سوی دانشگاه شیراز منتشر می شود و دارای درجه علمی-پژوهشی از سوی وزارت علوم است. مقالات این شماره و اطلاعات مربوط به این مجله به شرح زیر است:

صاحب امتیاز: دانشگاه شیراز
مدیر مسؤول: معاون پژوهشی دانشگاه شیراز
سر دبیر: دکتر قاسم کاکایی
برگردان انگلیسی: دکتر قاسم کاکایی
مدیر داخلی: نورجهان راستی عمادآبادی
ویراستار ادبی: مسعود رهبری

هیأت تحریریه:

ناظر امورفنی، حروفچینی رایانه‌ای و چاپ: نورجهان راستی عمادآبادی

تیراژ: ۲۰۰۰ نسخه

ناشر: مرکز نشر دانشگاه شیراز

نشانی دفتر فصلنامه: شیراز، مجتمع دانشگاهی ارم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کد پستی ۷۱۹۴۵، ص. پ.۱۱۱۹، تلفن: ۶۱۳۴۲۸۸ و ۶۴۶۰۳۷۷ (۰۷۱۱) دورنگار:۶۴۶۰۳۷۷ و ۶۱۳۱۱۱۶ (۰۷۱۱)؛                         

E-Mail:andisheh@rose.shirazu.ac.ir

جایگاه نور در حکمت اشراق……………………………………………….…………………………..

دکتر سیدمحمدعلی دیباجی     

مطالعه‌ی تطبیقی مدل تربیت دینی از دیدگاه صدرالمتألهین و اریک فروم ..

دکتر قاسم پورحسن                                            خدیجه هاشمی                                                    

واقع‌گرایی و ناواقع‌گرایی زبان دینی با تأکید بر آرای د.ز. فیلیپس و راجر تریگ……………………………………………………………………………………………………………….. 

دکتر امیرعباس علی‌زمانی                             محمدرضا قائمی نیک  

شرط علّی معرفت و قضایای حقیقیه و خارجیه ……………………………………………. 

دکتر عبدالرسول کشفی                                              احمد عبادی

بررسی و نقد دیدگاه تناقض باوری………………………………………………………………….

رحمان شریف‌زاده                                  دکتر سیدمحمدعلی حجتی

بررسی مسأله‌ی علیت ذهنی در فیزیکالیسم تحویل‌گرا و غیرتحویل‌گرا……….. 

دکتر علی سنایی

نقد و بررسی دلایل انقطاع عذاب جهنم از نظر ابن‌عربی و ملاصدر

سیداحمد ابوالبرکات دیباجی                             فاطمه گلی‌فروشانی

تحلیلی بر «شهود» در ساختار معرفتی کانت ………………………………………………………….

دکتر مجتبی سپاهی

مطالب موجود با عبارات مشترک

شهید حبیب روزیطلب

بسم الله الرحمن الرحیم

بى مقدمه شروع مى‏کنم و هر چه را مى‏ نویسم مقدمه می ا‏نگارم. زندگىِ همه و حتى مرگشان را مقدمه مى ‏دانم و حتى پس از مرگشان را. اما این مقدمه‏ ها مراتب دارد. خون شهید خیلى برکت دارد، خون شهید زندگى مى‏ دهد. شهیدان بقاء بخشیدن به فنا را از خود شروع مى‏کنند و این را در مقام معلمى بزرگ، به همه خلق خدا مى‏ آموزند.

تو در اول سر و جان باختى اندر ره عشق‏

تا بدانند خلایق که «فنا» شرط بقاست‏

دومین بار است که از جبهه باز مى‏ گردم. اول بار از سوسنگرد و کربلاى هویزه و این بار از آبادان. حال رفتنم با حال برگشتنم یکى نیست. حال که بر مى‏ گردم این جسم برایم سنگینى مى‏ کند. دوباره باید برگردم همان خوردن و همان خوابیدن. دیدن همان چیزهاى تکراى دوباره و چند بار شنیدنِ همان حرف‏هاى تکرارى. رفتن همان جاهاى تکرارى و حتی… نمى‏ دانم، همه چیز و همه چیز تکرارى و تکرارى. نمى‏ دانم شاید که این زجر کشیدن هم، خودش حرکت باشد و آن خسته شدن‏ها رشد.

از چند ماه پیش که مادرم قصد رفتن به جبهه کرد و مقدمات رفتنش فراهم شد، دیگر حالات دیگرى داشت. براى بیان آن حالات، من شب زنده دارى‏ها و اقامه نماز شب و نماز صاحب الزمان و نماز موسى بن جعفر و… و گریه‏ هاى شبانه ‏اش را نمى‏ گویم، چشم‏هاى همیشه اشک آلودش را نمى‏ گویم، حالت‏هاى عجیب از حضور دائمى اش و جلاى قلبش را نمى‏ گویم، تواضع عجیبى را که پیدا کرده بود نمى‏ گویم. حبّ شدیدى وجودش را به آتش کشیده بود. هیچگاه قابلیت چنین مادرى را نداشتم. زبانم از بیان صفات او عاجز است. بیست سال با او زندگى کردم. همه آن بیست سال یک طرف، و آن سه شب هم یک طرف دیگر.

شب پنج شنبه، ساعت سه، ده دقیقه کم مادرم صدایم زد. بهتر بگویم، مادرانه از خواب بیدارم کرد. رفتم؛ به حال نشسته چُرتم برد. صدایش چرتم را برید: حبیب دوباره خوابت برد؟ سرم را بلند کردم. شرمنده شدم وقتى دیدم سجاده نمازش پهن است و از مدت‏ها قبل بیدار بوده و به مناجات به محبوبش مشغول. از خواب بودنم شرمنده شدم. من همیشه در برابر مادرم احساس حقارت عجیبى دارم؛ اما در این وقت، شب‏ها طور دیگرى است. دلم مى‏خواهد دستش را ببوسم و به پایش بوسه زنم اما او نمى‏ گذارد. هیچوقت نگذاشته است. برایم سحرى آماده کرده است. فردا باید روزه بگیرم. با خود فکر مى‏ کنم آنکه مى‏خواهد پرواز یاد بدهد، باید اول خود پرواز را آموخته باشد.

قرار بود ساعت نه، به گلستان شهدا برویم. صبح پنج شنبه اولین بار است که با مادرم به زیارت شهدا مى‏رویم بر سر قبر شهداى تازه به خاک سپرده شده مى‏رویم. جسمشان را مى‏گویم. بعضى‏ها جسمشان هم به آسمان مى‏ رود یعنى که جسمشان هم از جنس روحشان مى‏ شود. آنها که جسمشان هم از جنس روحشان شود دیگر صحبت ناجنس براى ایشان عذاب الیم مى‏ شود.

بگذریم، خدا کند که از جسم ما هم چیزى بر جا نماند. این را بارها به بچه‏ ها گفته‏ ام، هیچ دلم نمى‏خواهد از جسممم هم ذره‏اى بر خاک بماند. رجعت به طرف «اللّه» حق است و این حقّ هر چه تمام عیارتر، حق‏تر. به بچه‏ ها گفتم اگر از جسم من هم اثرى ماند بعد از دفن، بر آن سنگى نیاندازید و اگر سنگى گذاشتید، بر روى آن اسمم را هم ننویسید.

من هرگز نمى‏خواهم و دوست هم نمى ‏دارم که کسى آرامش مرموز دیشبِ شط را و دریا و اقیانوس را، ایستایى بخواند. دیشب در زیر نور ماه، شط عظمتش پیدا بود. رنگ آسمان رنگ آب شده بود. هرگز حتى به خواب هم نمى‏ دیدم که چنین شبى روى لنج جلوى دیدگان مستقیم ماه و آسمان و آب و… به نماز شب بایستم. (دروغ ننوشته باشم که نماز را نشسته خواندم. نمى‏ دانم چرا! ولى مایل به گفتنش نیستم. خدا خودش شاهد آن است که زانوهایم جان ایستادن نداشتند، همین!)

بله رنگ آسمان رنگ آب شده بود و رنگ آب هم رنگ آسمان؛ بهترین رنگ‏ها، نیکوترین رنگ‏ها. دیگر از آن رنگ، زیباتر نمى‏ توانى بیابى البته مَنِ کور و غرق در ظلمت درون، شاهدِ آن مراتب نمی توانستم باشم و این رنگ را هم نمى‏ توانستم ببینم. حجاب‏ها چشم‏هاى قلبم را گرفته بودند. دیشب من فقط مجال خواندن قسمت هایى از مناجات توبه کاران از «خمس عشر» را پیدا کردم.

«الهى البستنى الخطایا ثوب مذلتى و جللنى التباعد منک لباس…».

حافظیه

استاد گروه فلسفه دانشگاه شیراز با اشاره به اینکه اشعار حافظ بیت الغزل معرفت است، گفت:‌ ماندگاری اشعار حافظ به همان دلایل ماندگاری قرآن است زیرا اشعار حافظ قرآن به زبان فارسی است .

به مناسبت بزرگداشت حافظ- خبرگزاری مهر-۹۰/۷/۱۳-

حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی به مناسبت روز بزرگداشت حافظ در مورد معنویت و معرفت در اشعار وی به خبرنگار مهر گفت: حافظ همانطور که خودش گفته اشعارش همه بیت الغزل معرفت است. معرفت با علم فرق می‎کند، علم آن چیزی است که کسب می‎کنیم ولی معرفت آن علمی است که در دل و جان ما نفوذ کرده است.

وی افزود: حافظ کسی است که از خودبینی رسته و به قرب نوافل رسیده است یعنی دیگر خودش را نمی‏‎بیند و فانی در خداست و طبق حدیث چشم و گوش و زبان و دست خدا شده و به همین خاطر به او لسان الغیب می‎گویند. یعنی آنچیزی که استاد ازل گفته بر زبان حافظ جاری می‎شود.

استاد گروه فلسفه دانشگاه شیراز در ادامه تصریح کرد: حافظ برای اینکه از دل سخن می‎گوید و سخنش سخن خداست و خدا با فطرت همه انسانها همراه است برای همین شعر او دلنشین و دلنشان شده که همگان آن را می‎پسندند و می‎پذیرند. به همین علت است که شاعر فطری ما و شاعر ملی ما است. یعنی او که با فطرت ما سخن گفته ما هم که زبانمان فارسی است و هرکس دیگر که بتواند با مفاهیم حافظ آشنا بشود شاعر آنها هم هست و شاعر ملی ما است.

این محقق و پژوهشگر فلسفه و عرفان اسلامی یادآور شد: در جایگاه حافظ همین قدر بس است که تنها دیوانی که در ادبیات فارسی به او تفأل می‎زنند و می‎خواهند که خدا با آنها از زبان لسان الغیب سخن بگوید همین دیوان کوچک حافظ  که همه به آن علاقمند هستند.

کاکایی در مورد ظهور و بروز اخلاق در اشعار حافظ نیز گفت: حافظ بزرگترین مشکل اخلاقی زمانه خود را ریا و سالوسی و چاپلوسی می‎بیند و بزرگترین فضیلت اخلاقی را خلوص و بی ریایی. لذا در تعلیمات او با آن قلم زیبا و سحر آمیزش به ریاکاری و لباس دین برتن کردن و دین فروشی و دم زدن از زهد و دنیاگریزی می‎تازد و تقوا و زهد ریایی را به نقد می‎کشد و به اینها حمله می‎برد .

این استاد دانشگاه ادامه داد: درمانی که حافظ ارائه می‎دهد مسئله عشق است که البته عشق به خدا است و از خودی خود و حب دنیا که سرچشمه همه بدیهاست بپرهیزید که با اخلاق زمانه ما شباهت زیادی دارد.

کاکایی دلیل ماندگاری و تازگی اشعار حافظ را مطابقت آن با فطرت انسانی و همینطور مضامین قرآنی اشعار حافظ عنوان کرد و گفت: ماندگاری اشعار حافظ به همان دلایل ماندگاری قرآن است زیرا اشعار حافظ قرآن به زبان فارسی است و به زیبایی و هنرمندی هرچه تمام توانسته است مفاهیم معنوی قرآن را در اشعارش بگنجاند این رمز پایایی و ماندگاری و جاودانی حافظ است. دیگر اینکه انسان در فطرت خودش عاشق خداست و به خدا عشق می‎ورزد حالا چه خود آگاه چه نا خود آگاه، حافظ هم که سخن عشق گفته و سخن عشق چون با فطرت آدمی سازگار است ماندگار می‎شود.

مطالب موجود با عبارات مشترک

اندیشه دینی ۳۸

فصلنامه اندیشه دینی شماره ۳۸ منتشر شد. این فصلنامه در زمینه فلسفه و کلام، یه سر دبیری دکتر قاسم کاکایی، از سوی دانشگاه شیراز منتشر می شود و دارای درجه علمی-پژوهشی از سوی وزارت علوم است. مقالات این شماره و اطلاعات مربوط به این مجله به شرح زیر است:

صاحب امتیاز: دانشگاه شیراز
مدیر مسؤول: معاون پژوهشی دانشگاه شیراز
سر دبیر: دکتر قاسم کاکایی
برگردان انگلیسی: دکتر قاسم کاکایی
مدیر داخلی: نورجهان راستی عمادآبادی
ویراستار ادبی: مسعود رهبری

هیأت تحریریه:

ناظر امورفنی، حروفچینی رایانه‌ای و چاپ: نورجهان راستی عمادآبادی

تیراژ: ۲۰۰۰ نسخه

ناشر: مرکز نشر دانشگاه شیراز

نشانی دفتر فصلنامه: شیراز، مجتمع دانشگاهی ارم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کد پستی ۷۱۹۴۵، ص. پ.۱۱۱۹، تلفن: ۶۱۳۴۲۸۸ و ۶۴۶۰۳۷۷ (۰۷۱۱) دورنگار:۶۴۶۰۳۷۷ و ۶۱۳۱۱۱۶ (۰۷۱۱)؛                         

E-Mail:andisheh@rose.shirazu.ac.ir

فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز

شماره ۳۸، بهار ۱۳۹۰

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)-

حجت‌الاسلام دکتر قاسم کاکایی در کتاب «گلبانگ سربلندی» واقعه عاشورا را از زاویه عرفانی بررسی کرده است. به گفته او، مطالب و بررسی‌های این کتاب، هم حاصل دل است و هم حاصل عقل./

وی کتابش را یک دوره عشق‌شناسی و کالبدشناسی عشق در کربلا دانست که طی ۱۰ سال روضه‌خوانی شکل گرفته است.

مدرس فلسفه دانشگاه شیراز ادامه داد: این کتاب برگزیده‌ای از سخنرانی‌ها و روضه‌هایی است که طی ده سال در ماه محرم بر منبر ارایه کرده‌ام. این روضه‌ها شاید به دلیل عرفانی بودن‌ از سایر روضه‌ها متفاوت باشند.

وی به شرح پیوند عرفان و حماسه در کتابش اشاره کرد و گفت: ابعاد اجتماعی این واقعه در این کتاب مغفول نمانده‌اند و به آنها نیز گریزی زده شده است.

کاکایی با تاکید بر ضرورت محفوظ نماندن عزت و حرمت اهل بیت(ع) در برخی از روضه‌خوانی‌ها، گفت: برخی روضه‌ها ناخواسته نوعی ضعف و ذلت را به اهل بیت(ع) نسبت می‌دهند، به همین دلیل ممکن است بسیاری از جوانان با روضه‌های حماسی عاشورا که اوج این واقعه و عزت اهل بیت(ع) را نشان می‌دهند، ناآشنا باشند.

وی یکی از انگیزه‌هایش از تدوین این کتاب را آشنا کردن جوانان با روضه‌ها و خطابه‌های حماسی درباره واقعه کربلا دانست و گفت: اگر روضه‌خوانی‌ها را عرفانی نکینم و جنبه‌های عرفانی و حماسی عاشورا را نشان ندهیم، جوانان‌مان در آینده با مشکل تحلیل در این باره مواجه می‌شوند.

کاکایی کتاب «گلبانگ سربلندی» را به انتشارات هرمس سپرده است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

آینه های نیستی

مراسم اختتامیۀ شانزدهمین دورۀ کتاب فصل روز ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با حضور مسئولان وزارت ارشاد و جمعی از شخصیتهای فرهنگی کشور در سرای کتاب برگزار شد. در این دوره ۷۵۴۳ کتاب مورد داوری قرار گرفتند که بالاترین رکورد در این شانزده دوره بوده است. پس از سه مرحله داوری، کتاب “آینه های نیستی” تألیف آقای اشکان بحرانی، دانش آموختۀ دانشگاه شیراز، با مقدمۀ دکتر قاسم کاکایی، استاد بخش الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز، بهترین کتاب در زمینۀ عرفان شناخته شد. این کتاب در سال ۱۳۸۹ توسط انتشارات علم منتشر شده است و حاصل پایان نامۀ کارشناسی ارشد آقای بحرانی تحت عنوان “الهیات سلبی در آثار مولانا و مایستر اکهارت” به راهنمایی دکتر کاکایی می باشد که در سال ۱۳۸۸ در دانشگاه شیراز پایان یافته و از آن دفاع شده است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

اقتدا به محمد (ص)

مراسم اختتامیۀ شانزدهمین دورۀ کتاب فصل روز ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با حضور مسئولان وزارت ارشاد و جمعی از شخصیتهای فرهنگی کشور در سرای کتاب برگزار شد. در این دوره ۷۵۴۳ کتاب مورد داوری قرار گرفتند که بالاترین رکورد در این شانزده دوره بوده است. پس از سه مرحله داوری، سرانجام ۲۱ کتاب در رشته های مختلف به عنوان کتاب برگزیده انتخاب شدند. کتاب “اقتدا به محمد (ص)” ترجمۀ دکتر قاسم کاکایی در رشتۀ کلام یکی از این کتابها بود که در سال ۱۳۸۹ توسط انتشارات هرمس منتشر شده است. جشنوارۀ کتاب فصل و کتاب سال به لحاظ کمیت و کیفیت مهمترین و معتبرترین جشنوارۀ کتاب در سطح کشور است. دکتر کاکایی تا کنون سه بار برندۀ جایزۀ این جشنواره شده است که این امر در سطح کشور بسیار کم سابقه و در دانشگاه شیراز کاملا بی سابقه است و از این حیث دکتر کاکایی پر افتخارترین عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز به حساب می آید. لازم به ذکر است که کتابهای “وحدت وجود” و “غیاث الدین منصور دشتکی” تألیف دکتر قاسم کاکایی، در سالهای ۱۳۸۲ و ۱۳۸۸ به عنوان بهترین کتاب سال در زمینۀ عرفان برگزیده شدند.

مطالب موجود با عبارات مشترک

قاسم کاکایی

در بهمن ماه ۱۳۸۹ از سوی دانشگاه شیراز با همکاری مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه  تهران و مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی قم همایشی فلسفی تحت عنوان «مسائل کهن و پاسخهای نو» در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز برگزار شد. دکتر قاسم کاکایی نیز دز این همایش تحت عنوان «حکمت متعالیه و وحدت وجود” سخنرانی کرد. باشگاه اندیشه دانشگاه تهران اخیرا فایل صوتی این سخنرانی را بر روی سایت خود قرار داده است. با تشکر از این باشگاه، شما میتوانید این فایل صوتی را در اینجا دانلود کنید.

دانلود حکمت متعالیه و وحدت وجود

مطالب موجود با عبارات مشترک

استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با اشاره به عمل به واجبات و مستحبات و پرهیز از مکروهات و محرمات به عنوان سرلوحه اخلاقی آیت‌الله بهجت، تبعیت مطلق ایشان از شرع اسلام را مورد تأکید قرار داد.

آیت الله محمد تقی بهجت

خبرگزاری مهر - دکتر قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر به مناسبت سالگرد ارتحال حضرت آیت الله بهجت در خصوص ویژگی معرفتی و اخلاقی ایشان به خبرنگار مهر گفت: ویژگی مهم معرفتی ایشان عرفان فقاهتی بود یعنی عرفان ناب شیعی، که راه عرفان را در تبعیت مطلق از شرع می‌دانستند.

این استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز به نقل خاطره‌ای از ایشان پرداخت و اظهار داشت: مرحوم بهجت و نجابت از شاگردان حضرت آیت الله سید علی قاضی استاد اعظم عرفان زمانه خود بودند. آیت الله نجابت نقل می‌کردند که  روزی همراه آیت الله بهجت در محضر استاد قاضی بودیم آیت الله بهجت که در آن موقع یک طلبه جوان بودند به حضرت آیت الله قاضی گفتند که عده‌ای با سعایت از تدریس شما به پدرم از محضر شما بد گفتند و پدرم که در ایران بود به من نامه نوشت و مرا از محضر کلاسهای شما منع کرد، وقتی ایشان به استاد گفتند که چنین مسئله‌ای برایم پیش آمده آیت الله قاضی گفتند که از محضر مرجعی که تقلید می‌کنید بپرسید.

این محقق و پژوهشگر حوزه فلسفه اخلاق و عرفان یادآور شدند: آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید آیت الله بهجت او را به اطاعت از پدر و اجابت خواسته او مکلف دانستند. مرحوم بهجت علیرغم اینکه علاقه وافر به حضور در کلاسهای آیت الله قاضی داشت خواسته پدر را اجابت کرد و از دروس عرفانی این استاد بی بهره ماندند. خداوند هم به همین خاطر به ایشان عنایت کردند و ایشان به آن مقام والای عرفانی دست یافتند.

کاکایی در ادامه گفت: عرفان یک بعد عملی دارد و یک بعد نظری و آیت الله بهجت در بعد عملی تبعیت کامل از شریعت داشتند و معتقد بودند در بعد معرفتی تا به چیزی به یقین نرسیده باشیم دنبال آن نرویم. لذا باید به آن چیزی که علم داریم عمل کنیم و در این صورت خداوند به آن چیزهایی که علم ندارید آنها را هم به شما می‎شناساند. باید معلومات خود را عمل کنیم و به دنبال عرفانهای کاذب از نوع خیالپردازیها و چیزهای خارق العاده نرویم در این صورت خدا هم چیزهایی که نمی‌دانیم برایمان معلوم می‌سازد..

مطالب موجود با عبارات مشترک

الف: حوزه ناشران بزرگسال

۱- ناشران بخش خصوصی تهران: در این بخش هیات داوران به دلیل تناسب کتاب‌ها با نیازهای علمی و فرهنگی جامعه، کیفیت آثار از حیث رعایت اصول فنی چاپ، توجه به نیاز مخاطبان جامعه در حوزه های مختلف، حسن شهرت در بین مولفان و مترجمان و جامعه فرهنگی و داشتن آثار برتر در جشنواره‌های معتبر علمی و فرهنگی کشور: انتشارات هرمس را به عنوان ناشر برگزیده سال ۸۹ معرفی می‌نماید.

لازم به ذکر است که چهار عنوان از کتابهای دکتر کاکایی تا کنون توسط انتشارات هرمس منتشر شده است. کتاب ” وحدت وجود ” در سال ۱۳۸۲ کتاب سال شناخته شدو به چاپ چهارم رسیده است. کتاب عوالم خیال نیز جزو چهار کتاب مرحله نهایی کتاب سال در حوزۀ عرفان قرار گرفت و به چاپ چهارم رسیده است. دو کتاب “هستی و عشق و نیستی” و “اقتدا به محمد (ص)” نیز در سال ۱۳۸۹ از سوی انتشارات هرمس منتشر شده است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

قاسم کاکایی

در سال ۱۳۸۶ از سوی مؤسسه حکمت و فلسفه، سمینار یک روزه ای در روز بزرگداشت مولانا برگزار شد. در این سمینار آقایان دکتر علامرضا اعوانی، دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی، دکتر کارل ارنست، دکتر شهرام پازوکی، دکتر علی محمد سجادی و دکتر قاسم کاکایی سخنرانی کردند. سخنرا نی دکتر کاکایی تحت عنوان ” مولانا، اکهارت و الهیات سلبی” برگزار شد. وی در این سخنرانی ابتدا معنای الهیات سلبی، فنا و نیستی از دیدگاه عرفان را بررسی می کند وسپس آرای مولانا و مایستر اکهارت را در این مورد مورد با یکدیگر مقایسه می نماید. اخیرا باشگاه اندیشه دانشجویان دانشگاه تهران فایل صوتی این سخنرانی را بر روی سایت خود قرار داده است. با تشکر از این باشگاه، به پیوست می توانید این فایل را دانلود فرمایید

دانلود الهیات سلبی
نوع:mp3، حجم:8.17 MB، دانلود:236

مطالب موجود با عبارات مشترک

مجله ادیان و عرفان

مجله ادیان و عرفان، دانشگاه تهران ، دفتر ۱، پاییز و زمستان ۱۳۸۸

قاسم کاکایی          اشکان بحرانی

چکیده

در این جستار، کوشش ما بر آن است که به دو پرسش پاسخ دهیم. پرسش نخست این است که غیبت یا به عبارت دیگر، اختفای احوال باطنی در آثار مولانا چه معنا، اهمیت و پیامدهایی دارد؟ در پاسخ به این پرسش ابتدا مقصودمان را از غیبت احوال باطنی روشن می­کنیم. در وهلۀ بعد و پس از بررسی اجمالی غیبت احوال باطنی در آثار عارفان مسیحی و مسلمان، در سده­های میانۀ میلادی، نگاه مولانا به احوال باطنی را بر می­رسیم و پس از آن پیامدهای این نگاه و واکنش­های مولانا را بر می­شماریم. این واکنش­ها عبارت­اند از خوارداشت کرامات و احوال باطنی، سکوت در برابر احوال باطنی و سرانجام پذیرش وقوع احوال باطنی و بیان احوال باطنی در لفافه و از زبان دیگران. در بخش پایانی این مقاله، به این بحث می­پردازیم که با وجود سکوت مولانا و امتناع وی از سخن گفتن در باب احوال باطنی­اش بر اساس کدام تعریف/تعاریف از عرفان او را در شمار عارفان می­توان دانست.در این بخش،دیدگاه و تعریف پنج عرفان­پژوه طرح و بررسی شده است. از میان این پنج تن، بر اساس معیارهای ترنر، مک­گین، آندرهیل و راسل مولانا عارف شناخته می­شود.

کلیدواژه­ها   غیبت، حال باطنی، مولانا، الهیات سلبی، عرفان، کرامات.

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: احوال باطنی - حجم: 210.57 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری مهر- استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با تأکید بر ضرورت حفظ عزت و کرامت اهل بیت در عزاداریها، گفت: معرفت و محبتی که حضرت زهرا به امیرالمؤمنین و پیامبر(ص) داشتند مغفول مانده و تحت الشعاع مسائل سیاسی و اجتماعی قرار گرفته است.

حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی از اساتید فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر مسائل مغفول مانده در معرفت فاطمی(س) گفت: در بیان شخصیت و زندگی حضرت زهرا(س) این مسئله که ایشان کانون عاطفه و مرکز عشق و محبت بودند کمتر بیان شده است در حالیکه ما در مناجات، خداوند را به فاطمه و پدرش و همسر و فرزندانش قسم می دهیم و مرکز این خمسه طیبه را فاطمه(س) قرار می دهیم که یک نوع عاطفه و محبت اینها را پیوند زده است.

وی به رابطه محبت آمیز میان حضرت علی(ع) و فاطمه(س) اشاره کرد و افزود: میان این دو بزرگوار، آن فرمول جمال معشوق و معرفت عاشق هر دو صادق است هم زیبایی هایی در وجود علی(ع) است که زهرا به آن معرفت دارد و هم علی(ع) به زیبایی های وجودی حضرت زهرا معرفت دارد و این را در کلمات بلندی که حضرت امیر(ع) در هنگام خاکسپاری حضرت فاطمه(س)خطاب به پیامبر(ص) فرمودند، می بینیم.
وی تأکید کرد: متأسفانه مسائل معرفتی و محبتی که حضرت زهرا نسبت به پیامبر(ص) و حضرت علی(ع) بیان فرمودند، مغفول مانده و مباحث معرفتی تحت الشعاع مسائل سیاسی و اجتماعی قرار گرفته است.

در عزاداری ها عزت اهل بیت پایمال نشود

وی با اشاره به ایام سوگواری شهادت حضرت زهرا(س) تأکید کرد: در مجالس عزاداری های مان نباید به گونه ای عزاداری کنیم که عزت حضرت زهرا(س) پایمال شود؛ یعنی نوع فرزندان ما که از کودکی تا نوجوانی و جوانی در مجالس عزاداری شرکت می کنند تصویر آنان از حضرت زهرا تصویر زنی سیلی خورده ای است که حقش غصب شده و غیر از گریه هم هیچ راهی ندارد و چه در بیت الاحزان و چه در خانه گریه می کند و این تصویر از زن مظلومه شهیده است و این تصویر شاید رقت انگیز باشد اما این تصویر واقعی فاطمه زهرا(س) نیست.
این استاد فلسفه و عرفان اسلامی افزود: در مجالس عزاداری ائمه باید کار را به دست عالم بسپاریم و آن کسی که عزاداری و مداحی می کند عالم باشد مثل مرحوم کوثری که در خدمت امام(ره) روضه حضرت زهرا را می خواندند.

احادیث بلند توحیدی در خطبه فدکیه حضرت زهرا(س)

حجت الاسلام کاکایی با اشاره به احادیث توحیدی حضرت زهرا(س) تأکید کرد: حضرت زهرا کلمات بلند و احادیث بسیار زیبایی در توحید دارند، چقدر ما از آنها در مجالس عزاداری هایمان گفته ایم؟ متأسفانه هیچ. حتی اگر همان خطبه فدکیه حضرت شکافته شود بسیاری از وجوه شخصیتی ایشان را روشن می کند. خود فدک پیش آن معرفتی که زهرا(س) در این خطبه بیان می کنند یک مسئله حاشیه ای است؛ اصل خود فدک یک مطلب و زیر پا گذاشتن توحید مطلب دیگری است لذا اگر ما خطبه ها و سخنان بلند حضرت زهرا را بیان کنیم جای کار بسیاری دارد.
وی در پایان تصریح کرد: ما همیشه عاشق چیزی می شویم که از آن شناخت داشته باشیم وقتی از شخصیت و زندگی حضرت فاطمه(س) چندان چیزی به فرزندانمان یاد ندهیم و صرف همان مطالب معمولی که در روضه ها خوانده می شود خب بطور قطع معرفت لازم و آن عشق عمیق و حقیقی که باید به حضرت پیدا شود، حاصل نخواهد شد. به نظرم هر چه بیشتر شناخت از فاطمه(س) از طریق سخنان و زندگی پر بارشان بدهیم معرفت مستمعین و عشق هم بیشتر می شود و آنوقت آن اشکها در سوگ حضرت اشک عشق و معرفت خواهد بود و این با عزت اهل بیت بسیار نزدیک است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

چند سالی است که بحث عرفانهای نوظهور، عرفان یا معنویت بدون خدا، آیین هندو، آیین بودا، عرفان سرخپوستی و…در کشور ما رائج و داغ شده است. در اردیبهشت ۱۳۸۹ به دعوت انجمن علمی بخش الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز، دکتر قاسم کاکایی در تالار علامه جعفری این دانشگاه، تحت عنوان « مقایسه عرفانهای نوظهور و عرفان اسلامی » به سخنرانی پرداخت.  وی در ابتدا به تبیین مراد از عرفانهای نوظهور پرداخت، سپس انگیزه و خاستگاههای این نوع عرفانها را در ایران و جهاان تبیین کرد و سپس به مقایسۀ این عرفانها و عرفان اسلامی پرداخت و در پایان به سؤالات دانشجویان پاسخ داد. اخیرا باشگاه اندیشه دانشجویان دانشگاه تهران فایل این سخنرانی را در سایت خود منتشر کرده است.  در این فایل برخی مطالب جزئی افتاده و یا حذف شده و پرسشها و پاسخها نیز نیامده است. ما چون فایل دیگری از این سخنرانی در اختیار نداشتیم، ضمن تشکر از باشگاه اندیشه دانشجویان دانشگاه تهران، عین همان فایل را در اینجا می آوریم.

نگاهی به عرفانهای نو ظهور. فایل سخنرانی دکتر کاکایی

مطالب موجود با عبارات مشترک

هفته نامه پنجره شمارۀ ۸۷

اگر جنبۀ ولایت را در نظر بگیریم، پیوندی ناگسستنی بین تشیع و عرفان اسلامی (تصوف) می یابیم. تعداد زیادی از علمای شیعه، ابن عربی را تعظیم، و کتابهایش را تدریس کرده اند. آنان که عرفان و دین را در تعارض دیده اند، به ابن عربی تاخته اند.

هفته نامۀ پنجره – شمارۀ ۸۷ – ابن عربی و عرفان تطبیقی در گفتگو با حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی

- منیژه پنج تنی – دکتر قاسم کاکایی از آن دست محققانی است که بحث خود را به دقت مطرح می نماید و جوانب مختلف آن را بخوبی واکاوی می کند. در آنچه می خوانید با او در باب عرفان تطبیقی و آراء ابن عربی به گفت و گو پرداخته ایم.

از آنجایی که امروزه معنای برخی از واژه ها و اصطلاحات چندان روشن نیست و معنای حقیقی شان در لابه لای متون و یا حتی استفاده های شفاهی چه در محافل آکادمیک و چه جز آن گم می شود، می خواهم برای پرسش نخست از شما بخواهم ابتدا واژه «عرفان» و سپس «عرفان تطبیقی» را تعریف کنید تا هر گاه در طول مصاحبه آن را به کار بردم به اشتراک مشخصی درباره معنای این واژه ها رسیده باشیم.

بسم الله الرحمن الرحیم: تعاریف گوناگونی از عرفان شده است. در جمع‌بندی دیدگاه‌های مختلف می‌توانیم بگوییم که عرفان عبارت است از یک نوع معرفت در باب امری قدسی (یعنی خدا و یا معادل‌های این واژه در عرفان‌های شرقی) که از راه شهود باطنی و بی‌واسطه حاصل آمده باشد. یعنی شعار عرفان «برو و ببین»‌ است در برابر شعار فلسفه که «بنشین و فکر کن». هر گاه شیوه‌ی این رفتن مدون شود «عرفان عملی» خواهیم داشت و هر گاه حاصل آن دیدن (و یا شنیدن و چشیدن) تدوین شود و برای آنان که فاقد این دریافتند مستدل گردد، «عرفان نظری» خواهیم داشت. این رفتن را «سلوک» می‌گوییم، کسی را که در راه است «سالک» می‌نامیم و آن را که رسیده و دیده است «واصل» نام می‌نهیم. پس عرفان حاصل یک تجربه‌ی یقین‌آور است که از صرف «دانستن» (علم الیقین) فراتر رفته و به «دیدن» (عین الیقین) و بلکه بالاتر، «یگانگی با متعلق تجربه» (حق الیقین) رسیده است. متعلق تجربه نیز در این جا خدا و صفات و افعال اوست.

بنابراین، عرفان نه صرفاً «دانایی» درباب چیزی بلکه «دارایی» همان چیز است که از راه وحدت با آن چیز (متعلق معرفت) حاصل می‌آید. و این چیز خدا یا «وجود مطلق» است. یعنی عرفان صرفاً دانستن نیست بلکه «شدن» است. «یافتنِ وجود» در اینجا، فی الواقع، «وجود یافتن» است و این غیر از فلسفه است که در آن، فیلسوف صرفاً «تماشاچی» وجود است نه واحد آن. این است که ابن‌عربی فلاسفه را گاهی «اهل نظر» می‌نامد در برابر عارف که «محقق» و یا متحقق به حق است و گاه آن‌ها را «محجوب» می‌خواند که شناختشان از پس پرده و حجاب «علم حصولی» است در برابر عرفا که شناختی بی‌واسطه از خدا دارند.

حال ما گاهی عرفان می‌گوییم و مرادمان همان تجربه‌ی بی‌واسطه از خداوند است (که تجربه‌ای شخصی است) یعنی همان معرفتی که «عقل گریز» و یا «عقل ستیز» است و به قول حافظ «در دفتر نباشد». گاه نیز عرفان می‌گوییم و مرادمان علم عرفان و یا عرفان نظری است که تعبیری «عقل پذیر» از همان یافته‌ها و تجارب عرفانی است. اینجاست که عرفایی چون ابن‌عربی و مولانا اوراق نوشته و کتا‌ب‌ها پرداخته‌اند. برای تفصیل بیشتر می‌توانید به کتاب «هستی و عشق و نیستی» تألیف اینجانب رجوع فرمایید.

با این توضیحات، کاملا مرادتان از «عرفان» واضح شد. لطفا «عرفان تطبیقی» را تعریف کنید.

با در ذهن داشتن آن‌چه گفتیم، می توانیم از «عرفان تطبیقی» یا «عرفان مقایسه‌ای» سخن گوییم. چرا که ما ناعارفان به تجربه‌ی عرفا راه نداریم پس هر گاه پا در وادی «عرفان پژوهی» بگذاریم چیزی جز تعابیر عرفا در دست نخواهیم داشت و ناچار خواهیم بود که از همین تعابیر به «تجربه‌ی» عرفانی عرفا نقبی بزنیم و با عینک عقل آن‌ها را به نظاره بنشینیم که این خود یک نوع «پدیدارشناسی» است. «عرفان تطبیقی» و یا «عرفان مقایسه‌ای» یک نوع عرفان پژوهی است که در آن به شیوه‌ی پدیدارشناختی ، دو نظام عرفانی از دو مکتب و یا دو عارف را با یک‌دیگر مقایسه می‌کنیم. حال اگر مانند اکثر عرفان پژوهان، چون رودلف اتو، ویلیام جیمز، مارتین بوبر، آندر هیل، والتر استیس و مارگارت اسمیت، در باب تجارب و تعابیر عرفا از «ذات گرایی» دفاع کنیم، بر این باور خواهیم بود که تعابیر گوناگون عرفا از تجربه‌ی واحدی حکایت می‌کنند و این تعابیر مانند صدف‌های گوناگونی هستند که ذات و گوهر واحدی را در درون خود دارند که:

عباراتنا شتی و حسنک واحد                          و کل الی ذلک الجمال یشیر

(تعابیر ما گوناگون است اما حسن و زیبایی تو واحد است و همه‌ی این‌ تعابیر به همان زیبایی واحد اشاره دارند).

با این رویکرد،‌ می‌توانیم درباره‌ی این تجربه‌ی واحد سؤال یا سؤالاتی را به محضر دو عارف و یا دو مکتب عرفانی مورد مقایسه ببریم و از بین تعابیر آن‌ها جواب بگیریم و این جواب‌ها را با یک‌دیگر مقایسه کنیم و بدین ترتیب دریچه‌ی جدیدی به آن امری که از نظر ما غیب است برای ذهن خویش باز کنیم.

اما اگر مانند برخی دیگر از عرفان پژوهان، چون استیون کتز (Steven Katz) بر «ساخت گرایی» تجارب و تعابیر عرفانی اصرار بورزیم بدین معنی که در پس این تعابیر هیچ تجربه‌ی خالص و بی واسطه‌ای وجود ندارد و تجربه‌ی عرفانی نیز مانند تعابیر عرفانی خود معلول ساختار دینی و اجتماعی شخص صاحب تجربه است، در این صورت و با فقدان تجربه‌ی واحد و خالص، دیگر نمی‌توانیم عرفان تطبیقی و مقایسه‌ای داشته باشیم هر چند می‌توانیم از دین تطبیقی و یا مقایسه‌ای سخن گوییم. البته دیدگاه کتز را بسیاری از عرفان پژوهان متأخر، چون ربرت فورمن (Robert Forman) رد کرده‌اند.

به نظر شما آیا واژه «عرفان» مشترک لفظی است یا مشترک معنوی؟

واقع آن است که کاربرد واژه‌ی عرفان این روزها در عرف عام و در مطبوعات و رسانه‌ها چنان گسترده است و آن قدر بر مصادیق ناهمگون دلالت دارد که شائبه‌ی مشترک لفظی بودن آن را به وجود آورده است. گاه عرفان را به هر نوع معرفتی اطلاق می‌کنند که از راه عقل و یا حواس پنچ گانه حاصل نیامده باشد. همه‌ی خواب‌ها و رؤیاها و مکاشفه‌های غیرعادی از این دستند. حال آن که گفتیم که متعلق تجربه‌ی عرفانی خدا و صفات و افعال اوست. بنابراین حتی همه‌ی آنچه را بعضاً تجربه‌ی دینی می‌خوانند نمی‌توان تجربه‌ی عرفانی دانست چرا که تجربه‌ی عرفانی ادراک وحدت و یگانگی با متعلق تجربه (خدا یا وجود مطلق) است و لزوماً همه‌ی رؤیاها و مکاشفه‌ها چنین نیستند. گاهی نیز عرفان را به هر نوع علم غیر عادی- و یا به تعبیر قدما علوم غربیه- اطلاق می‌کنند مثل غیب‌گویی، فکرخوانی، درمان‌های غیر عادی و بسیاری از امور دیگری که امروز جزو عرفان‌های نوظهور به حساب می‌‌آیند و یا در غرب آن‌ها را تحت عنوان نهضت New Age یاد می کنند. به هر حال اگر بخواهیم پای بازی‌های زبانی ویتگنشتاین را به بحثمان باز کنیم، باید بگوییم امروز عرفان را در رسانه‌ها و در کاربرد عامیانه، به طیفی وسیع از امور اطلاق می‌کنند که هر دو عضوی از این طیف که کنار یک‌دیگرند نوعی شباهت به هم دارند ولی ممکن است دو عضو دور از هم این طیف هیچ شباهتی با هم نداشته باشند و این یک نوع اشتراک لفظ است که به قول مولوی «دائم رهزن است». اما اگر از عرف عام فاصله بگیریم، معنای عرفان به اشتراک معنوی همان بود که در سؤال اول بدان پرداختیم.

آیا در مورد عرفان اسلامی باید از دو شاخه عرفان شیعی و سنی بگوییم که کاملا با یکدیگر مغایرند یا خود عرفا این ها را دو روی یک سکه می دانستند؟ و به عبارت دیگر، په وجوه شباهت و اختلافی میان شیعی و عرفان سنی وجود دارد؟

در سوال شما سخن از عرفان اسلامی به میان آمد و سپس از دو شاخه‌ی عرفان شیعی و سنی. بهتر است که بحث را کمی گسترده‌تر کنیم و عرفان دینی را مورد کاوش قرار دهیم و به این بپردازیم که عرفان چه ربط و نسبتی با دین (که در این جا ادیان ابراهیمی و صاحب شریعت مراد است) می‌تواند داشته باشد. مراد از عرفان را بیان کردیم اما مراد از دین چیست؟ دین درجه‌ی اول همان «ما انزل الله» است که از طرف خداوند بر پیامبرش نازل شده و در اسلام در قالب قرآن و سنت پیامبر(ص) ظاهر شده است. در تفکر شیعی، به علت اعتقاد به عصمت ائمه(ع)، سنت امامان معصوم(ع) نیز ملحق به سنت پیامبر(ص) و جزو دین درجه اول است. اما جایگاه شخص پیامبر (ص) ‍[و یا هر نبی دیگر مثل عیسی(ع) و یا موسی(ع)] و نیز ائمه(ع) در دین درجه‌ی اول چیست؟ اینجاست که بحث ولایت مطرح می‌شود و این که آیا مثلاً وجود تکوینی پیامبر(ص) دردین نقش بالاتری دارد یا وجود تشریعی قرآن. از نظر عرفانی متدین، اولاً منابع دین درجه‌ی اول منحصر به متون مقدس نیست بلکه باطن دین را ولایت تشکیل می‌دهد. یعنی قرب به نفس زکیه‌ی نبی یا ولی می‌تواند معارفی را در جان عارف بریزد که مبین و مکمل آموزه‌های متون مقدس باشد؛ ثانیاً آموزه‌های متون مقدس منحصر در شریعت نیست بلکه طریقت و حقیقت را نیز شامل می‌شود. یعنی دین در ورای شریعت با جعل مجموعه‌ای از عبادات و ریاضات و مراقبات، طریقتی عرفانی را قرار داده که باعث پیدایی تجارب و مکاشفاتی خاص می‌شود. به علاوه، به اعتقاد ایشان، دین حاصل کشف معصوم است لذا خطا در آن راه ندارد پس عارف باید مکاشفات خود را در میزان دین قرار داده، با آن معیار آن‌ها را ارزیابی کند چنان که به روایت ابن‌عربی، سهل بن عبدالله تستری (شوشتری) گفته است: «هر وجدی که شاهدی از کتاب و سنت نداشته باشد باطل است». هم‌چنین در بعد معرفت، متون مقدس ابزار بسیار مناسبی در اختیار عارف متدین قرار می‌دهند تا بتواند تجارب عرفانی خود را تعبیر کند و در هنگامی که از عالم محو و فنا به عالم صحو و بقا باز ‌می‌گردد بداند چه دیده است؛ چرا که مردم از نظر طبع و مزاج یک طور نیستند و از نظر قدرت ادراک در یک درجه قرار ندارند و چون متون مقدس از جانب خدا برای همه‌ی مردم نازل شده‌اند، این تفاوت‌ها را در نظر داشته و حقایق را طوری بیان کرده‌اند که هر کسی به فراخور حال خود از آن‌ها بهره‌مند شود. معنای ذوبطون بودن قرآن نیز همین است. به این ترتیب، دین و عرفان با هم گره می‌خورند و می‌توانیم از عرفان دینی سخن به میان آوریم. در کتاب «وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت» به تفصیل در این باب سخن گفته‌ایم.

حال باز می‌گردیم به سوال شما در مورد عرفان شیعی و عرفان سنی. اگر باطن دین را ولایت بدانیم، با توجه به این که ولایت به معنای خاص آن فقط در شیعه مطرح است، وجه متمایز عرفان شیعی همان پر رنگ بودن ولایت است. اما نمی‌توانیم برای عرفان سنی وجه متمایز خاصی قائل شویم. حتی اگر دقت کنیم تمام سلسله‌های صوفیه سنی مذهب نیز طریق کسب معرفت خویش از پیامبر(ص) را به علی(ع) (و نه به خلفای دیگر اهل سنت) می‌رسانند، به جز نقشبندیه که هر چند این سلسله را به علی(ع) نمی‌رسانند ولی امام رضا(ع) را در سلسله‌ی طریق خویش دارند. بنابراین، اگر جنبه‌ی ولایت را در نظر بگیریم پیوندی ناگسستنی بین تشیع و عرفان اسلامی (تصوف) می‌یابیم. اما اگر صرفاً مراجعه به متون را در نظر داشته باشیم، باید گفت که عرفان سنی برای وصول به تجارب عرفانی، ‌تعبیر آن تجارب و یا ارزیابی آن‌ها، قرآن و سنت پیامبر(ص) را در اختیار دارد ولی عرفان شیعی علاوه بر آن، سنت ائمه(ع) را نیز پیش‌ رو دارد یعنی منابع عرفان شیعی گسترده‌تر است. اما عارف اهل سنت نیز ائمه(ع) را حداقل در زمره‌ی علمای ابرار می‌شمرد و می‌تواند سنت ایشان را به عنوان دین درجه‌ی دوم (یعنی تعبیر معتبر از دین درجه‌ی اول) به حساب آورد. البته این را که گفته‌اید عرفان شیعی و عرفان سنی دو روی یک سکه‌اند با آن‌چه گفتیم تطبیق نمی‌کند مگر آن که مانند برخی از اندیشمندان غیرایرانی خارج کشور بگوییم که شیعه و سنی دو روی یک سکه‌اند چرا که اگر شیعه به معنای محب علی(ع) و اهل بیت (ع) باشد همه‌ی سنی‌های واقعی شیعه‌اند و اگر سنی به معنای پیرو سنت پیامبر(ص) باشد، باید گفت که تمام شیعیان سنی‌اند!

در واقع پرسش قبلی من به منزله پلی بود که ما را به قسمت دوم گفتگویمان، یعنی عرفان ابن عربی هدایت می کند. برخی با ارائه یکسری ادله و شاهد بر آنند تا شیعه بودن ابن عربی را اثبات کنند. نظر شما در این باره چیست؟ تا چه اندازه این شواهد برآمده از آثار و ویژگی های فردی و شخصیتی ابن عربی است و تا چه اندازه ناشی از توری است که مفسران و شارحان او بر اندیشه ابن عربی انداخته اند؟

در جواب شما باید بگویم که اولاً، فهمیدن این که ابن‌عربی شیعه است و یا سنی چه دردی را دوا می‌کند و چه مسأله‌ای را حل می‌نماید و یا بر عکس، چه مشکلی را به وجود می‌آورد. معارفی که ابن عربی ارائه می‌دهد آن قدر عمیق است که هر صاحب ذوق عرفانی را به خود جلب می‌نماید خواه شیعه باشد و خواه سنی؛ چنان که جمع کثیری از اهل سنت به کتاب های وی استناد می‌جویند و بسیاری از علمای بزرگ شیعه در گذشته و حال شخص ابن‌عربی را تعظیم و کتاب‌هایش را تدریس کرده‌اند (در زمانه‌ی ما می‌توانیم از مرحوم الهی قمشه‌ای، مرحوم حضرت امام خمینی، مرحوم استاد آیت الله نجابت، استاد آیت الله جوادی آملی و آیت الله حسن زاده‌ی آملی یاد کنیم). در مقابل، آنان که ذوق عرفانی نداشته و یا عرفان و دین را در تعارض دیده‌اند، چه شیعه و چه سنی، سخت به ابن‌عربی تاخته‌اند و او را کافر و زندیق و ممیت الدین شمرده‌اند. می‌دانید که یکی از سرسخت‌ترین مخالفان ابن‌عربی در میان اهل سنت، شخصیت بزرگی مثل ابن تیمیه است که می‌توان وی را یکی از متعصب‌ترین افراد در اصول تسنن دانست. عمده آن است که ابن عربی عارفی است فرزند اسلام و قرآن و یکی از تأثیرگذارترین عارفان تاریخ اسلام بوده است. ثانیاً‌ شواهدی از کتاب‌های ابن‌عربی می‌توان یافت که اگر زمان و زمانه‌ی ابن‌عربی را در نظر نگیریم باید آن را حمل بر سنی بودن وی کرد. مثلاً‌ به کار بردن الفاظی چون «رضی الله عنه» و یا «کرم الله وجهه» درباره‌ی برخی و یا به کار نبردن «علیه السلام» درباره‌ی برخی دیگر. شواهد دیگری نیز وجود دارد که طبق آن‌ها می‌توان وی را شیعه‌ای معتقد به حساب آورد. ولی باید توجه کنیم که آن‌چه شاکله‌ی تشیع را تشکیل می‌دهد نه این ظواهر بلکه اصول فکری خاصی است که شیعه را از اهل سنت متمایز می‌سازد. مثلاً در بحث «جبر و اختیار» این دیدگاه که «لاجبر و لا تفویض بل امر بین الامرین» شیعه را از همه‌ی فرق اهل سنت، اعم از اشاعره و معتزله، جدا می‌سازد و ما این دیدگاه را به وضوح هر چه تمامتر در آثار ابن‌عربی می‌یابیم. نمونه‌‌ی این اندیشه‌های شیعی در آثار ابن‌عربی فراوان است که بر اهل فن پوشیده نیست.

می خواهم وارد سطح دیگری از گفتگویمان بشوم به مقایسه عرفان اسلامی و مسیحی بپردازم. به نظر شماعرفان اسلامی و مسیحی چه وجوه شباهت و افتراقی دارند؟

با آن‌چه در باره‌ی عرفان دینی و آمیخته شدن دین و عرفان گفتیم، اگر دین درجه‌ی اول را در مورد اسلام و مسیحیت لحاظ کنیم، این دو دین از یک مبدأ صادر و نازل شده‌اند. از سوی دیگر، خداوند رحمان امکان رشد و استعداد معرفت و نیز فطرت را در همه‌ی انسان‌ها قرار داده است. پس اگر فاعلیت خدا را تام بدانیم و قابلیت بشر را نیز تام، در این صورت مشترکات فراوانی بین عرفان مسیحی و عرفان اسلامی می‌یابیم همان طور که مشترکات فراوانی بین دو دین اسلام و مسیحیت وجود دارد. چرا که به اعتقاد عرفای مسلمان، حقیقت دین (دین درجه‌ی اول) به طور مشکک در همه‌ی ادیان ظاهر شده و در دین اسلام به عنوان دین خاتم، به کمال رسیده است که:

نام احمد نام جمله انبیا است              چون که صد آمد نود هم پیش ماست

به همین سان، عرفان اسلامی نیز تکامل یافته‌ی عرفان مسیحی است یعنی عرفای مسیحی و عرفای مسلمان به یک نوع وحدت در سایه‌ی انوار خدای واحد می‌رسند که:

جان گرگان و سگان هر یک جداست                متحد جان‌های شیران خداست

مثلاً در باره‌ی عارفی چون قدیس آگوستین که قبل از ظهور اسلام پا به عرصه‌ی وجود گذاشته است چه می‌گوییم؟ درست است که مسلمان نیست اما عارفی است که در عصر و زمانه‌ی خویش به دین حق گرویده است لذا به یک معنا با عرفای مسلمان هم‌نوا است. یعنی همان‌طور که بین اسلام و مسیحیت به عنوان دو دین ابراهیمی- در گوهر دین یعنی توحید، هماهنگی وجود دارد، در بحث تجربه‌ی بی‌واسطه‌ی خدای واحد- که عرفا از آن به وحدت وجود یاد می‌کنند- نیز بین عرفان اسلامی و عرفان مسیحیت تشابه‌های فراوان وجود دارد. جالب است که بسیاری از احادیث قدسی که در عرفان عملی و عرفان نظری مورد استفاده‌ی عرفای مسلمان قرار می‌گیرد، از عیسی(ع) روایت شده است. اما اگر پای دین درجه‌ی دوم به میان آید، تعابیری که عرفای مسیحی و عرفای مسلمان بر طبق آموزه‌های دینی خود از این تجربه‌ی واحد به عمل می‌آورند و نیز تأکیدی که بر جنبه‌های مختلف این تجربه می ورزند، متفاوت است. مثلاً:

۱- اکثر عرفای مسیحی بر جنبه‌ی تشبیهی خداوند بیشتر تأکید می کنند و اکثر عرفای مسلمان بر جنبه‌های تنزیهی خدا تأکید بیشتری دارند.

۲- عرفای مسیحی بر حسب آموزه‌های دینی  خویش، خدا را در سه اقنوم و یا سه تجلی جست و جو می‌کنند ولی عرفای مسلمان سخنشان همان سوره‌ی توحید است که لم یلد و لم یولد.

۳- عرفای مسیحی انسان کامل را همان عیسی(ع) می‌دانند که خود خداست ولی عرفای مسلمان بالاترین مقام برای انسان کامل- یعنی پیامبر(ص) – را همان مقام عبداللهی می‌دانند هر چند معتقدند که عبودیت جوهری است که باطن آن ربوبیت است.

در یکی از مقالاتی که از شما می خواندم به مقایسه عرفان ابن عربی و مایستر اکهارت پرداخته بودید. مواضع عرفانی این دو شخصیت را از چه ابعادی می توان با یکدیگر مقایسه کرد و این تطبیق و مقایسه چه نتایج عمده ای را به همراه می آورد؟

مقایسه‌ی کامل ابن عربی با مایستر اکهارت در این مختصر نمی‌گنجد و در کتاب «وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت» در این مورد چیزی قریب به ۷۰۰ صفحه نگاشته‌ایم. جان کلام آن که هر دو در تجربه‌ی محوری و اساسی عرفان یعنی وحدت وجود، اشتراک دارند؛ هر دو، عارفی نظریه پرداز بلکه بزرگ‌ترین نظریه‌پردازان عرفانی در جهان اسلام و مسیحیت‌اند به نحوی که شیخ اکبر عرفای مسلمان همانا ابن‌عربی است و واژه‌ی شیخ «Master یا Meister» به نحو اطلاق در جهان مسیحیت، زیبنده‌ی اکهارت است. علاوه بر آن که هر دو، سعی می‌کنند که افراط عرفای هم کیش خویش را تعدیل کنند. چنان که اکهارت در برابر تثلیث عرفای مسیحی، بر توحید پای می‌فشرد و آن را عمیق‌تر از تثلیث می‌داند و در برابر افراط در تشبیه خداوند، جنبه‌های سلبی و تنزیهی الاهیات را پررنگ تر می‌کند. در مقابل، ابن‌عربی به جای تأکید بر ذاتِ منزه، بر اسمای مشبّهِ خدا تأکید می‌ورزد و نظام عرفانی خود را مبتنی بر اسماء الله می‌سازد و اسماء الله را چنان مطرح می‌کند که گویی هر یک ربی جداگانه است و ذات خداوند که رب الارباب است در ورای همه‌ی آن‌ها قرار دارد که هم با توحید صرف متفاوت به نظر می‌رسد و هم بر جنبه‌های تشبیهی تأکید بیشتری دارد. در این مورد می‌توانید به کتاب «عوالم خیال» تألیف ویلیام چیتیک، ترجمه‌ی اینجانب مراجعه فرمایید.

در سنت عرفان مسیحی، ابن عربی بیشتر به آرای کدام عارف نزدیک تر است؟

از آن‌چه در پایان سؤال قبل گفتیم واضح می‌شود که ابن‌عربی بیش از هر عارف مسیحی دیگر با اکهارت قابل مقایسه است؛ چرا که هر دو، با فاصله گرفتن از افراط الاهیات زمانه‌ی خویش که در دو سر طیف تنزیه و تشبیه قرار دارند، به حد وسط و اعتدال و در نتیجه به یک‌دیگر،‌ بسیار نزدیک‌تر می‌شوند.

آیا در عرفان یهودی هم می توان اندیشه های ابن عربی را با عارفی مقایسه کرد؟

در میان عرفای یهودی، شاید بتوان ابراهیم ابوالعافیه (متوفای ۱۲۹۰ میلادی) را نزدیک‌تر از دیگران به ابن‌عربی دانست.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

اطلاعات “حکمت و معرفت شماره ۵۹- زهره همت – دکتر کاکایی سال ها است که در دانشگاه شیراز به عنوان مدرس در رشته مورد علاقه خود یعنی فلسفه و عرفان مشغول به فعالیت است و به علاوه در خارج از کشور نیز در دانشگاه کارولینای شمالی آمریکا درس کلام و تفسیر قرآن و در دانشگاه جاکارتا درس فلسفه و عرفان اسلامی خود را دایر نموده است. من در فضایی مملو از کتاب به خدمتشان رسیدم و نظرشان را راجع به عرفان محبت و عرفان معرفت که به نظر می‌رسید در روزهای اخیر فکر ایشان را بیش از هر موضوع دیگری به خود مشغول کرده است، جویا شدم.

جناب استاد به عنوان اولین سؤال می‌توانم خواهش کنم که مراد خودتان را از دو قید محبت و معرفت در عرفان ذکر کنید و بفرمایید این دو واژه نزد حضرتعالی چه معنایی دارند؟
بسم‌الله الرحمن‌ الرحیم. اینکه غایت عرفان وصال خدا است، جای بحثی ندارد و عرفای متدین به‌خصوص عرفایی که در ادیان ابراهیمی نشو و نما پیدا کرده‌اند، غایت عرفان را وصال خدا می‌دانند. منتهی عرفای مختلف طریق رسیدن به وصال خدا و درگاه ربوبی را متفاوت دانسته‌اند. برخی راه مخافت را پیشنهاد کردند، بعضی راه معرفت را دنبال کردند و بعضی راه محبت را پیش گرفتند. راه مخافت بیشتر بر جلال خداوند تأکید دارد که با توجه به جلال خدا ما در درگاه ربوبی احساس کوچکی و حقارت داشته باشیم و این که در برابر او هیچ باشیم و این یک نوع فنا در برابر خداوند تعالی است یعنی خود را ندیدن از فرط کوچکی و به خاطر خوف. البته این خوف و خود را ندیدن معنای منفی ندارد مثل قرآن که فرمود: «اما من خاف مقام ربه» عرفا به خاطر خوفی که از مقام رب دارند احساس کرنش و کوچکی می‌کنند و در برابر جلال خداوندی خاضع‌اند و این راه، راه مخافت است. اما راه معرفت و راه محبت نسبت به راه مخافت بیشتر در میان عرفا مطرح است. عرفای ما بیشتر یا راه معرفت را طی کردند یا راه محبت را. البته از همین ابتدای بحث بیان می‌کنم که مراد از عرفان محبت، همان عرفان عشق است. معروف است که راه معرفت دینی اینکه خود را بشناسیم و از راه خودشناسی به شناخت جلال و جلال خداوند برسیم. در میان متفکران اسلامی ابن عربی رهرو راه معرفت است چنانکه اکهارت در میان عرفای مسیحی تابع راه معرفت است. اما راه محبت یعنی با عشق به جمال ربوبی برسیم و خداوند را در برابر خودمان طوری ببینیم که می‌توان از آن تعبیر به عاشق و معشوق کرد. در عرفان اسلامی مولانا معروف به کسی است که راهش راه محبت و عشق است. در میان عرفای مسیحی نیز قدیس برنارد یا قدیسه ترزا آویلایی از راه عشق در آرزوی رسیدن به وصال الهی‌اند. برای مشخص کردن و متمایز کردن این دو راه معرفت و محبت وجوه متعددی را مطرح کردند. بعضی گفتند که راه معرفت بیشتر بر جلال خدا تأکید دارد و راه محبت بیشتر بر جمال خداوند پافشاری می‌کند. در راه معرفت بحث از یک نوع شناخت است و در راه محبت، بحث از اراده است یعنی در راه معرفت بحث از قوای ادراکی و در راه محبت، بحث از قوای تحریکی انسان است. در راه معرفت رابطه ما با خدا می‌تواند رابطه مقید و مطلق یا رابطه من ـ او یا من ـ آن باشد به نحوی که خدا از هیچ نوع تشخصی برخوردار نباشد، چنانکه در عرفان‌‌های بودایی یا هندویی چنین رابطه‌ای متصور است. در این دو نوع عرفان ما خدا را به شکل مطلق و به صورت نامتشخص می‌یابیم و می‌بینیم که او دارای وجود مطلق است. در این دو نوع عرفان از خدا به شکل غیرشخصی و غیرانسان‌وار تصور داریم. اما در راه محبت و معرفت ارتباط ما با خدایی است که انسان‌وار دانسته می‌شود، دارای تشخص است و رابطه ما با او رابطه شخصی و من ـ تو است، نه رابطه من ـ آن و یا من ـ او. این تفاوت‌ها را برای تفاوت میان عرفان معرفت و محبت ذکر کرده‌اند. اما چیزی که به نظر من می‌رسد و نتیجه تحقیق نیز همین امر را نشان می‌دهد این است که ما به‌خصوص در میان ادیان ابراهیمی، عارفی نداریم که به کلی از محبت و معرفت خالی باشد، یعنی محبتی صرف یا معرفتی محض باشد. این دو از هم تفکیک‌ناپذیرند. ما نمی‌توانیم راه محبت بدون معرفت داشته باشیم. ما نمی‌توانیم عاشق چیزی باشیم که آن را نمی‌شناسیم و بدون شناخت نمی‌توانیم به آن محبت بورزیم، باید شناختی وجود داشته باشد تا به دنبال آن محبت و عشق پیدا شود و بالعکس اگر کسی خدا را کماهو حقه، آنچنان که شایسته است بشناسد و به او معرفت پیدا کند با توجه به آنکه او جمیل علی‌الطلاق و جمیل مطلق است، نمی‌تواند خدا را دوست نداشته باشد. یعنی در پی این معرفت حقاً محبت پیدا می‌شود. معرفت از جمال مطلق یا جمیل علی‌الطلاق باعث پیدا شدن عشق در عارف می‌شود. به طور کلی در بحث عشق غیرخدا نیز این وضعیت صادق است. اگر کسی معرفت نداشته باشد عاشق نمی‌شود و اگر کسی عاشق شده است حتماً معرفت داشته است. عشق دقیق به معنای خاص خود عشق و محبت را عرض می‌کنم که به تعبیر جناب شیخ بهائی که زیبا می‌گوید:
کل من لم یعشق الوجه الحسن            قرّب الجل الیه و الرسن
که خود او این بیت را به این شکل ترجمه می‌کند:
یعنی آنکس را نباشد عشق یار         بهر او پالان و افساری بیار
یعنی عشق نداشتن کسی نشان‌دهندة این مسأله است که او از معرفت و شناختی برخوردار نیست. به هر حال این دو از هم تفکیک‌ناپذیرند. گیرم در بعضی عرفا یکی از این وجوه پررنگ‌تر می‌شود. چنانچه در ابن عربی یا مولانا. این بحث محبت و معرفت است که من آن را به شکل خلاصه مطرح کردم.
جناب استاد شاخصة تمایز این دو طریق عرفانی از هم چه چیزی است؟
در بحث تفاوت این دو در راه معرفت شاید کسانی که طریق معرفت را طی می‌کنند بیشتر دم از وحدت وجود می‌زنند و کسانی که راه محبت را می‌پیمایند از وحدت شهود سخن می‌گویند. لذا وحدت وجود و وحدت شهود به همین دو راه برمی‌گردد و این که آیا ما از بحث معرفت سخن می‌گوییم و شناختی که همه اوست و به معنای واقعی لیس فی‌الدار غیرهُ دیّار، و این که در هستی وجودی غیرحق نیست و یا اگر بحث، بحث عشق باشد عاشق غیرمعشوق در هستی نمی‌بیند و به تعبیری مثل تعبیر باباطاهر:
به دریا بنگرم دریا تو بینم              به صحرا بنگرم، صحرا تو بینم
به هر سو بنگرم کوه و درودشت          نشان از قامت رعنا تو بینم
یعنی در همه جا یار را می‌بینید و یار یک دم از چشم او بیرون نمی‌شود و همیشه معشوق در چشم او حضور دارد. این بحث تفاوت وحدت وجود و وحدت شهود است ویا به تعبیر دیگری ما گاه از وحدت آفاقی دم می‌زنیم، یعنی در آفاق و در هستی غیر از یک وجود هیچ نیست و عارف ممکن است این مسأله را با تجربه عرفانی حس کرده باشد، ولی در نهایت در عرفان نظری در پی اثبات این مسأله است که وجود منحصر است در خداوند تعالی و این وحدت وجود است. اما آنجایی که پای عشق در میان است بحث وحدت انفسی است یعنی اینکه عاشق خودش را با معشوق یگانه می‌پندارد و بین خودش و معشوق تفاوتی نمی‌بیند.
من کی‌ام لیلی و لیلی کیست؟ من     ما دو یک روحیم اندر دو بدن
یعنی عاشق با معشوق یک نوع وحدت و اتحاد حس می‌کند و در درون جان خود معشوق را می‌یابد و این یگانگی با معشوق وحدت انفسی است. اما این که در دار هستی غیر از وجود خدا، که وجود انحصاری است، وجود دیگری در کار نیست، وحدت آفاقی است لذا معرفت ممکن است بیشتر با معرفت آفاقی سروکار داشته باشد و محبت با وحدت انفسی. البته همان‌طور که عرض کردم پررنگ شدنش مراد من است. بعضی اوقات این وحدت انفسی که معشوق در جان عاشق نشسته است باعث وحدت شهود می‌شود. یعنی غیر از اینکه خودش را هیچ نمی‌بیند در هر جای هستی هم که بنگرد او را می‌بیند و نشان از او می‌بیند و نشان دیگری غیر از او نمی‌بیند و عشق او را به نحوی کر و کور می‌کند. البته این کری و کوری مثبت است، که در الهیات سلبی غیر او را ندیدن و چیزی غیر او را نشنیدن مثبت است. چنین شخصی جز صدای معشوق صدای شخصی را نمی‌شنود و جز معشوق در هستی نمی‌بیند و البته این مسأله غیر از بحث فلسفی وحدت وجود است که در هستی غیر از یک وجود در کار نیست.
از یکی از بزرگان اهل معرفت شنیدم که امام حسن مجتبی روزی مجنون را دید که در بیابان می‌گشت. امام او را به شهر بردند. بین راه، برای اینکه از فرصت استفاده شود، امام باب سخن را باز کردند و بحث‌های سیاسی را پیش کشیدند و درباره اختلاف امیرالمؤمنین و معاویه و بحث حکمیت و … صحبت می‌کردند و مرتب پای مجنون را می‌فشردند تا خوابش نبرد. در نزدیکی‌های شهر امام حسن مجتبی(ع) از او سؤال کردند به نظر تو حق با علی است یا حق با معاویه است؟ مجنون جواب داد: حق با لیلی است! یعنی او به غیر از لیلی نه می‌دید و نه می‌شنید. این داستان سمبل کسی است که عاشق شده و اهل محبت است و در دار هستی غیر از یک معشوق هیچ نمی‌بیند و هیچ نمی‌شنود و این تفاوت دیگر راه محبت و راه معرفت است. البته در راه محبت و راه معرفت در نهایت، که در همه عرفان‌ها هم به شکلی مطرح است، غایت عرفان فنای مخلوق و بقای خالق و فنای عبد و بقای رب است. چه در راه معرفت و چه در راه محبت عارف به فنا می‌رسد. در عرفان‌های دیگر هم نیروانه یا نیروانا به معنای فنا باشد. روبروییم این فانی‌شدن در راه معرفت و محبت به چه معنا است که عارف فانی با اصطلاحات دیگر که می‌شود، فنای فی ا… و بقای با…؟!
فنا چیست؟ معمولاً تصور خیلی روشنی بین دانشجویان این رشته‌ها و بخصوص مردم عادی از فنا وجود ندارد. در فنا چه اتفاقی می‌افتد و چطور می‌شود که فرد نیست می‌شود؟
اگر بخواهیم فنا را در دو راه معرفت و محبت باز کنیم، در راه معرفت، فنا، فنای یک نوع معرفت است و در راه محبت، فنا، فنای یک نوع اراده است. یعنی فنا چیز غریبی نیست و با ذکر مثال می‌توان صحبت کرد که یک نوع معرفت از بین می‌رود، یا در راه محبت یک نوع خواست و اراده از بین می‌رود و خواست و اراده دیگری جای او می‌نشیند. ابن عربی تعبیر زیبایی برای فنا دارد که می‌فرماید اگر در راه معرفت فردی واقعاً محمد باشد، فرزند فلان و با یکسری خصوصیات خاص. اما ایشان الآن دچار پندار توهم، خیال یا الیناسیون شده باشد و خیال کند که محمود است و خود را یک شخصیت دیگر و با خصوصیات دیگری تعریف کند و اگر از او بپرسید که کیستی می‌گوید من محمودم ولی واقعاً محمد است. این فرد اگر بخواهد محمد را بشناسد، چه اتفاقی باید بیفتد؟ اگر این فرد فهمید محمد است سؤال این است کسی که فهمیده، محمد است کیست؟ محمود است یا محمد؟ در این جا آیا محمد، محمد را می‌شناسد یا محمود، محمد را می‌شناسد؟
در این جا محمد است که محمد را می‌شناسد، در این جا دیگر محمودی در کار نیست. تا زمانی که محمود در کار است محمد شناخته نمی‌شود و محمد وقتی شناخته می‌شود که محمودی در کار نباشد، لذا این فناست، فنای محمود مساوی با بقای محمد است و نابودی محمود، نابودی یک نوع معرفت است و محمودی که نابود می‌شود در واقع نوعی معرفت از بین می‌رود و معرفتی دیگر به جایش می‌نشیند.
در این مثال محمود هیچگاه محمد را نخواهد شناخت. کی محمود می‌تواند محمد را بشناسد؟ وقتی که او محمود نباشد و فانی شده باشد. آنوقت دیگر این محمود نیست که شناخت دارد، بلکه محمد است که شناخت دارد، لذا اگر حلاج انا الحق می‌گوید، یعنی او دیگر حلاج نیست، بلکه خود خداست و به قول شبستری:
روا باشد انا الحق از درختی                 چرا نبود روا از نیک‌بختی
فی الواقع معرفتی رفته و معرفت دیگری پیدا شده است. غیر از خدا، کسی خدا را نمی‌شناسد و هر کسی که خدا را بشناسد، دیگر خودش نیست، بلکه خود خداست. یعنی انا الحق حلاج و امثال او از این ناحیه است. در واقع این فنای معرفت‌پنداری و پیداشدن معرفت حقیقی است که معنای فنا در معرفت این است.

جناب استاد آیا در عرفان معرفت هم از دیالکتیک میان خدا و بنده بحث می‌شود؟
بله، در راه محبت و معرفت فنا هدف است و در وحدت بحث از دو نیست. در این جا دیگر اینطور نیست که محمود و محمد در کار باشد و فقط محمد است. پرده پندار می‌باید درید، وقتی پرده‌ی پندار کنار برود محمد آشکار می‌شود و آنوقت این محمد است که محمد را می‌شناسد. لذا ابن عربی در تفسیر حدیث معروف من عرفه نفسه فقد عرفه ربه، که هر کس خود را بشناسد، خدا را شناخته است، سؤال می‌کند، هیچکس نمی‌تواند خدا را جز خود خدا بشناسد و آن لحظه‌ای که من عرف نفسه، فقد عرف ربه، اگر خود واقعی‌اش را بشناسد مثل محمود است که خودش نیست و فانی شده و این محمد است که محمد را می‌شناسد و خدا است که خدا را می‌شناسد، نه بشر خدا را می‌شناسد، یعنی آن معرفت عرفانی به آن معنای خاص برای هیچ بشری صادق نیست مگر آنکه فانی شده باشد و این فنا، فنای معرفتی است.

جناب استاد سؤالی که در ذهن من است، این است که می‌توان سالک مجذوب را پیرو عرفان معرفت و مجذوب سالک را پیرو عرفان محبت دانست؟
بله، درست است. البته من مایل هستم که بحث را با اصطلاحات غامض پیش نبرم و مطالب را خیلی ساده بیان کنم و به دنبال اصطلاحات نیستم و دغدغه‌ام این است که اصطلاحات رهزن بشوند. البته این بحث را که چطور فنا اتفاق می‌افتد، خود بحث دیگری است و من عرفه نفسه فقد عرفه ربه، فنای مخلوق و ظهور حق است. لمن الملک الیوم لله الواحد القهار که سلطان عزت خداوند که ظاهر می‌شود از خلق اثری نمی‌ماند و هر چه هست، اوست. رب است.
در این جا بحث یک نوع شناخت است. در واقع ما اگر خداوند را چنان که هست بشناسیم همه توفیقات چه در راه معرفت و چه در راه محبت از جانب اوست.
تا که از جانب معشوق نباشد کششی  کوشش عاشق بیچاره به جایی نرسد در واقع این خود خداست که ما را دوست دارد و در واقع این ما هستیم که باید شناخت خودمان را از خداوند کامل کنیم

جناب استاد اتخاذ هر یک از این دو نوع طریق عرفانی به لحاظ عملی چه تأثیری بر سلوک و شیوه رفتار عرفا دارد؟
عرفایی نظیر مولوی که طریق محبت را پیش گرفته‌اند، عشق‌ورزی‌شان بیشتر از شور و حرارتی برخوردار بوده است که طریق آن‌ها را متمایز از شیوه‌ی عرفانی کسانی مثل ابن عربی و اکهارت می‌کند.

آیا در تقسیم‌بندی حضرتعالی عرفان محبت و عرفان محبت دو مراتب‌اند و باید برای آنها به سلسله مراتبی قائل شد؟
بله، البته نمی‌خواهم در توضیح این دو نوع عرفان، مثلاً عرفان محبت، باز به مراحلی که کسانی مثل عطار اشاره کردند و از هفت شهر عشق و طلب و معرفت و عشق و… نام برده‌اند، استفاده کنم اما دو مراتب‌بودن عرفان محبت و عرفان معرفت به شدت و ضعف برخورداری محبت و معرفت برمی‌گردد.
جناب استاد از این که لطف کردید و وقتتان را به ما و خوانندگان مجله اختصاص دادید سپاسگزارم.

مطالب موجود با عبارات مشترک

اندیشه دینی ۳۷

فصلنامه اندیشه دینی شماره ۳۷ منتشر شد. این فصلنامه در زمینه فلسفه و کلام، یه سر دبیری دکتر قاسم کاکایی، از سوی دانشگاه شیراز منتشر می شود و دارای درجه علمی-پژوهشی از سوی وزارت علوم است. مقالات این شماره و اطلاعات مربوط به این مجله به شرح زیر است:

صاحب امتیاز: دانشگاه شیراز
مدیر مسؤول: معاون پژوهشی دانشگاه شیراز
سر دبیر: دکتر قاسم کاکایی
برگردان انگلیسی: دکتر قاسم کاکایی
مدیر داخلی: نورجهان راستی عمادآبادی
ویراستار ادبی: مسعود رهبری

هیأت تحریریه:

ناظر امورفنی، حروفچینی رایانه‌ای و چاپ: نورجهان راستی عمادآبادی

تیراژ: ۲۰۰۰ نسخه

ناشر: مرکز نشر دانشگاه شیراز

نشانی دفتر فصلنامه: شیراز، مجتمع دانشگاهی ارم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کد پستی ۷۱۹۴۵، ص. پ.۱۱۱۹، تلفن: ۶۱۳۴۲۸۸ و ۶۴۶۰۳۷۷ (۰۷۱۱) دورنگار:۶۴۶۰۳۷۷ و ۶۱۳۱۱۱۶ (۰۷۱۱)؛                         

E-Mail:andisheh@rose.shirazu.ac.ir

مقالات فارسی

دیدگاه ملاصدرا در باب عصمت انبیا

دکتر رضا اکبری     عباسعلی منصوری

واقعگرایی علمی و گریزناپذیری نظریه های علمی

دکتر حسین شیخ رضایی     ابوتراب یغمایی

رویکردهای مختلف به مسألۀ شر در جهان بینی مولانا

صدیقه بحرانی     دکتر فاسم کاکایی

نقدی بر نظریۀ اصالت وجود و عینیت ماهیت

احمد شه گلی

رابطۀ قوۀ عاقله و مغز در آرای ابن سینا

دکتر فروغ السادات رحیم پور

هرمنوتیک و فهم معرفت تاریخی

دکتر سید ابوالفضل رضوی

مقالۀ انگلیسی

تحلیل انتقادی نظریۀ درونگرایانۀ چیزم

دکتر عباس یزدانی

مطالب موجود با عبارات مشترک

اندیشه دینی ۳۶

فصلنامه اندیشه دینی شماره ۳۶ منتشر شد. این فصلنامه در زمینه فلسفه و کلام، یه سر دبیری دکتر قاسم کاکایی، از سوی دانشگاه شیراز منتشر می شود و دارای درجه علمی-پژوهشی از سوی وزارت علوم است. مقالات این شماره و اطلاعات مربوط به این مجله به شرح زیر است:

صاحب امتیاز: دانشگاه شیراز
مدیر مسؤول: دکترنعمت‌ ا… ریاضی
سر دبیر: دکتر قاسم کاکایی
برگردان انگلیسی: دکتر قاسم کاکایی
مدیر داخلی: نورجهان راستی عمادآبادی
ویراستار ادبی: مسعود رهبری

هیأت تحریریه:

ناظر امورفنی، حروفچینی رایانه‌ای و چاپ: نورجهان راستی عمادآبادی

تیراژ: ۲۰۰۰ نسخه

ناشر: مرکز نشر دانشگاه شیراز

نشانی دفتر فصلنامه: شیراز، مجتمع دانشگاهی ارم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کد پستی ۷۱۹۴۵، ص. پ.۱۱۱۹، تلفن: ۶۱۳۴۲۸۸ و ۶۴۶۰۳۷۷ (۰۷۱۱) دورنگار:۶۴۶۰۳۷۷ و ۶۱۳۱۱۱۶ (۰۷۱۱)؛                         

E-Mail:andisheh@rose.shirazu.ac.ir

مقالات فارسی

نقد و بررسی جایگاه علیت نفس در فلسفۀ جورج بارکلی

دکتر منوچهر صانعی   دکتر محمد سعیدی مهر   محمد علی محمدی

تجربۀ دینی و وحی نبوی

دکتر مجید صادقی   مجید یاریان

نوآوری های سهروردی

دکتر علی ارشد ریاحی   خدیجه قاسمی مقدم

بررسی تطبیقی وجود خارجی حرکت از نظر میرداماد و ملاصدرا

دکتر سعید نظری توکلی

نفی کلام در اندیشۀ غزالی

دکتر کیوان بلندهمتان

ملا صدرا و تحلیل عقلانی معاد جسمانی

محمدحسین دهقانی

مقالۀ انگلیسی

تلاقی مرتبۀ اول و تلاقی مرتبۀ دوم از مفهوم “ورزیدن”

دکتر سروش دباغ

مطالب موجود با عبارات مشترک

آینه های نیستی

کتاب آینه­ های نیستی(الهیات سلبی در آثار مولانا و مایستر اکهارت) تألیف اشکان بحرانی با مقدمۀ دکتر قاسم کاکایی از سوی انتشارات علم در ۴۲۶ صفحه منتشر شد. به گفتۀ دکتر کاکایی، دور نیست که این کتاب را تکمله و بلکه جلد دوم کتاب وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت به حساب آوریم به ویژه آن که این کتاب مطلب را از همان جا آغاز می‌کند که کتاب وحدت وجود بدان ختم شده است.

دکتر کاکایی در مقدمه آورده است: « این کتاب الاهیات سلبی را از دریچه‌ای نو می‌نگرد و برخی از بدفهمی‌های رایج از این نوع الاهیات را مورد نقد قرار می‌دهد و الاهیات عرفانی در این زمینه را از الاهیات کلامی متمایز می‌سازد. برخی از نویسندگان، مولوی را به لحاظ کلامی اشعری دانسته‌اند. انتقادات مولانا از دیدگاه تنزیهی معتزله نیز به این برداشت مدد رسانده است غافل از آن که مولانا خود تنزیه و سلب را- برخلاف اشاعره- به اوج می‌‌رساند لیکن معنایی بس عمیق‌تر بدان می‌بخشد. یعنی الاهیات سلبی وی را از آن نوع لاادری‌گری که خاص معتزله است به یک حیرت عرفانی و استغراق در بی چونی و بی نشانی می‌رساند.

مولانا- و نیز اکهارت- در الاهیات سلبی از نیستی به هستی و از لاادری به رازدانی می‌رسند که خود اوج حیرت است. این کتاب در پی آن است که این حیرت عرفانی، مبانی و لوازم آن را بررسی نماید. این‌جاست که این حیرت از پارادوکس‌هایی چون وجود و عدم، فنا و بقا، تنزیه و تشبیه و بالاخره گویایی و خاموشی سر بر می‌آورد. این سؤال که چرا مولانا در دیوان کبیر که یکی از حجیم‌ترین دیوان‌های شعر فارسی است “خاموش” تخلص می‌کند و یا چرا اکهارت علی رغم آن همه سخن و آن همه مواعظ و آن همه آثار دعوت به سکوت می‌نماید در همین‌جا پاسخ می‌یابد.

دور نیست که کتاب حاضر را تکمله و بلکه جلد دوم کتاب وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت به حساب آوریم به ویژه آن که این کتاب مطلب را از همان جا آغاز می‌کند که کتاب وحدت وجود بدان ختم شده است. کتاب وحدت وجود چهار بخش دارد: بخش اول مقدمات را شامل می‌شود، بخش دوم به معنای وحدت وجود می‌پردازد، بخش سوم، به اثبات وحدت و توجیه کثرت اختصاص دارد و در بخش چهارم از خدای وحدت وجود سخن به میان می‌آید. کتاب حاضر، الاهیات سلبی، در واقع یک نوع سخن گفتن وحدت وجودی از خداست با این تفاوت که به قلم توانای جناب آقای اشکان بحرانی نگاشته شده و ابن عربی جای خود را به مولانا داده است..»

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبر گزاری مهر-اندیشه و متفکران پیشرو-۵۰- استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در مورد کم شدن متفکران پیشرو در جهان معاصر گفت: امروز نخبگی دیگر جای خود را به خرد جمعی داده است یعنی مثل زمانهای گذشته نیست که یک نفر نخبه بتواند به تنهایی تأثیرهای زیادی در جامعه انسانی داشته باشد.

دکتر قاسم کاکایی در مورد شاخصه‎های متفکران پیشرو به خبرنگار مهر گفت: کلمه پیشرو یک مفهوم مبهم است و هرکسی بسته به دیدگاه خودش – که ممکن است در تقابل با دیدگاه دیگری قرار بگیرد- به آن پاسخ می‎دهد. متفکر پیشرو انیشه ای را مورد نظر دارد که جوهره انسان را می‏سازد یعنی همان معرفتی که انسان‌ساز است و اُس و اساس انسانیت انسان را تشکیل می‎دهد و به انسان هویت می‏بخشد. بدین معنا پیامبران، فلاسفه بزرگ، مصلحان یا نظریه‌پردازان که به شکلی در مسائل مربوط به جهان بینی و جهان نگری دخالت دارند پیشرو محسوب می‏شوند.

وی افزود: از ویژگیهای پیشرو بودن یکی نبوغ  وخلاقیت است که امروز ما  از آن  به نخبگی یاد می‎کنیم. دوم فرد باید در تفکر خودش حقیقت‌جو باشد یعنی غیر از یافتن حقیقت به چیز دیگری نیندیشد. سوم آزاد اندیش باشد یعنی از قید تقلید خودش را آزاد کرده باشد و همچنین از قید خودپرستی و خود بینی رسته باشد. ما اینها را جزو خصوصیات نخبه می‎دانیم بعلاوه حوزه فکری‎ای که پیشرو بودن را تعریف می‎کند مربوط به مسائل کلی بشریت باشد. یعنی مسائلی که به جهان بینی و نه به مسائل ریز فکری بشر مربوط بشود. بدین ترتیب امثال ادیسون با همه تأثیر گذاریشان، پیشرو محسوب نمی شوند.

کاکایی خصوصیت دیگر متفکران پیشرو را قدرت طرح مسئله ذکر کرد و اظهارداشت: یعنی خودِ هنر یافتن مسئله یک ذوق و نبوغ خاصی می‎خواهد که افراد پیشرو دارای این نبوغ هستند. چنان که در روایتی آمده که ” خوب سؤال کردن نصف علم است”. این مسئله بسیار مهم است. بسیاری از ما حتی درتشخیص اینکه مسئله چیست ناتوانیم تا چه رسد به جواب. دیگراینکه  متفکر پیشرو باید توان حل مسئله را از کوتاهترین و روشن ترین راه  باید داشته باشد.

کاکایی درمورد شیوه مواجهه و تعامل با این متفکران پیشرو هم گفت: چنانکه در تعاریف گفته شد فرد پیشرو آزاد اندیش و نخبه است و طرح مسئله و سؤال جدید می‏کند. او فرضیه‏ های جدیدی ابداع می‎کند که چه بسا ممکن است با آن چیزی که ما از پیش به آن باور داریم مقداری ناسازگار باشند. لذا ممکن است که فرد پیشرو بعضی از ساختارهای ذهنی ما را بشکند چنانکه انبیا و مصلحان بزرگ کارشان درتاریخ همین بود که بعضی از ساختارهای ذهنی مردم را می‏شکستند.

وی ادامه داد: اگر می‎خواهیم با افراد پیشرو تعاملی داشته باشیم باید دارای سعه صدر باشیم یعنی بایستی همیشه پذیرای این باشیم که  انیشه جدیدی که برایمان خلق می‏شود ولو اینکه با همه پیشینه ذهنی ما در تضاد باشد ممکن است واقعیت داشته باشد. لذا خود را برای پذیرفتن حق آماده کنیم یعنی حق‌جو باشیم. دیگر اینکه آنان را سرمایه‏های خودمان بدانیم که هدیه‏ای از جانب خداوند هستند و افکارشان استعدادهای الهی بدانیمکه در ایشان بروز کرده است  .به چشم رقیب به آنها نگاه نکنیم و استعدادهای نخبه‎ها را بشناسیم و راههایی در پرورش روحیه نخبگی در پیش بگیریم که بیشترین بهره را از استعداد آنها که موهبت الهی است ببریم.

این محقق و پژوهشگر حوزه فلسفه و عرفان اسلامی در مورد کم شدن متفکران پیشرو در جهان معاصر همچنین اظهار داشت: پاسخ به این سؤال با توجه به تعبیر و ویژگیهایی که برای پیشروبودن عرض کردم، مثبت است. امروز نخبگی جای خود را به خرد جمعی داده است یعنی مثل زمانهای گذشته نیست که یک نفر نخبه بتواند به تنهایی تأثیرهای زیادی در جامعه انسانی داشته باشد. من به خوب یا بد بودن این مسئله کاری ندارم اما خرد جمعی جای نخبگی را پر کرده است. لذا امروز در نظام آموزش و پرورش دنیا، نخبه‌پروری کم شده و بیشتر همت و حمیت بر پرورش خرد جمعی قرار گرفته است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

اقتدا به محمد (ص)

پس از مدتها تأخیر، کتاب اقتدا به محمد (ص) نوشتۀ پروفسور کارل ارنست ترجمۀ دکتر قاسم کاکایی توسط انتشارات هرمس منتشر شد. همزمان شدن انتشار این کتاب با ایام خجستۀ میلاد پیامبر (ص) و هفتۀ وحدت را به فال نیک میگیریم. پروفسور کارل ارنست در مقدمه ای که بر ترجمۀ فارسی این کتاب نگاشته است مینویسد:

برای من باعث افتخار است که بر ترجمۀ فارسی این کتاب، برای خوانندگان جدید آن، مقدمه‌ای بنگارم. کتاب اقتدا به محمد(ص) در اصل برای مخاطبان غیرمسلمان امریکایی و اروپایی نگاشته شده بود و بخوبی در میان آنان مورد استقبال قرار گرفت. با این­ همه، من در آغاز انتظار نداشتم که این کتاب توجه مسلمانان را نیز جلب کند. ولی با کمی دقت، برانگیخته شدن کنجکاوی محافل اسلامی به چنین کتابی معقول به نظر می‌آید. دهۀ گذشته مجموعه حوادث اسفناکی ــ از جمله حمله به اهداف امریکایی در سپتامبر ۲۰۰۱ و متعاقب آن تجاوز امریکا به افغانستان و عراق ــ را به خود دید که مسلماً بر محور نحوۀ نگرش امریکاییان به مسلمانان سراسر عالم دور می‌زند. مسلمانان نیز نگران قضاوت منفی شهروندان امریکا دربارۀ خویش‌اند. من بارها شدت این نگرانی را احساس کرده و در کشورهای مختلف اسلامی دربارۀ آن سخن گفته‌ام. این را نیز بخوبی احساس کرده‌ام که محققان امریکایی­ ای چون من، مسئولیت ارائۀ تصویری منصفانه از اسلام به خوانندگان عام در امریکا و خارج آن را به عهده دارند.

به ­هر­حال، برای من مایۀ افتخار است که این کتاب جوایز متعددی را از نهادهای فرهنگی و دانشگاهی در مصر، ترکیه و ایران به خود اختصاص داده و به چندین زبان از جمله عربی،‌ ترکی، آلمانی و کره‌ای ترجمه شده است. ولی ترجمۀ فارسی این کتاب برای من جایگاه خاصی دارد. جای بسی خوشوقتی است که محقق برجستۀ ایرانی، دکتر قاسم کاکایی عهده‌دار این ترجمه شده است. وی شخصیتی شاخص در مطالعات فلسفی و عرفانی و نیز از پیشگامان مطالعات عرفان تطبیقی در ایران است. دانش عمیق او در این حوزه‌ها و تسلطش بر زبان بین‌المللی پژوهش، در ترجمۀ این کتاب به فارسی،  به وی جایگاهی انحصاری می‌بخشد. از تلاشها و لطف و دوستی او بی­ نهایت سپاسگزارم. به­ علاوه، ترجمۀ فارسی این کتاب، پاسخی شگرف است به پیوند دیرین من با فرهنگ ایرانی که سالها در‌ آن غور کرده‌ام. امید آن دارم که ترجمۀ فارسی این کتاب به پیشرفت امر گفت‌و­گوی فرهنگی بین مسلمانان و غیرمسلمانان، که این روزها بسیار ضروری است، کمک رساند.

کارل ارنست

۹ اکتبر ۲۰۱۰

مطالب موجود با عبارات مشترک

صاحب امتیاز: دانشگاه شیراز
مدیر مسؤول: دکترنعمت‌ ا… ریاضی
سر دبیر: دکتر قاسم کاکایی
برگردان انگلیسی: دکتر قاسم کاکایی
مدیر داخلی: نورجهان راستی عمادآبادی
ویراستار ادبی: مسعود رهبری

هیأت تحریریه:

ناظر امورفنی، حروفچینی رایانه‌ای و چاپ: نورجهان راستی عمادآبادی

تیراژ: ۲۰۰۰ نسخه

ناشر: مرکز نشر دانشگاه شیراز

نشانی دفتر فصلنامه: شیراز، مجتمع دانشگاهی ارم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کد پستی ۷۱۹۴۵، ص. پ.۱۱۱۹، تلفن: ۶۱۳۴۲۸۸ و ۶۴۶۰۳۷۷ (۰۷۱۱) دورنگار:۶۴۶۰۳۷۷ و ۶۱۳۱۱۱۶ (۰۷۱۱)؛                         

E-Mail:andisheh@rose.shirazu.ac.ir

مقالات فارسی

محبت از دیدگاه علامه طباطبایی و ابوحامد غزالی………………………………………..

دکتر امیر عباس علی‌زمانی                                         امیر آقاجانلو

قضیه‌ی ذهنیه ………………………………………………………………………………………………..

دکتر اسدالله فلاحی

یکسانی و نایکسانی خدا و جهان  با تکیه بر فلسفه‌ی اسپینوزا و ملاصدرا…….

محمدرضا بلانیان

مظاهر عالم هورقلیا در فلسفه­ی اشراق و مکتب شیخیّه………………………………..

دکتر سیدعباس ذهبی                                                فریده محرمی

شخینا در ادبیات دینی یهودی………………………………………………………………………..

دکتر شایسته شریعتمداری

نوسان ایمان و کفر از نظر ابن‌عربی و ملاصدرا ………………………………………………

دکتر سیدمحمد مرتضوی                                           ابراهیم مهرابی

غایت‌مند بودن آفرینش در فلسفه‌ی اسلامی: با محوریت غرض‌ورزی خالق و غرض‌مندی مخلوق………………………………………………………………………………………….

دکتر حمید محمودیان                                                     مریم امامی

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری مهر- استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در مورد شرایط رشد تفکر اصیل نسبت به چند دهه قبل گفت: اگر تفکر اصیل پرداختن به خود باشد امروز نه تنها شرایط برای رشد این تفکر فراهم‌تر نشده بلکه انسان امروز با هجوم اطلاعات و اشتغالات و دغدغه‏های فراوان فرصت اندیشیدن اصیل را از دست داده است.

دکتر قاسم کاکایی درمورد اصالت در تفکر به خبرنگار مهر گفت: کلمه اصالت که در اینجا بکار بردید  مقداری مبهم است. بنظرم می‏آید که می‏توانیم  تفصیلی قائل شویم. گاهی متعلق اندیشه مورد نظرماست در این صورت سؤال این است که تفکر در بارۀ چه چیزی اصیل محسوب می شود. یک وقت دیگر صحبت بر سر این است که شیوه تفکر و اندیشه چیست که در اینصورت صحبت بر سر این است که کدام اندیشه روشمند است و کدام اندیشه غیرروشمند است.

وی افزود: لذا می‏توانیم بگوییم که اگر پای متعلق اندیشه درمیان باشد تفکر اصیل آن تفکری است که ارزش ذاتی داشته باشد. در رأس آنها هم چنانکه عرفای ما گفته‎اند بحث خودشناسی و معرفت نفس است که خود به خود به معرفت خداوند تعالی می‎انجامد. به قول شیخ شبستری”برو ای خواجه خود را نیک بشناس/که نبوَدفربهی مانند آماس” یعنی اگر  خود را دقیق بشناسیم این فربهی است که با آن، درجه وجودی ما افزایش پیدا می کند. اما اگر خود را نشناسیم و متعلق شناختمان بیرون خودمان باشد، در اینصورت آماس است یعنی گرفتار تخیلاتی می‏شویم که  طی آن غیر خود، و نه خود، را افزایش می‎دهیم.

این استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در ادامه تصریح کرد: باز به تعبیر شیخ بهایی آن تفکری ارزشمند است که ما را به علم عشق برساند “علم نبوَد غیرعلم عاشقی/مابقی تلبیس ابلیس شقی” .

این نویسنده و مترجم یادآورشد: اما اگر نظر ما به شیوه اندیشه باشد بله، تفکر اصیل آن تفکری است که روشمند باشد. در این صورت تفکر غیر اصیل تفکر غیر روشمند است. هرعلمی متعلقش هرچه باشد بالاخره روشی دارد که باید طبق آن روش جلو رفت حتی علم خودشناسی و خداشناسی.

کاکایی در مورد نیاز ما به تفکر اصیل همچنین اظهارداشت: با توجه به بحثی که کردیم منظور از تفکر اصیل را دو قسمت کردیم. اگر متعلق اندیشه در میان باشد ما به تفکر اصیل نیاز داریم چونکه این تفکر و اندیشه اصیل که همان خودشناسی باشد اساس وجود ما را تشکیل می‏دهد. و هرچه از آن دورتر بشویم خودمان را از دست داده‎ایم و هرچه که به آن نزدیکتر بشویم خودمان را یافته‏ایم. لذا اصل ذات ما را این تفکر تشکیل می‎دهد. به تعبیر مولانا”ای برادر تو همه اندیشه‏ای/ مابقی خود استخوان و ریشه‏ای”.

این محقق و پژوهشگر حوزه فلسفه و عرفان اسلامی خاطرنشان کرد: اما اگر نظرمان به تفکر روشمند باشد و تفکر اصیل را تفکر روشمند بدانیم، مسلم است که تفکر بدون روش و شیوه صحیح ما را نه تنها به سر منزل مقصود نمی‏رساند بلکه چه بسا گرفتاریهای بزرگی هم برای ما ایجاد می‎کند. چنانکه در روایات داریم که کسی که بدون علم وارد کاری شود (که دراینجا منظور از علم همان روش است) فسادی که آن فرد بالا می‏آورد بسیار بیشتر از اصلاحی است که فرد به بار می‏آورد. لذا ما در هر کاری اعم از پژوهش، سیاست و اقتصاد، اگر که هیجان‌زده و بدون روش و  به تعبیر امروزیها بدون کارِ کارشناسی وارد شویم، این تفکر ما را به سر منزل مقصود نمی‏رساند بلکه فساد بیشتری هم ایجاد می‏کند.

کاکایی در مورد شرایط رشد تفکر اصیل نسبت به چند دهه قبل نیز گفت: باز هم برمی‎گردم به همان تفصیلی که ابتدای بحث قائل شدیم. اگر متعلق تفکر را در نظر بگیریم یعنی تفکر اصیل را پرداختن به خود بدانیم، امروز نه تنها شرایط برای رشد این تفکر فراهمتر نشده بلکه انسان امروز با هجوم اطلاعات و اشتغالات و دغدغه‏های فراوان، فرصت اندیشیدن اصیل را ازدست داده است. دیگر حتی فرصت نمی‎کند که به خودش بیندیشد و همیشه نظر به بیرون دارد. مثلا اطلاعاتی که شما  از اینترنت بدست می‏آورید هیچ وقت راجع به شناخت خودتان نخواهد بود.

وی درپایان یادآورشد: اگر مراد از اصالت شیوه و روش  تفکرباشد، باید گفت امروز هم اطلاعات بسیار گسترش پیدا کرده و داده‏های بسیاری را  می‎توانیم با تکنولوژی جدید بدست بیاوریم و هم تکنیکهای پژوهشی بسیار عمق پیدا کرده است. لذا در هر زمینه‏ای که ما بخواهیم تفکر کنیم ابزار تکنولوژی جدید قطعاً به کار اندیشه سرعت خواهد داد و بسیار مؤثر خواهد افتاد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

یا حسین

نظر به آن که دو سال است که سخنرانیهای ماه محرم در حسینیه مهد شهیدان شیراز برگزار نمیشود و از سویی جمع زیادی از دانشجویان و علاقمندان مایل به شنیدن سخنرانیهای عاشورایی دکتر کاکایی در سالهای گذشته می باشند، سخنرانیهای ایشان را که مربوط به سالهای ۷۹ تا ۸۷ می باشد در اینجا می آوریم. لازم به ذکر است که سخنرانیهای هر سال مربوط به دهۀ اول همان سال است و هر سال موضوعی جداگانه دارد بدین شرح:

۱- سال ۸۷ : جنگ و جهاد

۲- سال ۸۶ : راز ماندگاری کربلا و عاشورا

۳- سال ۸۵ : دنیا و آخرت در کربلا

سال ۱۳۸۷ – محرم ۱۴۳۰ جنگ و جهاد دوم - به راه عشق نخستین فدائی تو منم - سلام بر مسلم بن عقیل نوع:wma، حجم:1.05 MB، دانلود:3352 سوم - اشک جای آبرو آورده ام - سلام بر حر نوع:wma، حجم:1.26 MB، دانلود:55 چهارم - رو سیاهم، رو سپیدم کن حسین - سلام بر جون نوع:wma، حجم:1.37 MB، دانلود:41 ششم - امشب در سر شوری دارم - سلام بر قاسم نوع:wma، حجم:1.12 MB، دانلود:44 هفتم - رحمی که ماهی بر لب دریا نمیرد - سلام بر علی اصغر نوع:wma، حجم:1.1 MB، دانلود:40 هشتم - مستی که به عشق لا یزالی/ گفته است به مرگ: لا ابالی- سلام بر علی اکبر نوع:wma، حجم:1.22 MB، دانلود:42 نهم - سقایم و جان شعله ور دارم من - سلام بر ابا الفضل (ع) نوع:wma، حجم:1.57 MB، دانلود:42 دهم - بزن شمشیر و ملک عشق بستان - سلام بر حسین (ع) نوع:wma، حجم:1.24 MB، دانلود:47

سال ۱۳۸۶ – محرم ۱۴۲۹ راز ماندگاری کربلا و عاشورا سوم - زندۀ جاوید کیست؟ کشتۀ شمشیر دوست - سلام بر حبیب نوع:wma، حجم:1.11 MB، دانلود:61 چهارم - مرگ هرگز به حریم حرمت راه نیافت - سلام بر حر نوع:wma، حجم:1.3 MB، دانلود:42 پنجم - خیلی دلم می خواست ابا الفضل باشم - سلام بر عبدالله بن حسن (ع) نوع:wma، حجم:1.17 MB، دانلود:39 ششم - مرگ شیرین تر به کامت از عسل - سلام بر قاسم نوع:wma، حجم:1.49 MB، دانلود:35 هفتم - مرگ هر یک ای پسر همرنگ اوست - سلام بر علی اصغر نوع:wma، حجم:1.5 MB، دانلود:33 هشتم - ای بهترین بهانه برای گریستن - سلام بر علی اکبر نوع:wma، حجم:1.55 MB، دانلود:37 دهم - شگفتا بی سر و سامانی عشق - سلام بر حسین (ع) نوع:wma، حجم:1.03 MB، دانلود:42

سال ۱۳۸۵ – محرم ۱۴۲۸ دنیا و آخرت در کربلا اول - "کف دریاست صورتهای عالم" - سلام بر محرم نوع:wma، حجم:967.46 kB، دانلود:56 دوم - " مژدۀ وصل تو کو کز سر جان برخیزم" - سلام بر کربلا نوع:wma، حجم:1.21 MB، دانلود:35 سوم - "کمتر زچوبی نیستی، حنانه شو، حنانه شو" - سلام بر مسلم نوع:wma، حجم:1.32 MB، دانلود:36 چهارم - "مرده بدم، زنده شدم، گریه بدم، خنده شدم" - سلام بر حر نوع:wma، حجم:1.45 MB، دانلود:34 پنجم - "آزمودم مرگ من در زندگی است" - سلام بر قاسم نوع:wma، حجم:1.58 MB، دانلود:35 هفتم - "این جهان زندان و ما زندانیان" - سلام بر علی اصغر نوع:wma، حجم:1.29 MB، دانلود:36 هشتم - "ای ساربان آهسته ران کارام جانم می رود" - سلام بر علی اکبر نوع:wma، حجم:1.38 MB، دانلود:35 نهم - "عشق اسطرلاب اسرار خداست" - سلام بر عباس (ع) نوع:wma، حجم:1.63 MB، دانلود:39 دهم - "کعبۀ شش گوشه بنا کرده ای" - سلام بر حسین (ع) نوع:wma، حجم:1.24 MB، دانلود:41

مدت زمان هر قسمت حدود ۳۵ دقیقه می باشد.
در صورت باز نشدن صفحه دانلود، بر روی فایل راست کلیک نموده و گزینه Save As را انتخاب کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر کارل ارنست

دیپنا: کتاب اقتدا به محمد (ص) نوشتۀ پروفسور کارل ارنست استاد دانشگاه کارولینای شمالی آمریکا با ترجمۀ حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی در دی ماه ۱۳۸۹ به چاپ می رسد.

دکتر کاکایی در گفت و گو با خبرنگار دیپنا در فارس، در مورد این کتاب گفت: «کارل ارنست این کتاب را بعد از واقعۀ ۱۱ سپتامبر در دفاع از مسلمانان و اسلام نوشته است. ایشان در مقدمۀ کتاب به مسلمان نبودن خود اشاره می کند و می گوید که مسلمان نبودن من، مانع نمی شود که از مسلمانان دفاع کنم و از بی مهری هایی که نسبت به قرآن و اسلام شده، می نویسد.» وی در ادامه گفت: «نویسندۀ این کتاب بعضی از بغض ها و کینه هایی که در طول تاریخ در برخی از سران کلیساها علیه قرآن و اسلام وجود داشته را معرفی و نقد می کند و بلاهایی را که سران استعمار در دوران استعماری، بر سر مسلمانان آورده اند، طرح و نقد می کند و به هجمه هایی که تحت عنوان مبارزه با بنیاد گرایی و تروریسم علیه اسلام است، پاسخ می دهد و سعی می کند چهرۀ معنوی اسلام را معرفی کند.»

وی همچنین افزود: «کارل ارنست در کتاب خود، دو چهره از معنویت اسلام با عنوان تشیع و تصوف را معرفی می کند، تصوفی مانند تصوف مولوی. تشیع و تصوف را به عنوان جنبه های معنوی اسلام که مغفول واقع شده از جانب کسانی که اسلام را فقط در بعد سیاست و القاعده و طالبان و … دیده اند، معرفی می کند.»

قاسم کاکایی تصریح کرد: «این کتاب، نقدهای جدی نسبت به وهابیت دارد؛ چرا که وهابیت، چهره ای زشت از اسلام در سراسر دنیا نشان داده است؛ و از دو شاخۀ تشیع و تصوف دفاع می کند. همچنین با توجه به بی مهری های اخیر نسبت به قرآن، کارل ارنست در این کتاب، قرآن را به غربی ها معرفی می کند و می گوید زمانی که دانشجو بودم، در دانشگاه هاروارد آمریکا به سراغ قرآن رفتم تا اطلاعاتی دربارۀ قرآن به دست بیاورم، به فیش هایی که کتاب ها را معرفی می کردند مراجعه کردم و دیدم که نوشته اند قرآن تألیف محمد (ص) و کتاب مقدس را نگاه کردم و عنوانی از مؤلف ندیدم و برای بنده سؤال بود که چرا این ها در یک دانشگاه معتبر به نام هاروارد، قرآن را تألیف محمد (ص) می دانند.»

وی اذعان داشت: «کارل در این کتاب، زیبایی ها و برجستگی های قرآن را که در مورد آن ها دشمنی شده و جنبه های معنوی قرآن را به غربی ها نشان می دهد.»

کاکایی در پایان گفت: «این کتاب شاید برای من مسلمان از نظر محتوایی خیلی مطلب نداشته باشد ولی اطلاعات و مسائلی را که طرح می کند و ضدیت هایی که با اسلام می شود و این که غربی ها از چه چشمی و از چه نگاهی به اسلام نگاه می کنند و در مجموع برای کسانی که می خواهند برای اسلام تبلیغ و از آن دفاع کنند، اطلاعات مفیدی دارد و به نظر بنده هر مبلغی باید این اطلاعات را داشته باشد و این مطالب را بخواند و از اوضاع امروز دنیا علیه اسلام، آن هم از چشم یک غربی مطلع باشد.»

این کتاب در یک مقدمه و شش فصل تنظیم شده است:

فصل اول تحت عنوان «اسلام در چشم غربیان»، ابتدا نگاهی اجمالی به اسلام دارد؛ سپس به تفصیل و به لحاظ تاریخی دیدگاه های اسلام ستیزانۀ غرب را از قرون وسطا تا عصر حاضر، بررسی می کند. جنگ های صلیبی، مسألۀ استعمار و غرض ورزی های مستشرقان، از جمله موضوعات این فصل هستند.

فصل دوم تحت عنوان «رویکرد به اسلام در قالب دین»، به تاریخچۀ واژۀ «دین» (religion) و تطور معنای آن از صدر مسیحیت تا اوایل عصر استعمار، می پردازد، و بر آن است تا به سوء فهم های ناشی از آمیخته شدن اسلام با مسائل قومی و نژادی، خاتمه دهد.

فصل سوم به «منابع قدسی اسلام» یعنی به قرآن و سنت، اختصاص دارد. این فصل، با زندگی پیامبر اسلام (ص) آغاز می شود و با نگاهی اجمالی به قرآن، ساختار و محتویات آن، ادامه می یابد. این فصل بر نقش محوری پیامبر اسلام (ص) به عنوان “رحمة للعالمین” در معارف اسلامی تأکید می ورزد. در این جا برداشت پروفسور ارنست از اسلام، با مطرح ساختن مسألۀ ولایت، به دیدگاه های شیعی، نزدیک می شود. در همین فصل است که وی به مواضع خصمانه علیه قرآن، و به خصوص به آخرین آن ها، کتاب “آیات شیطانی” سلمان رشدی، پرداخته است و به آن ها پاسخ می دهد.

فصل چهارم تحت عنوان «اخلاق و زندگی این جهانی» به جنبه های عملی آموزه های اسلام، از جمله اخلاق و فقه می پردازد. منابع تفکر اخلاقی جهان اسلام و ربط و نسبت آن ها با فلسفه و آموزه های یونانی و نیز اندیشه های ناب قرآن و سنت، در این فصل، مورد بحث قرار می گیرد. از جنبۀ فقهی نیز مسائل چالش برانگیزی چون حکومت اسلامی، اسلام و لیبرالیسم، مسائل مربوط به جنسیت و حقوق زن، مسألۀ حجاب و نیز رابطۀ اسلام و علم، موضوعات دیگر این فصل را تشکیل می دهد.

فصل پنجم تحت عنوان «معنویت و عرفان عملی» به ابعاد عرفانی و معنوی اسلام، می پردازد و ائمۀ شیعه (ع) و مشایخ صوفیه را به عنوان رهبران و سرچشمه های معنویت و عرفان، در دو سنت تشیع و تصوف، بررسی می کند. مباحثی چون مخالفت وهابیان با مفهوم ولایت، در این فصل، بررسی می شود. این فصل همچنین به ماهیت هنر اسلامی می پردازد و مباحثی همچون هنر قدسی، هنر سکولار با بن مایه های دینی، هنر اسلامی از دیدگاه مسلمانان، و هنر اسلامی از دیدگاه غربیان را در بر دارد.

فصل ششم که فصل خاتمه و نتیجه گیری است، تحت عنوان «ایجاد تصویری جدید از اسلام در قرن بیست و یکم» نگاهی به مسألۀ اسلام و مقتضیات زمان و نیز مسألۀ سنت و تجدد دارد و بر آن است تا نشان دهد که چگونه «ایدئولوژی» و «تکنولوژی» دائماً طرز تلقی مسلمانان و غیر مسلمانان از اسلام را تغییر می دهد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

کتاب اقتدا به محمد (ص)

ابکنا گروه اندیشه: به باور مترجم کتاب «اقتدا به محمد(ص)»، نویسنده به علت رواج موج اسلام‌ستیزی در آمریکا از یک سوی و ارادت به رسول‌ اکرم(ص) از سوی دیگر، پیامبر(ص) را محور اسلام دانسته و به همین جهت به معرفی ایشان در این کتاب پرداخته است.

حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر «قاسم کاکایی»، مدرس حوزه و دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) به معرفی اجمالی از «کارل ارنست» نویسنده این اثر پرداخت و بیان کرد: کارل ارنست استاد برجسته‌ مطالعات دینی در دانشگاه کارولینای شمالی آمریکا واقع در شهر چپل هیل است. ایشان به علت علاقه به مسلمان از یک سو و اسلام‌ستیزی که در آمریکا در دهه اخیر به وجود آمده از سوی دیگر، با وجود این‌که مسلمان نیست درصدد معرفی اسلام برمی‌آید.

حجت‌الاسلام کاکایی در ادامه افزود: کارل ارنست شاگرد آن‌ماری شیمل بود؛ کسی که کتاب «ابعاد عرفانی اسلام» را نوشته است. ارنست از طریق استاد خود با عرفان اسلامی آشنا و علاقه‌مند می‌شود. وی مجذوب معنویت اسلام می‌شود که این معنویت را در دو چیز می‌بیند: یکی در تشیع و دیگری در تصوف؛ به همین جهت مطالعات خود را به این دو حوزه متمرکز می‌کند. در این خلال به شیخ روزبهان علاقه‌مند می‌شود و تحقیقات فراوانی در این زمینه انجام داده‌اند؛ بنابراین دو کتاب در مورد روزبهان نگاشته است.

وی تصریح کرد: کتاب اقتدا به محمد(ص) در کشورهای مختلف اسلامی بسیار مورد توجه قرار گرفته و در کشورهای مصر، ترکیه،‌ مالزی و اندونزی جوایز ارزنده‌ای را برای مؤلف به ارمغان آورده است. در این کتاب پررنگ‌بودن اسلام شیعی و نیز انتقاداتی که از وهابیت کرده است، مورد خشم وهابیان قرار گرفته است.

وی در خصوص کتاب اظهار کرد: ارنست نسبت به رسول‌الله(ص) ارادت خاصی داشته و پیامبر(ص) را محور اسلام دانسته و به همین جهت به معرفی ایشان در این کتاب پرداخته است. این اثر در یک مقدمه و شش فصل تنظیم شده است. فصل اول تحت عنوان «اسلام در چشم غربیان»، یک چشم‌اندازی از نگاه غربی‌ها به اسلام را نشان می‌دهد. در ابتدا نگاهی اجمالی به اسلام دارد سپس به تفصیل و به لحاظ تاریحی دیدگاه‌های اسلام‌ستیزانه غرب را از قرون وسطی تا عصر حاضر بررسی می‌کند. خلاصه این فصل این است که پیش‌داروی‌ها را در مورد اسلام کنار گذاشته و به معرفی درست آن بپردازید.

مترجم این کتاب ادامه داد: فصل دوم تحت عنوان «نگرش به اسلام در قالب دین»، به این موضوع که دین اسلام یک ایدئولوژی نیست بلکه یک دین معنویی است و ادامه دیگر ادیانی است که از قبل آمده است. به همین خاطر بر آن است تا به سوء‌فهم‌های ناشی از آمیخته شدن اسلام با مسایل قومی و نژادی خاتمه دهد.

حجت‌الاسلام کاکایی افزود: فصل سوم با عنوان «منابع قدسی اسلام» پرداخته و این منابع دو محور دارد؛ یکی قرآن و دیگری سنت. این فصل با زندگی پیامبر اسلام(ص) آغاز می‌شود و با نگاهی اجمالی به قرآن، ساختار و محتویات آن ادامه می‌یابد. این فصل بر نقش‌محوری پیامبر اسلام(ص) اهمیت داده می‌شود و همچنین به معرفی جایگاه سنت در دین مبین اسلام پرداخته است.

وی ادامه داد: فصل چهارم تحت عنوان «اخلاق و زندگی این جهانی» به جنبه‌های عملی آموزه‌های اسلام از جمله اخلاق و فقه می‌پردازد. ارنست ارتباط میان فقه و حیات دنیوی را بیان می‌کند و یک دیدگاه تاریخی در خصوص تکامل مباحث اخلاقی و فقهی در جهان اسلام دارد و به چالش‌های پیش‌روی فقه و اخلاق در جهان امروز می‌پردازد. به مسائلی همچون، بحث حجاب حکومت اسلامی، اسلام و لیبرالیسم، مسایل مربوط به جنسیت و حقوق زن می‌پردازد.

مترجم افزود: فصل پنجم تحت عنوان «معنویت و عرفان عملی» به ابعاد عرفانی و معنوی اسلام می‌پردازد. منابع این معنویت یکی ائمه شیعه(ع) و دیگری مشایخ صوفیه است و این‌ها را منابع معنویت و عرفان در دو سنت تشیع و تصوف می‌داند. مباحثی چون مخالفت وهابیان با مفهوم ولایت در این فصل مورد بررسی قرار می‌دهد و در این فصل در خصوص هنر اسلامی هم بحث می‌کند.

وی در پایان بیان کرد: فصل ششم تحت عنوان «ایجاد تصویری جدید از اسلام در قرن بیست و یکم» نگاهی به مسأله اسلام و مقتضیات زمان و نیز مسئله‌ سنت و تجدد دارد و از یک نوع کثرت‌گرایی دین بحث می‌کند و معتقد است که مسلمانان به کثرت‌گرایی دینی اعتقاد دارند و به دیگر دین‌ها احترام می‌‌گذارند و آنچه القاعده و وهابیت می‌گویند با آنچه اسلام می‌گوید، توافقی ندارد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

خبرگزاری مهر- انگیزه های تفکر- استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در مورد پرسشهای اصلی وی در رشته تخصصی خود گفت: بهترین راه شناخت خدا کدامست و بهترین راه وصال خدا چیست؟ دو سؤال هر طلبه و سالکی هستند.

دکتر قاسم کاکایی

دکتر قاسم کاکایی درمورد انگیزه‎های گرایشش به رشته تخصصی خود به خبرنگارمهر گفت: رشته تخصصی من فلسفه و عرفان اسلامی است که مورد علاقه بنده است. بنده در ابتدا این مباحث را در حوزه پی گرفتم یعنی از رشته اصلی خودم که مهندسی برق و الکترونیک بود تغییر رشته دادم و به حوزه آمدم و در کسوت روحانیت بدنبال مباحث فلسفه و عرفان بودم.

وی افزود: علاقه من به فلسفه و عرفان به برکت دو بزرگوار صورت گرفت. یکی حضرت امام خمینی(ره) بود که بنده همه آرمانهایم را در وجود ایشان دیدم و بعد در مرحله بالاتر ارتباط نزدیکی که با حضرت آیت الله نجابت (ره) در شیراز داشتم انگیزه مرا برای اینکه از دانشگاه به حوزه بیایم و رشته فلسفه و عرفان را بخصوص در حوزه با مقدماتی که وجود داشت ادبیات و فقه و اصول اینها را دنبال کنم مضاعف کرد. این انگیزه اصلی من در آمدنم به این رشته بود .

این استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز درادامه تصریح کرد: اما یکبار دیگر من از حوزه به دانشگاه برگشتم اما اینبار به عنوان تکلیفی که احساس می‏کردیم که در دانشگاهها بایستی انجام بشود و لازمه حضور در دانشگاه داشتن مدرک بود. ما بدنبال مدارک دانشگاهی رفتیم با وجود اینکه خیلی از مباحث را در حوزه خوانده بودیم. به طبع ادامه کار من در تحصیل دانشگاهی همان رشته فلسفه و علاقه‎مندی من به عرفان بود که در این رشته مدرکی گرفتیم و بعد در دانشگاه مشغول خدمت شدیم.

کاکایی درمورد مطرح بودن انگیزه‏هایش در حال حاضر هم، چنین اظهارداشت: بله این انگیزه‏ها هنوز هم برایم مطرح هستند و هیچ وقت تمامی ندارند چونکه سخن در اینجا از خداوند است.

این محقق و پژوهشگر حوزه فلسفه و عرفان اسلامی در مورد پرسشهای اصلی وی در رشته تخصصی خود نیز گفت: سؤالات اصلی من این است که بهترین راه شناخت خدا کدامست و بهترین راه وصال خدا چیست؟ این دو سؤال تا پایان عمر هر طلبه‏ای همراهش است و رهایش نمی‏کند و شاید هم جواب خیلی دقیقی از این سؤالها هم نگیرد ولی همواره این پرسشها انسان را در وادی عشق و حیرت نگه می‏دارند . بقول بیدل دهلوی:

چون نفَس از مدعایِ جستجو آگه نیم / این قدر دانم که چیزی هست و من گم کرده‏ ام

ما هم بدنبال گمشده خودمان هستیم و تاحدی که خداوند عنایت کند و عمری اعطا کند که بتوانیم اندوخته‏های خود را در اختیار دیگران هم قرار بدهیم.

مطالب موجود با عبارات مشترک

کارل ارنست

خبرگزاری کتاب ایران- کتاب «اقتدا به محمد(ص)» نوشته کارل ارنست، اسلام‌شناس آمریکایی است که پس از یازده سپتامبر نوشته شد و به گفته مترجم این اثر، نقش به‌سزایی در تعدیل نگرش‌های اسلام‌ستیزانه به‌ویژه در میان جوانان این کشور داشت. این کتاب ماه آینده از سوی نشر هرمس منتشر می‌شود.

دکتر قاسم کاکایی، استاد فلسفه دانشگاه شیراز و مترجم این اثر، در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، اظهار داشت: این کتاب با عنوان اصلی FOLLOWING MUHAMMAD پس از یازده سپتامبر نوشته و در آمریکا منتشر شد.

وی افزود: کارل ارنست، نویسنده این اثر، در کتابش به اسلام‌ستیزی و اسلام‌هراسی که در آمریکا وجود دارد و به‌ویژه پس از یازده سپتامبر اوج گرفت می‌پردازد و به شدت از این تفکر اشتباه انتقاد می‌کند.

عضو هیات علمی دانشگاه شیراز ادامه داد: ارنست مسلمان نیست، اما با این وجود از از مسلمانان در برابر تبلیغات ضداسلامی رسانه‌ها دفاع بسیاری می‌کند. وی به قرون گذشته بازمی‌گردد و با بررسی مواجهات جهان غرب و اسلام، ‌پاسخی درخور به نظریه جنگ تمدن‌های هانتینگتون می‌دهد.

وی افزود: تخصص او در مطالعات ادیان است و در مطالعات اسلامی و عرفان تبحر دارد و سال گذشته برای کتاب «روزبهان بقلی» برگزیده جشنواره فارابی شد.

کاکایی به ترجمه این کتاب به چند زبان نظیر آلمانی،‌ ترکی،‌ فرانسوی و کره‌ای و دریافت جایزه‌های متعدد اشاره کرد و گفت: ارنست سبب تغییر دیدگاه بسیاری از افراد به اسلام به‌ویژه در آمریکا شد، زیرا این اثر در دانشگاه کارولینای شمالی آمریکا جزو منابع درسی «مقدمه‌ای بر شناخت اسلام» قرار گرفت که توسط خود نویسنده تدریس می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: از نزدیک شاهد بودم که این کتاب بر طرز فکر جوانان درباره اسلام تاثیر مثبت داشت و تا جایی که در توانش بوده، اسلام‌ستیزی رسانه‌های غربی را خنثی کرده است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

خبرگزاری مهر- ۱۳۸۹/۹/۲۶- استاد فلسفه دانشگاه شیراز بحث “معنای زندگی” را یکی از مهمترین موضوعات امروز در فلسفه خواند و گفت: امام حسین(ع) در کربلا از مرگ “هستی آفرینی” کردند و نشان دادند که گاهی لازم است حیات حیوانی را پیش پای حیات انسانی ذبح کنیم.

محرم

حجت الاسلام قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: در مورد هدف و معنای زندگی کتاب و مقالات متعددی نوشته شده اما چیزی که امام حسین(ع) در کربلا ارائه دادند “هستی آفرینی” از مرگ است. اهدافی که امام در کربلا مطرح کردند عزت نفس، زیر بار ظلم نرفتن و حفظ ارزشهای انسانی بود. ما به خاطر ارزشهای انسانی زندگی می کنیم والا اگر به هر قیمتی بخواهیم حیات داشته باشیم که ارزشی ندارد.

این استاد فلسفه تصریح کرد: امام حسین(ع) جان شیرین را فدای یک حیات والاتری به تعبیر قرآن “حیات طیبه” کردند. گاهی باید از این حیات پست چشم پوشید تا به آن حیات واقعی دست یافت. اینکه امام ننگ را نمی پذیرند به این جهت است که آن را آلوده کننده “حیات طیبه” می دانستند.

وی افزود: امام حسین در این حرکت معنایی از زندگی ارائه کردند که می تواند برای همه کسانی که از مرگ فرار می کنند و مرگ را تلخ می دانند ملاک باشد. سیدالشهدا نشان دادند که گاهی لازم است “حیات حیوانی” را پیش پای “حیات انسانی” ذبح کنیم.

حجت الاسلام کاکایی با تأکید بر گفتگوهای واقعه عاشورا گفت: اگر بحث کربلا را به ویژه گفتگوهایی که در بین امام حسین(ع) با اصحاب و خاندانشان و یا گفتگوی میان اصحاب با یکدیگر را جمع آوری کنیم متوجه بسیاری از مسائل خواهیم شد. به این جهت که وقتی انسان مرگ را پیش روی خود می بیند خیلی از حجابها کنار می رود و انسان از موضعی سخن می گوید که معنای زندگی بسیار شفاف است.

وی یادآور شد: در کربلا تصویر زیبایی از عاطفه، عشق و محبت می بینیم. اگر بتوانیم بر روی همین بعد محبت و عاطفه کار کنیم و این عناصر را از کلام اباعبدالله الحسین(ع) و اصحاب و خاندان محترم ایشان بیرون بیاوریم بهترین درسهایی است که می توان برای امروز گرفت.

مطالب موجود با عبارات مشترک

یا حسین

در پی تماس های مکرر دانشجویان و علاقمندانی که طی ده سال گذشته در ایام محرم، در مراسم عزاداری حضرت ابا عبدالله (ع) در حسینیۀ “مهد شهیدان” شیراز شرکت می کردند و سخنرانیهای این مجالس، از جمله سخنرانیهای دکتر کاکایی، را دنبال می نمودند، به اطلاع می رساند که متأسفانه به علت برخی از مشکلاتی که حاصل شده است، محرم امسال نیز مانند سال گذشته هیچ گونه سخنرانی و مجلسی در “مهد شهیدان” برگزار نخواهد شد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

خبرگزاری مهر- ۸۹/۹/۱۶- استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با تأکید بر اینکه بهترین شکل عزاداریها برگزاری مجالس مقتل‌خوانی است،گفت: تبیین ابعاد عرفانی حرکت امام حسین(ع) و قیام عاشورا که کمتر از ابعاد اجتماعی آن نبوده نقش مهمی در ارتقای معرفت دینی عزاداران حسینی دارد.

محرم

حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ضرورت عزاداری برای سیدالشهدا گفت: صحنه کربلا ترسیمی از ابعاد مختلف وجود انسانها است. یعنی مسائل مختلفی که در روح و روان آدمی از خیر و شر وجود دارد به شکل بارز در کربلا بروز می کند. عواملی که در سعادت و شقاوت انسان تأثیر دارد بروز کامل آن را در کربلا می بینیم.

وی افزود: شهادت امام حسین(ع) تنها یک واقعه ای در گوشه ای تاریخ و در قسمتی از جغرافیا نیست بلکه جنگی میان ارزشها، فضایل و کرامتهای انسان از یک طرف و رذائل و شقاوتهایی است که در روان انسان بروز می یابد .

کاکایی استدلال کرد: بزرگداشت صحنه کربلا یادآور حفظ کرامت، ارزشها و فضایل انسانی و نشان دهنده بیزاری روح و روان آدمی از رذائل انسانی و اخلاقی است. این امر تنها اختصاص به شیعه و یا حتی مسلمان بودن ما ندارد. هر انسانی اگر واقعه کربلا را چنانکه به وقوع پیوسته دریابد به طور قطع به تعزیت و عزاداری سیدالشهدا خواهد نشست.

حجت الاسلام قاسم کاکایی در رابطه با بهترین و شایسته ترین شکل عزاداری امام حسین(ع) گفت: عزاداری امری است که با عواطف و احساسات سروکار دارد بنابراین عقل‌پذیر نیست که بتوانیم برای آن تعیین تکلیف کنیم و اینکه در جریان آن عاطفه چگونه باید نشان داده شود.

وی در ادامه با اشاره به اینکه مصادیق این عزاداری در زمانهای مختلف می تواند متفاوت باشد گفت: مصادیق عزاداری برای سیدالشهدا می تواند به شکل سینه زنی و شعر خوانی باشد به شرطی که خلاف شرع نباشند. بهترین شیوه عزاداری این است که مجالس با مقتل خوانی همراه باشد تا به طور دقیق حوادث تاریخی به صورت مستند ارائه شود و دخل و تصرف در این حادثه تاریخی صورت نگیرد و کسی به این حادثه تاریخی چیزهایی را اضافه نکند تا عواطف مردم را برانگیزد.

استاد فلسفه و عرفان دانشگاه شیراز اظهار داشت: اگر این مجالس  شبیه مجالس مقتل خوانی و روضه خوانی که از گذشته بوده برگزار شود می توان آن را بهترین شکل عزاداری دانست.

سردبیر فصلنامه اندیشه دینی تصریح کرد: از آنجا که عزاداران ارادت خاصی به امام حسین دارند و از نظر عاطفی در مجلسی که شرکت می کنند آمادگی خاصی برای پذیرش موعظه و باز شدن باب معارف دارند، بهترین حالت در این مجالس این است که علاوه بر این که عزاداری امام حسین است آنها را به مجلس وعظ تبدیل کنیم و فلسفه حرکت امام که بحث توحید و نمایش یگانگی خدا است برای مردم تبیین شود.

وی گفت: جنبه عرفانی حرکت امام حسین(ع) به هیچ وجه کمتر از جنبه اجتماعی آن نبوده است، از این رو جنبه های عرفانی که معرفت آموز است را می توان با کلمات امام حسین و از دیدگاه معصومین که بعد از امام حسین که فلسفه کربلا را بیان کردند در این مجالس مورد استفاده قرار داد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

تفسیر کاکایی از موضوعات و مقولات عرفانی، غالباً حکمی است و همین امر نظم و سامانی به دیدگاه ایشان می‌دهد. از افروختگی و ذوق‌افشانی و سودازدگی‌های ذهنی بازشان می‌دارد، اما در عوض قدرت تحلیل و تقریر و تحریر، به همراه موهبت تفسیر و تأویل در کار ایشان دیده می‌شود.

هستی و عشق و نیستی

نگاهی به کتاب «هستی و عشق و نیستی» نوشته‌ی قاسم کاکایی

ویژه نامه همشهری، خردنامه ویژه کتاب ، آبان و آذر۱۳۸۹ ، سید مسعود رضوی

از نظــرگه گفتشان شد مختلف

آن یکی دالش لقب داد این الف

در کف هر کس اگر شمعی بدی

اختلاف از گفتشان بیرون شدی

(مولانا جلال‌الدین)

«هستی و عشق و نیستی» تألیف قاسم کاکایی کتابی است که از مجموعه مقالات حکمی و عرفانی وی فراهم آمده و از هر جهت شایسته توجه و دقت علاقه‌مندان به عرفان است. کاکایی – متولد ۱۳۳۶ خورشیدی- اهل و مقیم شیراز است و در مقاطع مختلف دانشگاهی و حوزوی تحصیل کرده، از جمله تلمذ در محضر مرحوم آیت الله نجابت شیرازی که از وارستگان و دانشوران روحانی بود و بسیار نیک نام و شهره به صفای معنوی و معرفت حکمی و عرفانی. کاکایی در دانشگاه تدریس می‌کند و قبلاً‌ از وی چندین کتاب تألیف و ترجمه شده است. از جمله: خدامحوری۱۳۷۴/ کلمه حق ۱۳۷۶/ وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت ۱۳۸۱/ فرهنگ اصطلاحات عرفان اسلامی ۱۳۸۱/ آیت حق ۱۳۸۲/ ترجمه کتاب عوالم خیال اثر ویلیام چیتیک ۱۳۸۴/ فلسفه عرفان ۱۳۸۷/ ترجمه کتاب اقتدای به محمد نوشته کارل ارنست (در دست چاپ) و …

کارنامه کاکایی از جدی بودن و اعتبار کارهای او خبر می‌دهد. اما کتاب اخیر، یعنی: هستی و عشق و نیستی، ویژگی‌های خاصی دارد و می‌توان آن را از بهترین آثار او قلمداد کرد. این کتاب در شش فصل تدوین شده به این عناوین: هستی و وحدت آن/ نیستی و کارکرد آن/ عشق یا رقص بین هستی و نیستی/ سرشت تجربه عرفانی/ دین و عرفان/ گفت و گوی اسلام و مسیحیت از راه عرفان.

همه فصول کتاب که در بردارنده‌ی ۱۸ مقاله و یک پیش‌گفتار است خواندنی است. به جز یک واگویه عاطفی درباره شادروان شهید حبیب روزی‌طلب – که نگارنده این سطور نیز در تیپ امام سجاد(ع) و لشکر فجر شیراز افتخار هم‌نشینی و آشنایی وی را داشتم- و نیز نوشته‌ای کوتاه از مرحوم آیت الله شیخ حسن‌علی نجابت درباره عشق مابقی مقالات دقیقه های تحقیقی هستند و علاوه بر تحلیل، مفاهیم پایه و اساسی در عرفان اسلامی- نظیر عشق،‌ خدا، وحدت وجود، هستی،‌ نیستی و سعادت- به نظریات و نوشته‌ها و سروده‌های برخی از اعاظم درجه اول عرفان و ادب نیز پرداخته است. به طور خاص در باره ابن‌عربی، ملاصدرا، مولانا، حافظ، شیخ علاءالدوله سمنانی، شیخ بهایی، شیخ محمود شبستری و البته مایستر اکهارت،‌ عارف آلمانی در روزگار قرون وسطا.

بیشترین حجم مقالات درباره شیخ اکبر محی الدین ابن‌عربی و مایستر اکهارت است و این‌ها البته از بهترین مقالات قاسم کاکایی در این کتاب است.

نویسنده اطلاعات دقیقی درباره هر موضوع دارد و تسلط وی در توضیح و بیان آشکار و بلاتعقید در هر قسمت، بیانگر تسلط بر موضوع و قدرت تحلیلی وی بر اساس داده‌های هر مبحث است. نویسنده نظریه‌پرداز نیست اما تحلیل‌گر قابلی است که با نثری روشن و امروزی به تحریر مطالب دشوار پرداخته و این از صفات خوب اوست، زیرا اغلب کسانی که در این عرصه‌ها قلم می‌زنند، به تدریج در نوعی شیوه آرکائیک بیان‌ گرفتار می‌شوند. همین امر، رابطه‌ی آنان با مخاطبان را کاهش می‌دهد.

خوشبختانه نثر فارسی کاکایی سلیس و امروزی و استوار است. گویا تحت تأثیر والتر ترنس استیس است که مفاهیم دشوار را به قلمی مرسل و وضوحی حیرت‌انگیز می‌نوشت و اثری گسترده بر مخاطبان خود نهاد.

علاوه بر این، مقالات کاکایی از حیث رجوع به منابع و مآخذ دست اول نیز قابل توجه است. وی به ندرت به آثار درجه دو درباره موضوع ارجاع می‌دهد. اگر به سراغ اکهارت می‌رود مستقیماً‌ از آثار متعدد او نقل می‌کند و اگر قصد بیان نظر ابن‌عربی یا مولانا یا صدرالمتألهین را داشته باشد از فتوحات و فصوص و مثنوی و اسفار و مشاعر مستقیماً‌ سند می‌آورد.

از قرآن کریم و متون روایی هم اطلاع مطلوب دارد و در ثبت افاضات الهی و روایات ائمه سخاوتمند است و این از نقاط قوت کار او نیست. به دو شیوه پژوهش می‌کند: ۱- مضمون کاری برخی آثار و موضوعات- نظیر مقاله «راز گلشن راز» یا «سعادت غایی و عشق الهی»، ۲- تحلیل تطبیقی – نظیر مقاله «وحدت آفاقی وجود از دیدگاه ابن عربی و مایستر اکهارت» یا «نظریه وحدت وجود و برهانی بودن آن از دیدگاه ابن‌عربی و ملاصدرا» و یا «توحید افعالی در قرآن و کتاب مقدس» – در این شیوه‌ها، ابتدا به طرح موضوع می‌پردازد و تحریر محل نزاع می‌کند. سپس بدون اطاله کلام به اصل موضوع وارد شده و به نقل قول‌های معتدل و مفید- بدون اسراف و تطویل- بسنده می‌کند و در نهایت نظر خود را واضح و دقیق بیان می‌نماید.

نظر او البته نظریه و تئوری تازه‌ای نیست، اما صورت‌بندی مجدد مسایل بسیار مهمی در حیطه عرفان و برخی شقوق حکمت است. البته گاهی به راه داوری‌های تند رفته و مثلاً وجه شاعرانه شعر حافظ را یکسره تأویل کرده و گویی از یاد برده است که حافظ، شاعری اهل عرفان بوده، نه عارفی اهل شعر.

اگر به مقالات کاکایی درباره مولانا- در فصل دوم- بنگریم و آن‌گاه به مقاله «عشق از منظر حافظ» – در فصل سوم، می‌بینیم که در هر دو، از یک الگوی تحلیلی پیروی کرده و پیش‌فرض نظری وی این است که شاعر، عارفی واصل و یا حداقل سالک طریقت و عامل شریعت است. این انگاره درباره حافظ، البته تالی نظراتی هم‌چون نظر مرحوم استاد مطهری در کتاب «تماشاگه راز» است اما دروازه هنر اصلی حافظ، یعنی صنعت ایهام را می‌بندد و دایره مخاطبانش را به جمع معدودی محدود می‌کند.

پایان سخن این که «هستی و عشق و نیستی» اثری قابل توجه و خواندنی از مطالعات و پژوهش‌های جدی درباب عرفان و حکمت است. ارزش بحث‌های تطبیقی آن بسیار زیاد و درخشش و تخصص نویسنده عمدتاً در همین عرصه است.

کاکایی متعلق به مکتب تصوف علمایی ایران است و البته این گروه از کاربرد این واژه و هم‌چنین کلمه صوفی درباره خود ابا دارند. غالباً‌ عرفان به کار می‌برند و آن را وجه سالم و باطنی و شریف در این سلسله معنوی می‌دانند.

نوعی عرفان نظری بر اساس حکمت متعالیه و شروح ایرانی ابن‌عربی، همراه با کلام مدرسی، محدوده‌های طرح موضوع در عرصه عرفان را برای ایشان روشن کرده است.

تفسیر ایشان از موضوعات و مقولات عرفانی، غالباً حکمی است و همین امر نظم و سامانی به دیدگاه ایشان می‌دهد. از افروختگی و ذوق‌افشانی و سودازدگی‌های ذهنی بازشان می‌دارد، اما در عوض قدرت تحلیل و تقریر و تحریر، به همراه موهبت تفسیر و تأویل در کار ایشان دیده می‌شود. تأویل ایشان نیز، البته محدود و مقید است به معارف شرعیه که قلب آن وحی است و روایات معصومین. گرایشی که کاکایی در عرفان دارد، دایره‌ای است که ائمه اطهار حامل و سخنگوی آنند و نه سلسله‌ای که مشایخ صوفیه، شطح‌گوی و در حال سماع و مقیم خانقاهند.

حکایت این دو، باری، مجالی دیگر می‌طلبد. والسلام

(این کتاب توسط انتشارات هرمس به تعداد ۲۰۰۰ نسخه به چاپ رسیده است و قیمت آن ۱۲۰۰۰ تومان در ۵۰۳ صفحه است).

مطالب موجود با عبارات مشترک

مستند حدیث سرو

نظر به آن که جمع کثیری از دانشجویان و عرفان دوستان خواستار دسترسی به مجموعه مستند تلویزیونی حدیث سرو شده اند، در اینجا هفت قسمت از این مجموعه را که به بررسی زندگی و ابعاد عرفانی اسوه عارفان حضرت آیت الله سیدعلی قاضی قدس الله سره الشریف می پردازد جهت استفاده عموم در این سایت قرار می دهیم.

در این مجموعه آیات و حجج اسلام: امجد، فقیهی، فاطمی نیا، فهری(ره)، مشکین فام، قوچانی، دکتر احمدی و دکتر کاکایی نکاتی را در باب جایگاه معنوی آن عارف کامل بیان می دارند.

—

در صورت باز نشدن صفحه دانلود، بر روی فایل راست کلیک نموده و گزینه Save As را انتخاب کنید.

مدت زمان هر قسمت ۳۰ دقیقه و فرمت فایل ها wmv می باشد.

قسمت هفتم: غبار آخر شد فیلم مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید: نام فایل: حدیث سرو - قسمت هفتم - حجم: 20.89 MB جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید. در صورتی که در موقع دانلود نام فایل به صورت download.php نمایان شد، آن را به hadissarv7.wmv تغییر نام دهید.

قسمت ششم: غبار ره بنشان فیلم مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید: نام فایل: حدیث سرو - قسمت ششم - حجم: 20.63 MB جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

قسمت پنجم: جان آگاه فیلم مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید: نام فایل: حدیث سرو - قسمت پنجم - حجم: 23.09 MB جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

قسمت چهارم: مجلس انس فیلم مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید: نام فایل: حدیث سرو - قسمت چهارم - حجم: 23.14 MB جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

قسمت سوم: اندک اندک جمع مستان میرسند فیلم مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید: نام فایل: حدیث سرو - قسمت سوم - حجم: 22.26 MB جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

قسمت دوم: فتح و ظفر فیلم مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید: نام فایل: حدیث سرو - قسمت دوم - حجم: 21.49 MB جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

قسمت اول: ستاره ای بدرخشید فیلم مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید: نام فایل: حدیث سرو - قسمت اول - حجم: 20.67 MB جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

تهران، کتابخانه ملی ایران، سی ام آبان تا دوم آذر ۱۳۸۹

همایش روز جهانی فلسفه روزهای یکشنبه تا سه شنبه ۳۰ آبان تا ۲ آذر ۱۳۸۹ در تهران با حضور بیش از ۲۰۰ تن از فیلسوفان و متفکران خارجی و داخلی برگزار می شود. موضوع اصلی امسال این همایش فلسفه: نظر و عمل می باشد و در ۱۴ نشست تخصصی زیر در کتابخانه ومرکز اسناد ملی ایران برگزار می گردد: ۱-  ارتباط میان نظر و عمل در تاریخ فلسفه ۲- فلسفه و اخلاق ۳- فلسفه و سیاست ۴- فلسفه و دین ۵- فلسفه و حوزه عمومی ۶- فلسفه و تقارن ادیان و فرهنگها ۷- فلسفه، علم وتکنولوژی ۸- فلسفه وهنر ۹- فلسفه و ادبیات ۱۰- فلسفه و زندگی روزمره ۱۱- فلسفه برای کودکان ۱۳- فلسفه و فرهنگ صلح ۱۴-  فلسفه ومحیط زیست. برنامه تفصیلی نشست تخصصی فلسفه و دین که مدیریت اصلی آن به عهده دکتر قاسم کاکایی است به شرح زیر می باشد. برای اطلاع از سایر برنامه ها به آدرس اینترنتی  http://irip.ir و یا www.philosophyday.ir رجوع نمایید.

نشست تخصصی فلسفه و دین، روز دوم

تهران، کتابخانه و مرکز اسناد ملی ایران
۹:۰۰ – ۱۰:۰۰ ، دوشنبه، یکم آذر ماه ۱۳۸۹
موضوع: فلسفه و دین
مدیر جلسه: قاسم کاکایی، ایران
ک. راماکریشنا رائو، هند

چیستی فلسفه ی دین و مسائل آن
محمد محمدرضایی، ایران
فلسفه دین در برابر فلسفه ی دینی؛ پیوند مجدد مابعدالطبیعه و فلسفه ی طبیعی « فلسفه ی دین »
کریم داگلاس کرو، مالزی
تطابق دین و فلسفه در حکمت متعالیه
احمد بهشتی، ایران

پذیرایی،۱۰:۰۰ – ۱۰:۲۰

تهران، کتابخانه و مرکز اسناد ملی ایران
۱۰:۲۰ – ۱۲:۰۰ ، دوشنبه، یکم آذر ماه ۱۳۸۹
موضوع: فلسفه و دین
مدیر جلسه: قاسم کاکایی، ایران
کریم داگلاس کرو، مالزی

تجربه دینی: غلبه عمل بر نظر در دین
شهرام پازوکی، ایران
معنویت و هرمنوتیک ایمان
ونسان برومر، هلند
تجربه ی دینی، تجربه ی عرفانی از دیدگاه ابن عربی
قاسم کاکایی، ایران
انسان کامل: از قرآن تا ملاصدرا
گرهارد بوِرینگ، آمریکا
پرسش و پاسخ، -۱۲:۰۰-۱۱:۴۰

استراحت و نهار

تهران، کتابخانه و مرکز اسناد ملی ایران
۱۴:۰۰ – ۱۵:۲۰ ، دوشنبه، یکم آذر ماه ۱۳۸۹
موضوع: فلسفه و دین
مدیر جلسه: شهرام پازوکی، ایران
گرهارد بوِرینگ، آمریکا

بررسی دیدگاه ویلیام رو در باب حجیت معرفت شناختی تجربه ی دینی
عبدالرسول کشفی، ایران
به سوی فلسفه ای معنوی
راما کریشنا رآئو، هند
مناسبات عقل و عرفان
محمد فنایی اشکوری، ایران
نقش فلسفه در فهم معارف دینی: تحمیل یا تفسیر
عبدالرسول عبودیت، ایران

تهران، کتابخانه و مرکز اسناد ملی ایران
۱۵:۲۰ – ۱۷:۰۰ ، دوشنبه، یکم آذر ماه ۱۳۸۹
موضوع: فلسفه و دین
مدیر جلسه: قاسم کاکایی، ایران
ونسان برومر، هلند

پدیدار وحی از منظر مولانا و مقایسه ی آن با آراء الاهی دانان متجدد
اشکان بحرانی، مسعود رهبری، ایران
چالش های معاصر دین: پاسخ اقبال لاهوری
لطیف حسین کاظمی، هند
تأملی در امکان فلسفی برای حاشیه زدایی از وحی الهی در دنیای مدرن
مقصود فراستخواه، ایران
نقد اجتهاد و عقل اسلامی
مولود اویانیق و عالیه یلماز، ترکیه
عقل و ایمان از منظر امام خمینی
نعمت الله بدخشان، ایران

روز سوم

تهران، کتابخانه و مرکز اسناد ملی ایران
۹:۰۰ – ۱۰:۰۰ ، س هشنبه، دوم آذر ماه ۱۳۸۹
موضوع: فلسفه و دین
مدیر جلسه: قاسم کاکایی، ایران
ک. راماکریشنا رائو، هند

معرفت النفس از رهگذار پیوند میان عقل و فطرت و دین
علی محمد ساجدی، ایران
فلسفه و دین در عصر جهانی شدن
میسلاو کوکوچ، کرواسی
بررسی امکان ذومراتب بودن نظام تشریع الهی و ارتباط آن با معرفت و درک نظری

سعید انواری و محمدهادی گرامی، ایران

پذیرایی ۱۰:۰۰-۱۰:۲۰

تهران، کتابخانه و مرکز اسناد ملی ایران
۱۰:۲۰ – ۱۲:۰۰ ، س هشنبه، دوم آذر ماه ۱۳۸۹
موضوع: فلسفه و دین
مدیر جلسه: قاسم کاکایی، ایران
میسلاو کوکوچ، کرواسی

پیوند فلسفه با دین
محسن جهانگیری، ایران
اختلاف عقاید و ادیان، بررسی دیدگاه قونوی
محمود یوسف ثانی، ایران
نظر سید حسین نصر درباره فلسفه و نبوت
زیلان موریس، مالزی
نسبت فلسفه اسلامی با عرفان (از تخاصم تا تفاهم)
ابوالفضل کیاشمشکی، ایران

استراحت و نهار

تهران، کتابخانه و مرکز اسناد ملی ایران
۱۴:۰۰ – ۱۵:۲۰ ، س هشنبه، دوم آذر ماه ۱۳۸۹
موضوع: فلسفه و دین
مدیر جلسه: قاسم کاکایی، ایران
ک. راماکریشنا رائو، هند

تعریف خدا در فلسفه سارتر و نقد آن
هدایت علوی تبار، ایران
تاثیر پذیری معرفت دینی از مبانی معرفتی
علی الله بداشتی، ایران
ایمان به خدا، شرط باور به هر گزاره ی ایجابی
حسین عشاقی، ایران
نسبت عقل و دین
حسن رمضانی، ایران

پذیرایی۱۵:۲۰-۱۵:۴۰

تهران، کتابخانه و مرکز اسناد ملی ایران
۱۵:۴۰ – ۱۷ ، س هشنبه، دوم آذر ماه ۱۳۸۹
میزگرد متعاقبا اعلام خواهد شد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

نمایشگاه کتاب‌های فلسفی با حضور اساتید فلسفه از جمله غلامحسین ابراهیمی‌دینانی و قاسم کاکایی در شهر کتاب مرکزی از ۲۶ آبان تا ۴ آذر برگزار می‌شود.

خبرگزاری برنا – سه شنبه ۲۵ آبان ۱۳۸۹- به گزارش خبرنگار اندیشه برنا، نویسندگان و استادان فلسفه در نمایشگاه کتاب‌های فلسفی در شهرکتاب مرکزی از روز چهارشنبه ۲۶ آبان تا پنجشنبه چهارم آذر، هر روز ساعت ۱۶ حضور خواهند داشت  و با بازدیدکنندگان و مخاطبان خود به گفت‌وگو می‌پردازند.

روز چهارشنبه (۲۶ آبان) «مهدی محبتی» «عبدالله کوثری» و «محمدحسن شهسواری»، پنج‌شنبه (۲۷ آبان) «ضیاء موحد»، «شاپور اعتماد»، «محمد اردشیر» و «محمدرضا پارسایار»، شنبه (۲۹ آبان) «مالک حسینی» و «فاطمه مینایی»، یک‌شنبه (۳۰ آبان) «محمد ضیمران» و «قاسم کاکایی»، دوشنبه (۱ آذر) «مهرداد بازیاری» و «آبتین گلکار» و «علی رامین»، سه شنبه (۲ آذر) «داریوش شایگان»، «غلامحسین ابراهیمی‌دینانی»، «اسماعیل سعادت»، «هوشنگ رهنما» و «فاطمه ولیانی»، چهارشنبه (۳ آذر) «کریم مجتهدی» و «محمد شهبا» به این نمایشگاه می‌آیند.

گفتنی است، این نمایشگاه روز سه‌شنبه این هفته (۲۵ آبان، شب عید قربان) در فروشگاه شهید بهشتی (خیابان بخارست، نبش کوچه سوم) افتتاح می‌شود و به مدت ۹ روز تا پنج‌شنبه ۴ آذر (عید غدیر) به کار خود ادامه می‌دهد که  از  ساعت ۱۰ صبح تا ۸ شب پذیرای مخاطبان و کتاب دوستان است. در این نمایشگاه، آثار انتشارات هرمس با ۲۰ درصد و کتاب‌های فلسفی با ۱۰ درصد تخفیف به علاقه‌مندان عرضه می‌شود.

مطالب موجود با عبارات مشترک

خبرگزاری مهر- بزرگداشت علامه طباطبایی- استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با اشاره به اینکه علامه طباطبایی با بیان روشن و زبان حکمت متعالیه پاسخ بسیاری از مشکلات فکری زمانه خود را ارائه کرد، علامه را بزرگترین فیلسوف و مفسر شیعه معاصر دانست .

علامه طباطبایی

حجت الاسلام دکتر قاسم کاکایی استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ویژگیهای علامه طباطبایی اظهار داشت:  مرحوم علامه طباطبایی مطرح ترین و بزرگترین فیلسوف و مفسر شیعه معاصر است و در زمینه کارهای وی نکته قابل اهمیت این است که علامه طباطبایی حکمت متعالیه را با زبان عصر ما برای شیفتگان فلسفه بیان کرد.

وی افزود: کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم علامه طباطبایی در عصری منتشر شد که مکتبهای رقیب فلسفی و مادی بحث بزرگی برای اندیشه و افکار نسل جوان آن زمان به حساب می آمد و توانست مشکلات بسیار زیاد فکری را با لسان و زبان حکمت متعالیه حل کند، یعنی با زبان بسیار روشن و گویا همه مسائل حکمت متعالیه را بیان کرده است.

دکتر کاکایی تأکید کرد: در بحث معرفت شناسی ادراک و کثرت در ادراک از نوآوری های مرحوم علامه طباطبایی است که حتی در فلسفه ملاصدرا و پیروان وی نیز چندان نشانی از آن مشاهده نمی کنیم و علامه با قدرت فکری خود توانست آن را عرضه کند تا مقابل مکاتب فلسفی غرب که بیشتر روی اپیستمولوژی و شناخت شناسی تأکید می کنند پاسخ قوی و درخوری باشد.

استاد فلسفه و عرفان اسلامی یادآور شد: علامه طباطبایی که به حق فیلسوف فطرت نام گرفته بحث فطرت و مسائل روان شناسی فلسفی را به خوبی در آثار خود بیان کرد، در فلسفه هایی چون فلسفه ملاصدرا زمینه هایی بوده اما بسط و گسترش آن به دست علامه طباطبایی صورت گرفت.

وی با اشاره به اینکه علامه درس و بحث خود را به حوزه محدود نکرد و مرزی از حوزه به دانشگاه زده و فضلای دانشگاهی را از چشمه اندیشه بلند خود سیراب کرد و توانست اندیشه فلسفی شیعه را در دنیا مطرح کند. از زمان کربن به بعد فلسفه شیعه را در دایرة المعارفهای غربی و متون غربی به وضوح می یابیم تا پیش از آن چندان نشانی از فلسفه شیعه در میان غربی ها مشاهده نمی شد و هانری کربن تحت تأثیر علامه طباطبایی فلسفه شیعه را معرفی کرد.

حجت الاسلام کاکایی گفت: تفسیرالمیزان تفسیر بسیار دقیقی است که ویژگی مهم آن این است که علامه از ابعاد مختلفی چون فلسفه، عرفان، کلام و حدیث وارد تفسیر شده و نکته جالب توجه اینکه علامه مباحث را با یکدیگر خلط نمی کند وقتی وارد بحث فلسفی می شود یک فیلسوف محض است و وقتی وارد بحثهای عرفانی می شود یک عارف تمام است و وقتی بحث حدیثی می کند یک محدث کامل است و حق هر بحثی را به خوبی ادا می کند.

وی اضافه کرد: نکته جالب توجه درباره تفسیر المیزان تفسیر قرآن به قرآن است. اینکه کسی کل قرآن را مورد تعمق قرار داده و آیات قرآن را با یکدیگر تفسیر کند و از این تعمق جوهره های فراوانی به دست آورد که بنا بر تصحیح خود این نوع تفسیر آیه به آیه و قرآن به قرآن را از استاد بزرگ عرفان خود آیت الله سید علی قاضی آموخته و در این تفسیر به منصه ظهور نهادند.

به گزارش مهر، سید محمد حسین طباطبایی معروف به علامه طباطبایی (۱۲۸۱- ۱۳۶۰) فقیه، فیلسوف و مفسر قرآن است که در راستای احیای حکمت، فلسفه و تفسیر در حوزه های تشیع فعالیت کرده است. وی تنها به شرح حکمت صدرایی اکتفا نکرد و به تأسیس معرفت شناسی در این مکتب می پردازد.

وی با انتشار آثار متعدد و تربیت شاگردانی بسیاری در دوران مواجعه با اندیشه های غربی نظیر مارکسیسم به اندیشه دینی حیاتی دوباره بخشید. .

علامه طباطبایی صبح روز یکشنبه ۲۴ آبان سال ۱۳۶۰ چشم از جهان فرو بست.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری کتاب ایران – ۲۴ آبان ۸۹- قاسم کاکایی، برگزیده شایسته تقدیر بیست‌ و هفتمین دوره کتاب سال که در آیین افتتاحیه هفته کتاب از وی تقدیر شد، درباره اهمیت این جشنواره گفت: در جامعه‌ای که تکثر کتاب‌های منتشره و هجوم اطلاعات اینترنتی بر آن حاکم است، چنین جشنواره‌هایی پژوهش‌گران را برای مطالعه بهترین‌ها راهنمایی می‌کنند.

حجت‌الاسلام دکتر قاسم کاکایی، استاد فلسفه و عرفان دانشگاه شیراز، در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، درباره اهمیت جشنواره کتاب سال گفت: چنین جشنواره‌هایی به نویسندگان اطمینان خاطر می‌دهند که کارهای عمیق علمی‌شان از سوی جامعه دیده می‌شود.

وی افزود: این جشنواره نشان می‌دهد که پژوهش‌های عمیق علمی به گونه‌ای متفاوت در کشورمان مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و از این طریق به اصطلاح تفاوت ها تشخیص داده می‌شود.

کاکایی ادامه داد: همچنین ارزش‌گذاری آثار علمی عمیق با انتخاب در این جشنواره‌ها، سبب رنگ باختن آثار کم‌ارزشی که به اسم کتاب منتشر می‌شوند، در بازار نشر خواهد شد.

وی که برای تالیف کتاب «غیاث‌الدین منصور دشتکی و فلسفه عرفان: منازل السائرین و مقامات العارفین» در حوزه عرفان شایسته تقدیر شناخته شد، تشخیص درست جامعه علمی در ارزیابی کتاب‌ها را تشویقی بسیار موثر برای پژوهشگران به شمار آورد.

عضو هیات علمی دانشگاه شیراز دیگر ویژگی این جشنواره را معرفی بهترین‌های نشر به علاقه‌مندان مطالعه برشمرد و گفت: در جامعه‌ای که تکثر کتاب‌های منتشره و هجوم اطلاعات اینترنتی بر آن حاکم است، چنین جشنواره‌هایی کمکی به پژوهش‌گران حوزه‌های مختلف محسوب می‌شود تا بهترین‌ها را برای مطالعه انتخاب کنند.

مطالب موجود با عبارات مشترک

روزنامه قدس-چهارشنبه-۱۹ آبان ۱۳۸۹-جواد صبوحی-

مفاهیم و مصادیق عشق حقیقی و مجازی در گفتگو با دکتر قاسم کاکایی

هستی و عشق و نیستی

عشق را مرتبه عالی محبت می دانند، اما هر محبت شدیدی عشق واقعی نیست .منشأ و سرچشمه عشق درک کمال محبوب و معشوق است. ذات مقدس خداوند کمال و جمال مطلق و منشأ و سرچشمه تمامی خوبیها و زیباییهاست. بنابراین انسان از درون ذات خود عاشق خداوند است . عشق حقیقی و راستین، تنها به کمال محض و جمیل مطلق توجه دارد، تنها او را می خواهد و می جوید. این عشق، التیام بخش، رام کننده، صبرآور، انس برانگیز، رضایت بخش، نیروزا، طلب آور، درهم شکننده خودپرستی، سرورانگیز، نشاط آور، پایا و پویاست. این، عشقی است که وصالش، مقتل عاشق است نه مسلخ وی؛ یعنی هنگام وصال، عاشق قامت برکشیده، قیامت به پا می کند و عشقش زنده تر و فعالتر می گردد، نه آنکه سرد و خاموش شود. از همین رو، قرآن کریم تنها محبوب حقیقی و اصلی را خداوند متعال دانسته، و در روایات، بر محبت خداوند سبحان تأکید فراوان شده است.

عشق حقیقی انسان زاییده عشق خداست و سبب تفاوت درجه اش با عشق خدا، کدورت جسم انسان است. در صورت از میان برخاستن این کدورت – که لازمه اش فنای بنده در حق است – محبت نیز به طهارت و صفای اصلی اش برمی گردد. این همان عشقی است که از خدا آغاز می شود و به انسان می رسد و او را به خدا می رساند، یعنی عشق حقیقی و عرفانی.
گفتگوی ما با حجة الاسلام دکتر قاسم کاکایی نیز به مفاهیم و مصادیق عشق حقیقی و مجازی اشاره دارد که تقدیم حضورتان می شود:

* آقای دکتر ؛ اصلاً درست است که در تحلیل های خود عشق را به دو نوع مجازی و واقعی تقسیم کنیم. مگر عشق به خدا محدود است که این تقسیم بندی انجام می شود. اگر اینطور است، پس چرا می گوییم برخی از عشق های مجازی انسان را به سوی خدا سوق می دهد؟
** شاید اصطلاح عشق زمینی و عشق خدایی دقیق نباشد.آنچه گاه در ادبیات عرفانی ما مطرح شده است عشق مجازی و عشق حقیقی است و بر همین مبناست که گفته اند «المجاز قنطرَ الحقیقة»، مجاز پل حقیقت است؛ یعنی اگر در جایی نمودهای عشقی پیدا شد، آن نمودها ما را به سوی «بود» رهنمون می کند و عشق به نمود همان عشق به بود و هستی حقیقی یعنی خداوند باریتعالی است.برای این عشق مجازی می توان مثال های متعدد جست و جو کرد که با عشق زمینی که در حال حاضر از آن یاد می کنیم متفاوت است.مثلا عشق مولانا به شمس عشقی است مجازی که در پس نمود آن، مولانا عشق به خدا را جستجو می کند. او عاشق صفاتی از خداست که در وجود شمس متجلی شده است و یا عشق امیرمومنان علی(ع) به پیامبر اکرم (ص) عشقی مجازی به نمود است که به عشق به خدا رهنمون می شود. عشق تابع معرفت است و دو مشخصه دارد که می توان در قالب فرمول شدت عشق از آن یاد کرد: شدت عشق  مساوی است با جمال معشوق ضربدر معرفت عاشق. یعنی هر چه جمال عاشق بیشتر باشد، شدت عشق بیشتر است و هر چه معرفت معشوق به آن جمال بیشتر باشد، باز هم شدت عشق بیشتر است.خدا در راس تمامی زیبایی هاست و تمامی زیبایی های عالم تجلی زیبایی الهی است که اگر معرفت عاشق به این زیبایی بیشتر باشد، شدت این عشق بیشتر می شود .افراد فاقد معرفت فاقد عشق اند؛ بنابر این اگر بدانیم که صفت، صفتی الهی و این زیبایی از آن خداست، چنین عشقی آدمی را به سوی خداوند رهنمون می کند و در حقیقت آیینه ای می شود که می توان در آیینه معشوق مجازی، معشوق حقیقی را دید.اما چنانچه معرفت درستی وجود نداشته باشد و به مجاز بودن و پل بودن آن توجهی نشود، این عشق حجاب می شود. حجابی که معشوق حقیقی را می پوشد و مانع رویت معشوق حقیقی می شود و انسان را گرفتار هوی و هوس می کند.
* کسانی که این تقسیم بندی را قبول دارند، به چه مسایلی استناد می کنند؟
** اگر معشوق مجازی را مستقل بدانیم و به او هویت بدهیم، در واقع  نا آگاهانه به معشوق حقیقی عشق ورزیده ایم، بی آنکه ذات باری تعالی که معشوق حقیقی است را مد نظر قرار داده باشیم.عشق آن زمان معنا پیدا می کند که عشق حقیقی متجلی شود.اگر معشوق را آیینه ببینیم و در آیینه معشوق جمال معشوق حقیقی را نظاره کنیم، در آن صورت این عشق یکی بیشتر نیست.به قول جامی: دلی کو عاشق خوبان مهروست/ بداند یا نداند عاشق اوست. در اینجا اگر عشق پیدا شود و با معرفت همراه باشد حقیقی است : عشق، حقیقی است مجازی مگیر / این دم شیر است به بازی مگیر .اگر آن را به بازی بگیریم در دام هوی و هوس گرفتار آمده ایم و اگر در آیینه معشوق خدا را ببینیم در آن صورت یک عشق بیشتر نیست.
* برخی می گویند از آنجا که تبلور عشق مشروط به رؤیت جسم و تایید جمال معشوق است پس عشق الهی با عشق غیر الهی قابل مقایسه نیست…
** همانطور که شما گفتید، وقتی صحبت از جمال به میان می آوریم زیبایی های حسی را در پایین ترین مرحله زیبایی مد نظر قرار می دهیم و زیبایی های عقلی، روحی و زیبایی های مربوط به عالم مثال در جایگاه برتر قرار می گیرند. بنابراین اولاً تمامی زیبایی ها به زیبایی های حسی منحصر نیست و ثانیاً زیبایی های حسی پایین ترین مرحله زیبایی است .
*مولانا چه زیبایی هایی در وجود شمس می بیند که چنین شیفته اوست؟
**قطعاً تاثیر زیبایی های عقلی و معنوی بسیار بیشتر از زیبایی های ظاهری است و قطعاً شناخت این زیبایی ها نیز به درک بیشتری نیاز دارد.عشق جوانان پاک ما به امام راحل مصداق عشقی است که آنها را به عشق حقیقی رهنمون می سازد.زیبایی های وجودی امام راحل، نظیر شجاعت، علم، تقوی و صداقت …ایشان زمینه عشق به امام را فراهم می ساخت و می سازد.پس می توان در موجودی زمینی نیز جمال الهی را دید و عاشق او شد. امام صادق ( ع ) می فرماید: هر چه ما از خدا تصور کنیم، چیزی است که در ذهن خود آن را خلق کرده ایم و به خود ما بر می گردد .وقتی در وجود انسانی زیبایی های الهی را می بینیم، دیگر این انسان آن موجودی نیست که در ذهن خود آن را ترسیم کرده ایم.او جلوه حق است.
* اینکه واژه ” عشق ” در قرآن کریم استفاده نشده است. چه معادلهای جایگزین دیگری را می توان برای این مفهوم و ذکر اهمیت آن استفاده کرد؟
** عشق حب مفرط است که از حد گذشته است و غلیان و جوششی است که از قبل از اسلام نیز وجود داشته است. عشق ظاهری علاوه بر محبت باعث از خود بیخود شدن هم می شود اما مؤمنانی که به خدا عشق می ورزند، وقار و طمأنینه خود را حفظ می کنند و از خود بیخود شدن در آنها دیده نمی شود.به همین دلیل واژه عشق  با توجه به بار معنایی خود که در اشعار آن زمان وجود داشته در قرآن کریم بکار نرفته است اما معادل آن که همان حب شدید است درباره بندگان خدا مورد استفاده قرار گرفته است. در سوره بقره آیه ۱۶۵ خداوند در خصوص کسانی که حب آنها در مسیر درستی قرار گرفته است می فرماید: کسانی که ایمان آوردند حبشان به خدا نسبت به تمامی حب های دیگر شدید تر است. این حب شدید به خدا همان عشق است. در روایات مختلف نیز هم واژه عشق و هم معادل های آن مثل واله بودن یا شیدایی مورد استفاده قرار گرفته است.
در زیارت امین ا… امیرمومنان علی (ع) می خوانیم که: خدایا قلب کسانی که مطیع تو هستند واله و شیداست.امام باقر(ع) از علی (ع) نقل می کنند که ایشان در خصوص کربلا گفته اند که در این سرزمین عشاقی به شهادت می رسند که هیچ کسی قبلاً بر آنها سبقت نگرفته و هیچ کسی نیز بر آنها سبقت نخواهد گرفت.
امام صادق (ع) نیز می فرمایند: برترین مردم کسی است که به عبادت عشق بورزد و آن را در آغوش بگیرد.در سفینة البحار نیز آمده است که پیامبر اکرم (ص) فرموده اند: بهشت عاشق ترست به سلمان تا سلمان به بهشت. بنابر این هر چند کلمه عشق در قرآن نیامده است؛ اما مفهوم آن در آموزه های اسلامی موج می زند.
* در ماجرای عاشورا برخی از کسانی که گمان می رفت عاشق واقعی امام و خط ایشان هستند راه خود را جدا کرده و به صف کفر پیوستند. از این منظر می توانید به آفت یا آفتهای عشق واقعی اشاره کنید؟
** عشق، دیگر خواهی است. ما می توانیم خود را دوست داشته باشیم. اما عشق دوست داشتن دیگری و از خود به درآمدن است و نه خودخواهی.بسیاری از مصادیقی که امروزه از آن به عنوان عشق زمینی تعبیر می کنیم، در واقع خودخواهی هایی است که به غلط عنوان عشق می گیرد. .در عشق های زمینی شما شاهد هستید که وقتی عاشق از معشوق ظاهری جواب منفی می شنود، به وی آسیب می رساند تا کینه خود را به او نشان دهد. از چنین رفتاری نمی توان به عشق تعبیر کرد، در واقع حیوانیت لجام گسیخته و هوی و هوس حیوانی است. ما معشوق را برای خود نمی خواهیم، بلکه خود را برای معشوق می خواهیم.در عشق خواست عاشق مطرح نیست. به قول مولانا
جمله معشوق است و عاشق پرده ای
زنده معشوق است و عاشق مرده ای
به عنوان مثال شما خودروتان را خیلی دوست دارید، چون انجام بسیاری از کارهای شما را تسهیل می کند. در واقع شما اتومبیلتان را برای خود می خواهید و چنانچه خودرو بهتری را پیدا کنید آن را جایگزین  می کنید. اما در عشق، معشوق قابل تبدیل و جایگزین شدن نیست. معشوق همواره برای عاشق منحصر به فرد است. حکایت جداشدگان از صفوف حق در کربلا نیز این گونه است. شیفتگی آنها به حد تام نمی رسبدیعنی از خود خواهی بیرون نبامده بودند و این گونه نبود که غیر خود را ببینند. برخی به خیال آنکه اگر امام (ع) حاکم کوفه شود به آنها پست و صدارتی می رسد ایشان را همراهی می کردند. اما وقتی امام به همه اطمینان می دهد که غیر از شهادت هیچ سرنوشتی در انتظار آنها نیست، عاشق حقیقی از عاشق غیر حقیقی تمییز داده می شود.

مطالب موجود با عبارات مشترک

هستی و عشق و نیستی

روزنامه ملت ما- ۱۱ آبان ۱۳۸۹-  معرفی کتاب “هستی و عشق ونیستی” در صفحه یار مهربان

“هستی و نیستی” برای فیلسوف و عارف دو معنای مختلف دارد. فیلسوف تماشاچی وجود و به دنبال دانایی وجود است. فلسفه با حیرت شروع می شود و فیلسوف در این دانایی در پی رفع آن حیرت است. اما عارف از وجود خویش به عدم می گریزد تا وجود یابد، یعنی دارای وجود شود نه صرفا دانای آن. با وجود می اندیشد نه به وجود. در پی کسب حیرت است که غایت عرفان است نه به دنبال رفع آن. این حیرت ترجمان عشق است یعنی رقص میان هستی و نیستی.

Uncategorized مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: رقص میان هستی و نیستی - حجم: 827.5 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری مهر: استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز درخصوص خوانش متن معتقد است: ما باید زبان را بشناسیم و قرائن لفظی، عقلی، زبانی و مکانی را بدانیم تا بتوانیم مراد گوینده را بیابیم.

دکتر قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد اینکه متون علوم انسانی را با توجه به چه قواعدی باید خواند و آیا کدهای خاصی برای خوانش متون رشته خود دارید گفت: متون علوم انسانی با سایر رشته‏ های علمی دیگر تفاوت دارند. یکی اینکه در علوم انسانی بعضاً با مسائل انتزاعی سرو کارداریم و از این جهت مانند علوم تجربی نیستند که محسوس و قابل لمس و ملموس باشند. مسائلی است که انتزاعی است و تصوراتش در مواردی بسیار سخت است و بایستی یک تصور صحیح از موضوع بدست بیاوریم و این، کار را نسبت به علوم تجربی سختتر می‏کند.

وی افزود: دیگر اینکه در علوم انسانی ما با نظریه‎پردازی و مکتبهای فلسفی سروکار داریم و در اینجا بایستی نظر نویسنده یا صاحب فکر و اندیشه را بدست بیاوریم . بنابراین اینجا دو مطلب مطرح می‏شود. یکی اینکه صاحب مکتب یا اندیشمند مورد نظر ما چه می‎گوید و دوم اینکه حقیقت چیست و واقعیت امر کدام است. خواندن متن بر طبق هریک از این دو هدف متفاوت است. اگر ما نظریه آن اندیشمند را بخواهیم بدست بیاوریم باید ببینیم که چه گفته و مراد نویسنده یا گوینده چیست. در اینجا ما یک اصولی داریم (که در مباحث اصول فقه که در حوزه‏ها تدریس می‎شود و امروزه هم در فلسفه‏های تحلیل زبانی مطرح است )که ما چگونه به مراد گوینده پی ببریم که به آنها مقدمات حکمت می‏گویند. قطعاً ما باید زبان، الفاظ، واژه‏ها و مدلول واژه‏ها را بشناسیم و قرائن لفظی،عقلی،زبانی و مکانی را بدانیم تا بتوانیم مراد گوینده را بیابیم اصولی آنجا حاکم است.

این استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز خاطرنشان کرد: اگر به دنبال این باشیم که واقعیت و حقیت چیست بخصوص در فلسفه در اینجا می‏بایستی صرفاً پیرو دلیل باشیم و ببینیم دلیل و برهان چه می‏گوید.

این محقق و پژوشگر در مورد اینکه آیا متون رشته خود را بیش از چند بار مطالعه می‎کنید همچنین اظهارداشت: اگر متن در رشته الهیات باشد مطلع همه معارف الهیات اسلامی قرآن است که در تمام عمر بارها و بارها آن را می‎خوانیم. منتها مسئله‏ای که در قرآن مطرح است در سایر متون مطرح نیست. یعنی قرآن همیشه نو است و سخن جدیدی دارد که از جانب حکیم علی الاطلاقی این سخن گفته شده که برای همه زمانها و مکانها و برای هر لحظه فرد، چیز نویی باید داشته باشد. لذا هر قرائتی که ما از قرآن می‏کنیم یک دیدگاههای نویی پیدا می‏کنیم که قبلاً آن دیدگاه را بدست نیاورده بودیم. لذا بارها و بارها خواندن قرآن برای این است که قرآن موقعیت خاصی دارد که در مباحث تفسیر و تأویل و هرمنوتیک مطرح است.

ین استاد فلسفه و عرفان اسلامی ادامه داد: اگر متون درسی باشد بخصوص در رشته فلسفه بخاطر اینکه مباحث انتزاعی است چندین بار باید آنها را خواند تا به کنه مفهومی که مورد نظر نویسنده بوده پی ببریم و تصور صحیحی داشته باشیم. پس از آن تصور تصدیق صحیح از آن مطلب بدست بیاوریم.

کاکایی در باره یادداشتهایش از متون مطالعه شده نیز گفت: در رشته‎های علوم انسانی و در حوزه‏ها از قدیم سنتی بوده به نام سنت حاشیه نویسی که سنت بسیار حسنه‏ای است که هر صاحب فکری وقتی متنی را شروع می‎کند به خواندن نکات و مباحثی به ذهنش خطور می‎کند که مربوط به همان لحظه و زمان است که با دفعه دیگری که بخواند ممکن است آن جرقه در ذهنش زده نشود. لذا ما هر دفعه که متنی را می‏خوانیم جرقه‏هایی در ذهنمان زده می‏شود که بصورت حاشیه نویسی در کنار کتاب یا نوشته خودمان یاداشت می‏کنیم .

مطالب موجود با عبارات مشترک

قاسم کاکایی (استاد دانشگاه شیراز)

اشکان بحرانی (کارشناس ارشد فلسفه و کلام)

فلسفه و کلام، دانشگاه تهران، ش. ۱

سکوت یکی از مهم­ترین بن­مایه­ های الهیات عرفانی، به نحو اعم، و الهیات سلبی، به نحو اخص، است. سکوت آخرین مرحله­ی کوشش عارف و الهیدان عرفانی در تلاش برای سخن گفتن از خداست. در این مرحله تمام ترفندها و روش­های زبانی عارف رنگ می­بازند. در نوشته­ی پیش رو به کارکردهای الهیاتی سکوت در آثار مولانا می­پردازیم. در ابتدا به نقش محوری سکوت در آثار وی اشاره می­کنیم. سپس به دلایل اخلاقی-روانی و نیز دلایل زبانی-معرفتی دعوت به سکوت در آثار این عارف می­پردازیم. رابطه­ی معکوس عقل و سخن گفتن، نجات­بخشیِ خاموشی، پرهیز از پریشانی ضمیر  و نیل به جمعیت خاطر به مدد خاموشی، مراعات حال مخاطب، رازپوشی، پرهیز از خاصیت تخدیری سخن­وری و پرهیز از کبر از مهم­ترین دلایل اخلاقی-روانی دعوت به سکوت است و ظرفیت محدود زبان در بیان حقایق، بیان­ناپذیری خدا و تلاش برای حفظ وحدت و رهایی از عالم مادی، به طور اعم، و زبان بشری، به طور اخص،  از دلایل زبانی-معرفتی فراخواندن به خاموشی به شمار می­آید.

Uncategorized مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: sukut - حجم: 281.71 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

امروز بیش از هر زمان دیگری به فهم گذشته نیازمندیم تا حال خود را بشناسیم تا بتوانیم با گفت‌وگو با خود و دیگری، حال را به آینده اتصال دهیم. کتاب عوالم خیال؛ ابن‌ عربی و مسئله اختلاف ادیان، تحقیق و نوشته اسلام‌ پژوه ویلیام چیتیک و با ترجمه روان و دقیق و عالمانه قاسم کاکایی (از نشر هرمس) از نمونه ‌هایی است که تا حدی این درک و فهم از گذشته را میسر می‌کند.

کتاب عوالم خیال

خسرو طالب‌زاده-روزنامه شرق- ۷ مهر و روزنامه آرمان- ۲آبان ۱۳۸۹ ‌- موضوع و مسئله فرهنگ و هنر آن‌چنان در علوم انسانی مدرن شاخ و برگ گرفته و رشد و گسترش یافته است و روز به روز بر دفتر دانش و معلومات آن افزوده می‌شود که ماهی و هفته‌ای رصد نکردن آخرین نظریات و آرا در این حوزه آدمی را «دمده» (d.mod) می‌کند و غریبه. برای جبران «زمان از دست رفته» هم هفته‌ها باید بکوشی تا کامروا شوی و به روز. مدهای نظریه‌های هنری و فرهنگی چیزی از مدهای محصولات هنری و فرهنگی کم ندارد و عجیب به هم شباهت دارند‌،

چرا که نظر با عمل ربط وثیق دارد. گویی نظریه‌ها هم بسان محصولات و اشیاء تاریخ مصرف دارند و اعتبار نظریه‌ها هم در پشت این کالا درج شده است و اگر کالاهای تاریخ گذشته را مصرف کنی، تاریخ خودت گذشته می‌شود و حس می‌کنی با لباس کهنه و پاره در خیابان و عرصه عمومی قدم می‌زنی و همه نگاه ها بدجور و تحقیرآمیز تو را می‌پایند‌. با این حال وقتی در جنگل علوم و دانش بسط ‌یافته فرهنگ  و هنر قدم ‌می‌گذاری و درخت فرهنگ را نمی‌بینی، هنوز این پرسش تازگی دارد که فرهنگ چیست؟
اگرچه «فرهنگ» کشف و خلق انسان است اما خود (انسان) موضوع و محصول آن است. اگر انسان (هم به معنای منفرد و هم جمعی) موضوع فرهنگ است و فرهنگ مخلوق انسان، پس فهم و درک انسان و کشف آن نیز مبتدای درک و فهم فرهنگ است و عالم و معلوم یکی است و مدِرک و مدَرک هم.
اما اگر انسان، گذشته و حال و آینده دارد و موجودی تاریخی است، پس کشف و فهم آن نیز تاریخی است. انسان منهای تاریخ شی‌ء است و مخاطب و موضوع فرهنگ و هنر شی‌ء نیست. فهم و درک گذشته انسان، بی‌خوانش و گفت‌وگو با ادبیات و معرفت و حکمت گذشته ممکن نیست و خوانش و فهم متون گذشته جز با تفسیر آن نامقدور است. امروز بیش از هر زمان دیگری به فهم گذشته نیازمندیم تا حال خود را بشناسیم تا بتوانیم با گفت‌وگو با خود و دیگری، حال را به آینده اتصال دهیم. کتاب عوالم خیال؛ ابن‌ عربی و مسئله اختلاف ادیان، تحقیق و نوشته اسلام‌ پژوه ویلیام چیتیک و با ترجمه روان و دقیق و عالمانه قاسم کاکایی (از نشر هرمس) از نمونه ‌هایی است که تا حدی این درک و فهم از گذشته را میسر می‌کند. از مطالعه این کتاب و کتاب‌هایی از این دست، مانند آثار هانری کربن، می‌توان به حکمت و معرفت اسلام شیعه و تفاوت‌ها و امتیازهای آن نسبت به دیگر قرائت‌ها و تفسیرها از اسلام آشنا شد. در این گونه مطالعات تفاوت انسان در جهان اسلامی و شرق با جهان غرب تبیین و روشن می‌شود و بسیاری از اشکالات و مسائلی که بعد از پیدایش فلسفه و تفکر جدید غرب، و عالم دو قطبی روح و جسم، در برابر عالم سه قطبی جهان اسلام؛ روح و نفس و جسم، آشکار می‌گردد. ما با پیش‌فرض‌ انسان‌شناسی خاص غرب و علم تجربی‌ مدرن مواجهیم و این پیش‌فرض را معیار معرفت خود و انسان و فرهنگ قرار داده‌ایم که شاید معیار جامع و کامل نباشد، هرچند به قولی معیار «کاربردی» و «سودمندی» باشد.
پس از این گونه مطالعات مسلم می‌شود که چقدر در خسرانیم که مطالعات تطبیقی افرادی مانند ویلیام چیتیک یا هانری کربن را به طور جدی مساله تفکر دین‌مدارانه و پژوهش‌های عالمانه در نسبت میان دین و زمان و جامعه و فرد مستقر در جامعه مدرن مبدل نشده است.
به عنوان نمونه، در حوزه فرهنگ و هنر، مسئله تخیل و خیال از مهمترین موضوعاتی است که هنوز درباره آن، دستگاه‌‌های نظریه‌‌پردازی ‌جدید به کارند. این کتاب موضوع خیال در نسبت با “عالم خیال” را که اختصاص به فلسفه و حکمت اسلامی دارد و تفاوت آن را با “قوه تخیل” که بیشتر در علوم انسانی و علم حصولی مورد کنکاش و بحث را بازگو می‌کند. “عالم خیال” یا عالم مثال (نه عالم مُثُل افلاطونی) یا عالم ملکوت، عالم میانجی میان روح و جسم است. با حذف این عالم واسطه، عالم خیال به قوه تخیل تنزل کرد و زوجیت‌های با فاصله و گسست‌های ناپرشدنی بارز شد. زوجیت‌های میان روح و جسم ، دین و عقل، خدا و انسان، آسمان و زمین، آرمان و واقع، نظر و عمل، حیات و معاد،‌ سعادت و بندگی، تخیل و ماده،‌ تخیل و روح، هنر و آزادی، و فرهنگ و کثرت. رفع این گسست و زوجیت‌های بی‌پایان جز با ارجاع به سرآغاز ناممکن است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با تأکید بر اینکه همایش فلسفه فرصتی برای تعامل اندیشمندان مختلف از کشورهای متفاوت است، گفتگوی فلسفی را زیربنای گفتگوهای فرهنگی و دینی دانست .

دکتر قاسم کاکایی

دکتر قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد شرایط و پیش فرضهای یک گفتگوی فلسفی گفت: برای هر گفتگویی بطور عام و برای گفتگوی فلسفی بطور خاص چند شرط مطرح است، اول اینکه مسئله‏ای برای گفتگو وجود داشته باشد یعنی سؤالی وجود داشته باشد که در این گفتگو در صدد پاسخ به سؤال باشیم.

کاکایی افزود: موضوع دوم این است که هدف گفتگو دو چیز باشد یکی وصول به حقیقت یعنی دست یافتن به حقیقت دوم اینکه تغییری در افراد و ذهنیتشان ایجاد شود یعنی مکتب عوض نمی‏شود همان مکتب است ولی دیدگاه قائل به آن مکتب تحول یافته،  عمیقتر شده و وضوح بیشتری می یابد.

وی افزود: سومین شرط گفتگو این است که هیچ یک از طرفین گفتگو از ابتدا حق را به جانب خود نداند یعنی هیچکدام احساس حق به جانب بودن را نکند. چهارمین شرط گفتگو بویژه شرط اصلی گفتگوهای فلسفی این است که در مبنای برهانی و دلیل عقلی صرف باشد و نه چیز دیگری.

این استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در مورد تفاوت یک گفتگوی فلسفی با گفتگوهایی که در حوزه های دیگر رخ می‏دهد نیز اظهارداشت: گفتگوی تمدنها یا دینها یا فرهنگها از نوع گفتگوهای غیرفلسفی است که در سایر عرصه‏ها رخ می‏دهد هدف از چنین گفتگوهایی دستیابی به یک نوع تسامح بین طرفین است و دستیابی به صلح جهانی در بحث گفتگوهای اینچنینی است. زمانی هم گفتگوها بین علم است که اگر به معنای امروزی علم یعنی ساینس نگاه کنیم می‏بینیم علم به یک نوع وحدت رسیده که کمتر در آن صحبت از گفتگو می‏شود طرفین بحث همواره اصول کامل مشترکی را قبول دارند.

وی گفت: برای مثال در مباحث فیزیک، شیمی یا زیست شناسی در این گفتگوها بیشتر هدف این است که قدرت بشر در پیش بینی و کنترل مسائل امور مادی را درعالم افزایش بدهد.

این محقق و پژوهشگر در ادامه تصریح کرد: فرق گفتگوی فلسفی با گفتگوهای فوق الذکر این است که در گفتگوی فلسفی تنها حقیقت و پیدا کردن حقیقت را در نظر داریم و آن مسائلی که مثل تسامح در بحث گفتگوی تمدنها و دینها و فرهنگها مطرح است یا بحث پیش بینی و کنترل که در بحث علمی مطرح است در فلسفه خیلی عمیقتر می‎شود و بحث حقیقت جای آن موارد دیگر را به عنوان هدف گفتگومی‏گیرد.

کاکایی نقش همایش روز جهانی فلسفه در گسترش گفتگوی فلسفی را نیز اینچنین توصیف کرد: با توجه به اینکه فیلسوفان مختلف از کشورهای مختلف و با مشربهای متفاوت فلسفی در این همایش شرکت می‎کنند  از یک طرف بابی برای گفتگوهای مکاتب فلسفی باز می‎کنند و در نتیجه پیدا کردن حقیقت آن مکتبها تغییری در نگرش هردو طرف مکتبها بوجود می‏آید.

این نویسنده و مترجم یادآور شد: البته گفتگوی فلسفی زیربنای گفتگوی تمدنها ، فرهنگها و دینها و حتی گفتگوهای علمی است که اگر فلسفه علم را هم جزو گفتگوهای فلسفی قراردهیم نوع برخوردمان با مسائل علمی نیز دگرگون خواهد شد و به خصوص موضوع امسال روز جهانی فلسفه که فلسفه در عمل است بسیار مؤثر در گفتگو در سایر حوزه‏های فرهنگی، علمی و شناختی خواهد بود.

مطالب موجود با عبارات مشترک

آرامگاه مولانا

در ساال ۱۳۸۶به مناسبت بزرگداشت هشتصدمین سال تولد مولانا جلال الدین رومی بلخی، کنفرانسی جهانی در شهر قونیه مدفن مولانا برگزار شد که بزرگترین مولانا پژوهان جهان در آنجا به ارائۀ مقاله پرداختند. اخیرا مجموعه مقالات این کنفرانس به چاپ رسیده است که مقاله ارائه شدۀ دکتر کاکایی در زیر می آید.

ما عدم هـاییم و هستی های مـا    تــو وجـــود مطلقـــی فـانـــی نمـا

اساس تمام مکاتب عرفانی را بحث “وحدت” تشکیل می دهد و عارف کسی است که “وحدت” را شهود کرده و در وحدت قدم زده  هر چند چیزی به قلم نیاورده باشد. مولوی عارفی است که در این راه صاحب قدم و قلم است و مثنوی او جایی است که خریداران وحدت باید به آن سری بزنند.

مثنوی ما دکان وحدت است                غیر وحدت هر چه بینی او بت است 

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: یک بیت مولانا - حجم: 116.72 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

خبرگزاری مهر: استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز معتقد است: ما به‌عنوان مسلمان ایرانی وارث حکمت و فلسفه و عرفان و کلام طولانی‌مدتیم. در این میان، حافظ سعی کرده به زیبایی ایرانیت و اسلامیت را در اشعار خود منعکس کند و حافظ آنها باشد.

دکتر قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد وجود بسیاری از معارف فلسفی، عرفانی و دینی در اشعار حافظ گفت: با توجه به دیوان حافظ می‏توانیم به این مسئله پی ببریم که خود حافظ می‎گوید” کس چو حافظ نگشاد از رخ اندیشه نقاب/ تا سر زلف سخن را به قلم شانه زدند”. هیچ کسی مانند حافظ اندیشه‏ور نبوده است که از رخ اندیشه نقاب بگشاید . فراوان داریم که حافظ خودش را کسی می‏داند که آمده است تا معرفت به خوانندگانش نشان بدهد. وی افزود: با توجه به دیوان حافظ ما می‏توانیم بگوییم که واقعاً حافظ عرفان و فلسفه و کلامی که در زمان خودش موجود بود یکجا در دیوان خیلی موجزش (نسبت به سایر دیوانها) ریخته است. از طرف دیگر با توجه به شخصیت تاریخی حافظ که یک عالم دانشمند و بلیغ و حافظ قرآن است و استادان و شاگردان و تدریس و تدرسی داشته است با توجه به شخصیت تاریخی خود حافظ می‏توانیم این نتیجه را بگیریم که حافظ بیشتر یک اندیشه‏ور است تا یک شاعر. این استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در مورد این سخن که حافظ حافظه ماست نیز اظهارداشت: ما باید بدانیم در این سخن منظور از ما چیست. ما به عنوان مسلمان ایرانی وارث حکمت و فلسفه و عرفان و کلام طولانی مدتیم. این مایی را که می‏گوییم اگر ببینیم در این صورت حافظ هم اسلام ما را در این دیوان خودش حفظ کرده و هم ایرانیت ما را. این محقق و پژوهشگر تصریح کرد: ایرانی بیشتر جنبه عرفان و معنویت اسلام را بسط و گسترش داده است به نسبت سایر اقوام که ممکن است فقه و کلام را از جریان اسلام گسترش داده‏اند. ما فقهای زیادی در جهان عرب داریم اما آن جنبه معنوی اسلام بیشتر در روح ایرانی عجین و ارائه شده است. حافظ با عرفان خودش جنیه ایرانیت ما راهم حفظ کرده است. کاکایی در مورد رابطه حافظ با بحرانهای پیش روی معاصر هم گفت: بحران جایی وجود دارد که انسان یا انسانهایی از انسانیت خود خارج شده باشند یا تعادل بین قوای انسانی و معارف انسانی ازبین رفته باشد مثلاً قسمتی فربه‏ترو قسمتی لاغرتر مانده شود لذا ترکیب نا موزونی بوجود آمده که نشان از خارج شدن انسانیت از انسانها می‏دهد. حافظ با توجه به اینکه انسان را به انسانیت خویش و به کنه وجودی انسان دعوت می‏کند به خدایی شدن انسان و تعادل قوای انسانی دعوت می‏کند. امثال حافظ و مولانا که از دیو و دد ملولند و به دنبال انسان واقعی می‏گردند گمشده ما در این زمان هستند.

مطالب موجود با عبارات مشترک

خبرگزاری فارس: نویسنده مقالات «حافظ: تأویل ذکر و تفسیر عشق» و «عشق از منظر حافظ» معتقد است: شاید بسامد قرآن در دیوان حافظ به نسبت حجم آن، از سایر دیوان‌های شعرای ما بیشتر باشد.

 حجت‌الاسلام والمسلمین قاسم کاکایی، استاد دانشگاه شیراز و نویسنده کتاب‌های «هستی و عشق و نیستی»، «وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت»، «آیت حق» و «کلمه حق: شرح احوال حضرت آیت‌الله نجابت» در گفت‌وگو با خبرنگار آئین و اندیشه فارس به بیان توضیحاتی در مورد عرفان حافظ و شخصیت قرآنی وی پرداخت.
وی گفت: هنگامی که شعر حافظ را مطرح می‌‌کنیم؛ اولین چیزی که در ذهن مردم نقش می‌بندد این است که حافظ با قرآن عجین است و حافظِ قرآن است و خود حافظ نیز به طور مکرر به این مسأله اشاره دارد. شاید بسامد قرآن در دیوان حافظ به نسبت حجم آن، از سایر دیوان‌های شعرای ما بیشتر باشد.
استاد دانشگاه شیراز با تأکید بر انس و الفت حافظ با قرآن گفت: قطعاً شعر حافظ ـ که شعر خودش است ـ نشئه‌ای از نشئات قرآن است. چنانچه خود حافظ می‌گوید: «ندیدم خوشتر از شعر تو حافظ / به قرآنی که اندر سینه ‌داری». این موضوع صرفاً قسم خوردن به قرآن نیست بلکه اشاره به این دارد که این شعر از سینه‌ای جوشیده است که در آن سینه، قرآن حفظ شده است. این تعبیری است که خود حافظ ارائه کرده است.
برگزیده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۸ ادامه داد: مقبولیت عام حافظ به خاطر انس و الفت حافظ با قرآن است. به همین دلیل، در هر خانه ایرانی که اهل فرهنگ و معرفت باشد، در کنار قرآن و نهج‌البلاغه، دیوان حافظ نیز قرار دارد. این نکته که در میان دیوان‌های اشعار، مردم تنها به دیوان حافظ تفأل می‌زنند نیز باز به دلیل همین انس حافظ با قرآن است و این تفأل را می‌توان به نوعی تفأل به قرآن فارسی دانست.
وی ادامه داد: حافظ برای اینکه به عظمت و محضر قرآن برسد، مراحلی را طی کرده است از مسایل علم و فضل در بیش از ۴۰ سال بهره برده است. همه این موارد، آرام آرام پایه‌ای می‌شود تا حافظ به مرحله دیگری رسد که عشق داند و بسوزاند و خدا آشنایش کند و محرم رازش کند. و در این جاست که زبان گویای غیب (لسان الغیب) می‌شود.
استاد دانشگاه شیراز با اشاره به تعبیر «لسان الغیب» گفت: در این تعبیر، «غیب» همان «قرآن» و باطن آن است و حافظ به مقام «قرب نوافل» رسیده است. خود خداوند نیز می‌فرماید: «لاَ یَزَالُ العَبْدُ یَتَقَرَّبُ إلَی بِالنَّوَافِلِ حَتَّی‌ أُحِبَّهُ، فَإذَا أَحْبَبْتُهُ کُنْتُ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ وَلِسَانَهُ وَیَدَهُ وَرِجْلَهَ. فَبِی‌ یَسْمَعُ وَبِی‌ یُبْصِرُ وَبِی‌ یَنْطِقُ وَبِی‌ یَبْطِشُ وَبِی‌ یَسْعَی‌.» بنده من دائماً به نوافل من نزدیک می‌شود تا اینکه به مرحله‌ای می‌رسد که مشمول محبت من می‌شود. به آن مرحله که رسید، منم چشم او که می‌بیند و منم گوش او که می‌‌شنود و منم دست او که دراز می‌شود، یعنی اویی دیگر در کار نیست.
کاکایی ادامه داد: حافظ قطعاً به قرب نوافل و فرایض رسیده است که کلمات خدا از زبان حافظ جاری می‌شود. کسی که به این مرحله رسیده باشد، قطعاً به مرحله فنا رسیده و از نفسانیت خود رسته است.
مدرس دوره‌های فشرده دانشگاه‌های کارولینای شمالی و کالج اسلامی جاکارتا با اشاره به حدیث قدسی «مَن طَلَبَنی وَجَدَنی وَ مَن وَجَدَنی عَرَفَنی وَ مَن عَرَفَنی عَشَقَنی وَ مَن عَشَقَنی عَشَقتُهُ وَ مَن عَشَقتُهُ قَتَلتُهُ وَ مَن قَتَلتُهُ فَعَلی دِیتُه وَ مَن عَلی دِیتُه وَ اَنَا دِیتُه» گفت: خداوند می‌فرماید: هر کس در جستجوی من باشد، مرا پیدا می‌کند. هر که مرا بیابد، عاشم می‌شود و هر کس که عاشق من شود، من نیز عاشق او می‌شوم و اگر عاشق او شدم، او را می‌کشم!
کاکایی ادامه داد: مراد از این کشتن، همان «فنا شدن» است. بنابراین حافظ به مقام «فنا» رسیده است، یعنی هم به قرب نوافل رسیده است و هم با عشق شهید شده و حافظ «شهید عشق» است. به همین دلیل است که شاگرد وی «محمد گل‌اندام» وقتی که در ابتدای دیوان خود، حافظ را وصف می‌کند؛ از عنوان «الشهید السعید» استفاده می‌کند.
نویسنده مقاله «حافظ: تأویل ذکر و تفسیر عشق» افزود: از همین رو حافظ خود می‌گوید: «تیر عاشق‌کش ندانم بر دل حافظ که زد / آن قدر دانم که از شعر ترش خون می‌چکد». این که شعر حافظ اینچنین خونین شده، به دلیل آن است که حافظ شهید و قتیل عشق است و از آنجایی که مقبول خدا شده است؛ مقبول خلق خدا هم می‌شود: «دلنشان شد سخنم تا تو قبولش کردی / آری آری سخن عشق نشانی دارد» بنابراین هنگامی که حافظ در قرآن غور می‌کند، قرآن دست او را می‌گیرد و در دست عشق می‌گذارد: «عشقت رسد به فریاد گر خود بسان حافظ / قرآن ز بر بخوانی، در چارده روایت».
کاکایی در پایان این گفت‌وگو با بیان اینکه تجربه عشق پس از انس بسیار حافظ با قرآن حاصل شده و حافظ از ظاهر به باطن قرآن نفوذ کرده است،‌تصریح کرد: از این منظر، حافظ با باطن قرآن که بحث عشق ربوبی و فنای از فردیت و نفسانیت خود حافظ است؛ گره خورده و اینچنین مقبول دیگران قرار می‌گیرد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری مهر: استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با اشاره به اینکه شرکت در همایشها به‌ویژه همایشهای بین‌المللی زمینه را برای تبادل افکار و آراء فراهم می‎آورد گفت: بسیاری از مقالات جدی پژوهشگران فلسفی حاصل ارائه آنها در همایشهای بین‌المللی فلسفی است.

دکتر قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد تجربه شخصی خود از شرکت در همایشهای داخلی و خارجی گفت: شرکت در همایشها به‌ویژه همایشهای بین‌المللی زمینه را برای تبادل افکار و آراء فراهم می‎آورد تا آخرین دیدگاهها و دستاوردهایی که در دانشگاهها یا کشورهای دیگر در موضوع مورد علاقه ما مورد انجام است آشنا بشویم و همین‌طور پیشرفتها و دستاوردهایی که خودمان داشتیم به دیگران عرضه کنیم و آن را در معرض نقد و بررسی دیگران قرار بدهیم.
وی افزود: با این کار باب مفاهمه و گفتگو باز می‌شود. بنده به علت آنکه در تعداد زیادی از همایشهای داخلی و خارجی شرکت داشتم تقریباً می‎توانم بگویم که اکثر قریب به اتفاق مقالات پژوهشی من یا مقالاتی که در مجلات I.S.Iخارجی چاپ شده حاصل شرکتم در همین همایشها بوده است.

این استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز در مورد اینکه آیا همایش روز جهانی فلسفه می‎تواند در جهت افزایش ارتباطات فکری شما با پژوهشگران فلسفی خاری مؤثر باشد نیز اظهار داشت: این بستگی به سطحی دارد که همایش در آن سطح برگزار می‏شود که انتظار هم این است که در سطح خوبی برگزار بشود. متفکران و اندیشمندان مهم و بزرگی شرکت بکنند و اگر این همایش چنین بشود قطعاً برای ما قابل استفاده خواهد بود. امیدوارم که وضعیت داخلی این همایش تحت تأثیر مسائل جانبی قرار نگیرد و بتوانیم شاهد حضور اندیشمندان بزرگی در کشورمان باشیم.

اندیشه دینی ۳۴

است:

صاحب امتیاز: دانشگاه شیراز
مدیر مسؤول: دکترنعمت‌ ا… ریاضی
سر دبیر: دکتر قاسم کاکایی
برگردان انگلیسی: دکتر قاسم کاکایی
مدیر داخلی: نورجهان راستی عمادآبادی
ویراستار ادبی: مسعود رهبری

هیأت تحریریه:

ناظر امورفنی، حروفچینی رایانه‌ای و چاپ: نورجهان راستی عمادآبادی

تیراژ: ۲۰۰۰ نسخه

ناشر: مرکز نشر دانشگاه شیراز

مطالب موجود با عبارات مشترک

قبسات ۵۴

قاسم کاکایی (استاد دانشگاه شیراز)

اشکان بحرانی (کارشناس ارشد دانشگاه شیراز)

چکیده

«همانستی خدا و نفس» مضمونی کلیدی در بعد وجودشناختی الهیات سلبی _ به منزله­ی رویکردی پررونق در الهیات عرفانی و در الهیات جدید_  است. در مقاله­ی پیش رو ابتدا مقصود از تعبیر «همانستی خدا و نفس» مطرح و پس از طرح و تشریح جنبه­ی غیر مخلوق نفس، سه رویکرد عمده­ی مولانا و اکهارت در خصوص امکان همانستی _ یعنی «امکان همانستی ذات نفس و ذات خدا»، «تباین خدا و نفس» و «همانستی در عین اختلاف» _ بررسی می­شوند. در پایان مقاله نیز در خصوص امکان رسیدن به نظر نهایی  مولانا و اکهارت درباره­ی امکان همانستی خدا و نفس مطالبی ارائه می­شود.

واژگان کلیدی: مایستر اکهارت، مولانا، الهیات سلبی، وحدت وجود، وحدت انفسی

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: همانستی - حجم: 227.41 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

قاسم کاکایی

خبرگزاری مهر:

استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز با تأکید بر اینکه براساس تعالیم اسلام فراغت فرصتی برای پرداختن به خود و شناخت خویش است ، گفت: فراغت فرصت مغتنمی برای تمرکز بر روی فعالیتهای پژوهشی است .

دکتر قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد اینکه تابستان برای استاد دانشگاه اوقات فراغت است تعریف شما از مفهوم فراغت چیست گفت: فراغت عبارت است از فارغ شدن از کاری یا چیزی و یا به تعبیر امروزیها فارغ شدن از دلمشغولی‎ها . یعنی ما از چیزی فارغ بشویم و به چیز دیگری بپردازیم.

وی افزود: متأسفانه ما می خواهیم اوقات فراغتمان را به هر نحو ممکن بگذرانیم و به نوعی آن را از بین ببریم که این نوعی خود فراموشی است . آنچه که عرفان و تعالیم اسلامی به ما تعلیم می‎دهد فراغت بدنبال خود شناختن و به خود پرداختن است. در دنیای امروز آنقدر مشغول شدن به اینترنت ، ماهواره و روزنامه‌ها زیاد است که دیگر فرصتی برای به خود پرداختن پیدا نمی‎کنیم.

استاد فلسفه و عرفان اسلامی دانشگاه شیراز تصریح کرد: تفریح هم در اوقات فراغت خیلی خوب است اما در این تفریح  بایستی نیازهای خودمان را بشناسیم یعنی هرکسی به چیزی شاد می‎شود که استعداد و مزاج او مطابق آن ساخته شده است.

این محقق و پژوهشگر یادآورشد: بطور کلی در اوقات فراغت شخص باید در ابتدا خودش را بشناسد و دیگر اینکه سر گرمی نباشد بلکه دلگرمی باشد یعنی به آن چیزی برسیم که دلمان و خود واقعی‏امان می‏خواهد آنرا پیدا کنیم. هرکسی باید برنامه خود را با توجه به آن استعدادها و گرایشهایی که در مسائل معنوی در خود می‎بیند بچیند.

کاکایی در مورد اینکه این اوقات تا چه اندازه برای تداوم تحقیقات و پژوهشهای یک استاد ضروری هستند نیز گفت: برای یک استاد به خصوص در ایران اوقات فراغت اوقات بسیار خوبی است که فرد از مشغله تدریس فارغ شود و به کارهای پژوهشی خود بپردازد.

وی گفت: در غرب به علت کثرت استاد و قلت دانشجو استادان ساعت بسیار کمتری به تدریس و آموزش می‎پردازند و کار پژوهش همزمان با آموزش پیش می‎رود. ولی در ایران به علت تأمین معیشت استاد و کار آموزشی زیاد از پژوهش غافل می‎شوند که تابستان به علت تعطیلی کلاسهای درس فرصت بسیار خوبی برای پژوهش استادان است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری فارس: استاد دانشگاه شیراز با اشاره به کتاب‌‌های «آشنایی با علوم اسلامی» و «عرفان حافظ» شهید آیت‌الله مطهری، این کتب را بهترین منابع برای آشنایی جوانان با عرفان نظری مورد تأئید اسلام معرفی کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر قاسم کاکایی، استاد دانشگاه شیراز و نویسنده کتاب «هستی و عشق و نیستی» که شامل مقالاتی در باب عرفان است، در گفت‌وگو با خبرنگار آیین‌ و اندیشه فارس به بیان نکاتی در مورد عرفان‌های نوظهور پرداخت.
وی با اشاره به رواج عرفان‌های کاذب و نوظهور، ضمن تأکید بر ضرورت آگاهی‌بخشی به جوانان در مواجهه با عرفان‌های غیراسلامی گفت: عرفان عملی ـ یعنی رابطه انسان با خدا ـ همواره و حتی پیش از اسلام هم وجود داشته است و مراد ما از عرفان در این گفت‌وگو «عرفان نظری» است. هنگامی که سخن از عرفان‌های نوظهور و کاذب مطرح می‌شود، مراد نوعی از عرفان است که وجه دینی، یعنی نوع نگاه به خدا در آن جایی ندارد.
این استاد دانشگاه، معرفی کامل و جامع از اسلام را یکی از راه‌های مقابله با عرفان‌های نوظهور عنوان کرد و ادامه داد: هنگامی که اسلام را به یک جوان ارائه می‌کنیم، تنها از ابعاد فقهی و باید و نبایدهای آن سخن نگوییم، چرا که پذیرش اسلام اگرچه با بیان شهادتین و به صورت شفاهی حاصل می‌شود، اما باید توسط قلب ـ همانگونه که در آیه ۱۴ سوره حجرات آمده است ـ و از روی معرفت صورت گیرد.
حجت‌الاسلام کاکایی ادامه داد: معرفی تک‌بعدی اسلام، دینی خشک و انعطاف‌پذیر را به نمایش می‌گذارد که نمی‌تواند پاسخگوی خواسته‌های فطری و نیازهای درونی جوان کمال‌گرا باشد و به همین دلیل، جوان به سمت عرفان‌های فریبنده و با ظاهری زیبا متمایل می‌شود.
این استاد دانشگاه در پاسخ به سؤال خبرنگار فارس مبنی بر معرفی کتاب‌های مفید برای آشنایی با عرفان نظری و مورد تأئید اسلام گفت: در پاسخ به این پرسش باید دو دسته کتاب برای افراد معرفی شود. دسته اول کسانی هستند که قصد آشنایی با عرفان را دارند و باید کتاب‌هایی با بیان ساده برای این افراد معرفی کرد. دسته دوم نیز افرادی هستند که مباحث مربوط به عرفان نظری را علمی‌تر و عمیق‌‌تر پیگیری می‌کنند و قدرت هضم مطالب ثقیل را دارند.
وی ادامه داد: برای گروه اول، کتاب‌های شهید مطهری مناسب بوده و پاسخگوی نیاز آنها خواهد بود. از جمله این کتاب‌ها می‌توان به «آشنایی با علوم اسلامی» (‌جلد مربوط به عرفان و کلام) و همچنین «عرفان حافظ» (عنوان دیگر: تماشاگه راز) اشاره کرد. این کتاب‌ها اگر چه سال‌ها قبل تألیف شده‌اند، اما همچنان از پویایی و تازگی برخوردارند، چرا که « عرفان» همچنان زنده و پویاست.
نویسنده کتاب «عوالم خیال» در مورد معرفی کتاب برای گروه دوم که از قدرت تحلیل بالاتری برخوردار هستند، گفت: برای این گروه از افراد، کتاب‌های حضرت آیت‌الله جوادی آملی مفید است؛ به ویژه شرح کتاب «تمهید القواعد» ابن ترکه اصفهانی که به خوبی ارتباط میان عرفان نظری با قرآن و حدیث را نشان می‌دهد.
حجت‌الاسلام کاکایی، «شرح مقدمه قیصری بر فصوص‌الحکم ابن عربی» را نیز یکی دیگر از کتاب‌های مفید برای مخاطبان دسته دوم عنوان و توصیه کرد؛ این کتاب با تصحیح مرحوم استاد سید جلال‌الدین آشتیانی مطالعه شود.
این استاد دانشگاه در پایان به کتاب «عوالم خیال» به قلم «ویلیام چیتیک» اشاره کرد و افزود: این کتاب با محوریت ابن‌عربی و عرفان نظری او نگاشته شده و یک دوره مختصر و روان از عرفان در اسلام را ارائه کرده است. بنده در ترجمه این کتاب سعی کردم به اندازه وسع خویش به آیات و روایات طرح شده نیز اشاره‌ای داشته و آنها را شرح دهم.

-

لینک مستقیم دانلود فایل کتاب ها: کتب استاد شهید مرتضی مطهری

مطالب موجود با عبارات مشترک

پژوهشهای فلسفی کلامی ۴۰

دکتر قاسم کاکایی (دانشیار دانشگاه شیراز)

عزت مقصودی (کارشناس ارشد فلسفه و کلام)

چکیده

در فلسفة اسلامی،  هر چند مباحث “وجود شناسی” جایگاه بسیار مهمی دارد و بخش اعظمی از مباحث و مسایل را به خود اختصاص داده است، ولی مباحث “معرفت شناسی” به دلایل مختلف، تفصیل چندانی نیافته است. یکی از معدود مسایلی که به تفصیل در فلسفة اسلامی از آن بحث شده است و می توان آن را ذیل بحث “معرفت شناسی” گنجانید، مسألة “وجود ذهنی” است. اما بین محققان تاریخ فلسفه، چنین مشهور است که این بحث از فخر رازی آغاز گشته، سپس از طریق خواجه نصیرالدین طوسی به فیلسوفان مکتب شیراز رسیده و در آن جا بسط و تفصیل یافته و سرانجام نزد ملاصدرا راه حل نهایی پیدا کرده است. در این مقاله نشان خواهیم داد که علی رغم این ادعا، مباحث وجود ذهنی از جمله اثبات وجود ذهنی، ماهیت وجود ذهنی، شبهات مربوط به آن و پاسخ این شبهات، همه، نزد فیلسوف بزرگ جهان اسلام، ابن سینا، مطرح شده است و وی فیلسوفانه به همة آن‌ها پرداخته است و همة فیلسوفان بعد از او، در این مسأله از وی متأثرند.

واژگان کلیدی: ابن سینا، وجود ذهنی، معرفت شناسی،‌ مکتب شیراز، علم،‌ ذهن.

Uncategorized مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: وجود ذهني از ديدگاه ابن سينا - حجم: 185.71 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

The Faculty of Divinity in the University of Cambridge is one of the world’s leading centres for Theology and Religious Studies, and has a long and distinguished tradition of scholarship and theological and philosophical thought. It achieves the highest ratings in government research and teaching assessments; since the early 1990s has undergone the largest development in its history, including a new £۸ million building to accommodate the growth in numbers of academic staff and students, and in new teaching and research areas. The Faculty has an international staff and student body from across the major religious traditions and strong links with many regions of the world.

The focus of the Cambridge Inter-Faith Programme is on the core identities of Judaism, Christianity and Islam, both historically and in the contemporary world, and on ways in which they can engage better with each other and with society at large. CIP uniquely offers:

• a world-class centre of teaching and research across all three Abrahamic faiths, which, through collaborative contact between scholars and institutions around the world, is bringing fresh perspectives and new understanding to the study of these religions.
• public education and outreach to influence understanding of the three traditions and their interrelations across the faith communities and wider society.

The aim of the Programme is to develop Cambridge as a centre of academic excellence in the study of the three monotheistic religions and their inter-relations. We want to be a place of hospitality and collegiality that will welcome scholars and students from across the world to study their own and each other’s religious traditions in a committed and fruitful way. The fruit of that research will contribute to our public outreach dimension which seeks to develop greater public understanding of the three monotheistic faiths.

CIP has a core team of three working on its feasibility study. It is guided by a steering committee and is overseen by a Management Committee comprised of senior members of the Faculty and University.

• Director: Professor David Ford, Regius Professor of Divinity
• Project Manager: Miss Catriona Laing

Professor David Ford
Catriona Laing

Our Steering committee includes:

• Download CVProfessor David Ford
• Download CVProfessor Stefan ReifDownload CV
• Mr Tim Winter

“The Cambridge Inter-Faith Programme has a number of International Advisors who are helping us develop links with academic and public institutions across the world”

Among our International Advisors we are grateful for the support and advice of:

• Professor Peter Ochs, Edgar Bronfman Professor of Modern Judaic Studies, University of Virginia
  Peter Ochs Letter
• Dr Aref Ali Nayed, Advisor on Muslim-Christian Dialogue issues to the Sheikh Muhammed bin Rashid Center for Cultural Understanding.
• Dr Ghasem Kakaie, Professor, Shiraz University, Iran

Our Management Committee includes:

• Chair: Dr Timothy Jenkins, Associate Director of Research, Study of Religion
• Secretary: Dr Ben Quash
• Professor David F. Ford
• Professor William Horbury, Professor of Jewish and Early Christian Studies
• Professor Richard Hunter, Chairman of the School of Arts and Humanities
• Professor Julius Lipner, Professor of Indian Religions
• Professor Stefan Reif, Professor of Medieval Hebrew Studies
• Dr Janet Martin Soskice, Reader in Philosophical Theology
• Professor Graham Stanton, Lady Margaret’s Professor of Divinity
• Dr David Thompson, Reader in Church History and Director of CARTS
• Mr Timothy Winter, Lecturer in Islamic Studies

Register with us… Sign up for regular updates from the Cambridge Inter-Faith Programme

© ۲۰۰۶ Cambridge University | Privacy Policy | Contact

• home
• sitemap
• contact

The Cambridge Inter-Faith Programme

مطالب موجود با عبارات مشترک

Some of the characteristics of Shiraz School are as follows: perpetuation of philosophical thoughts in Iran and in the world of Islam, Predominance of theology over philosophical thought, prevalence of commentary and annotation in a large scale instead of monographs, gradual compatibility of philosophy with Shiism, gradual prevalence of Illuminative thought and proximity of religion and philosophy. And finally, the source of many philosophical initiatives of Mulla Sadra Shirazi is the philosophical and dialectical discourses of Shiraz School. It is impossible to find the roots for philosophical studies of later centuries without knowing Shiraz School. In these mentioned centuries, there had been great Sufis an mystics in Shiraz who also influenced philosophical thought.

For introducing and surveying Shiraz School, International Conference of Shiraz School will be held in Tehran and Shiraz, December 2008 by the cooperation of several organizations.

Scientific Group President: Dr. Ghasem Kakaie.

Members of the Scientific Group:

1- Dr. Gholam Reza Avani

2- Dr. Gholam Hosein Ebrahimi Dinani

3- Dr. Shahram Pazouki

4- Dr. Nasrullah Pourjavadi

5- Dr. Mohsen Kadivar

6- Dr. Shahin Avani

7- Dr. Sa’id Zahede Zahedani

8-  Hojatoleslam Mohammad Barkat.

Secretary: Ahmad Mazaheri

Research Topics:

1. Historical Studies:

1-1. Shiraz School Characteristics.

1-2. Political, social and cultural factors effective in the emergence of Shiraz School.

1-3. Shiraz, scientific center during 13th, 14th, 15th and 16th centuries.

1-4. Mansourieh School and its role in Shiraz School.

1-5. Khan School; a combination of philosophy and art.

1-6. Surveying the causes of the decline and intermission of the philosophy and the theology in Shiraz School.

2. Studying the works and introducing prominent figures:

2-1. Philosophers:

2-1-1. Khaje Nasir al-Din Tousi and  Shiraz School.

2-1-2. Qutb al-Din Shirazi, the Pioneer of  Shiraz school.

2-1-3. Qazi Azd al-Din ‘Iji.

2-1-4. Mir Seyyed Sharif  Jorjani.

2-1-5. Sadr al-Din Dashtaki (Seyyed Sanad)

2-1-6. Ghiyath al-Din Mansour Dashtaki

2-1-7. Jalal al-Din Muhammad Davani

2-1-8. Shams al-Din Muhammad Khafri

21–9.Qazi Mir Hosein Meybodi

2-1-10. Haj Mahmoud Neyrizi

2-1-11. Shah Taher Shirazi

2-1-12. Mir Fath-allah Shirazi

2-1-13. Habib-allah Baghnavi

2-1-14. Qazi Beyzavi

2-2. Sufis and Mystics:

2-2-1. Sheikh Rouzbehan Baqli

2-2-2. Shah Da’i Shirazi

2-2-3. Mahmoud Dehdar

2-2-4. Muhammad Dehdar

2-2-5. Shams al-Din Muhammad Lahiji

2-2-6. Ruk al-Din Shirazi (Baba Rukna)

3. Philosophical and Mystical Works Analysis:

3-1. The Puzzle of the Liar in Shiraz School.

3-2. Recognition of Shiraz School by reliance on unreleased manuscripts.

4. Comparative Studies:

4-1. Connection and interaction between Peripatetic, Illuminative, Logical, and Mystical subjects in Shiraz School.

4-2. Relation between Theology,Quranic interpretation and Shiraz School.

4-3.Shiraz School and its connection with other schools of thought. (India, Harat, Tabriz, Isfahan, Ottoman).

4-4. Influence of  Shiraz school on Mulla Sadra’s sublime philosophy.

4-5. Examining the artistic elements of Shiraz School philosophical and mystical views.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

به گزارش خبرگزاری سینمای ایران به نقل از روابط عمومی همایش بین‌المللی روز جهانی فلسفه، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر قاسم کاکایی، استاد دانشگاه شیراز در گفت‌وگویی مشروح، با اشاره به سالروز بزرگداشت شیخ شهاب‌الدین سهروردی، به بیان برخی ویژگی‌ها و دیدگاه‌های این فیلسوف وارسته پرداخت.

حجت‌الاسلام کاکایی، فلسفه در جهان اسلام را دارای سه شاخه اصلی “مشاء”، “اشراق” و “حکمت متعالیه” معرفی کرد و گفت: فلسفه مشاء با “ابن‌سینا” شناخته می‌شود. فلسفه اشراق نیز توسط “سهروردی” مطرح شده است و بنیان‌گذار حکمت متعالیه نیز ملاصدرا است.

وی با تأکید براینکه هر سه شاخه اصلی فلسفه اسلامی در ارتباط و تعامل با یکدیگر هستند، گفت: این مکاتب، محصول جریانی مستمر و تاریخی است که در جهان اسلام به برکت تعلیمات پیامبر (ص) و سعه صدر متفکران اسلامی در مطالعه و تحقیق در افکار دیگران حاصل شده است.

نویسنده کتاب “آیت حق” با اشاره به حدیث مشهور “أطلبو العلم ولو بالصین” از پیامبر اکرم (ص) گفت: تعمق و تحقیق در علوم، محصول تفکر اسلامی است که مسلمانان را به کسب دانش و معرفت سفارش می‌کند. چانچه پیامبر اکرم (ص) بر کسب دانش و معرفت، از هر جایی که مقدور باشد، سفارش می‌کند.

وی با تأکید بر اینکه سیر حکمت و دانش متفکران اسلامی، در طول تاریخ دارای پیوستگی بوده است، افزود: هر یک از مکاتب فلسفی، نقاط قوت مکتب پیشین را تقویت و نقاط ضعف آن را شناسایی و در صدد رفع آن برآمده است. به عنوان مثال، کتاب‌های شیخ اشراق با روش و سیاق مشائیان نگاشته شده است و او همچون ابن‌سینا، مباحث وجود و ماهیت را مطرح می‌کند، البته در صدد رفع نواقص برآمده است و منابع جدیدی را برای شناخت معرفی می‌کند.

“حکیم” در فلسفه اشراق، دچار “درد فهمیدن” است
در ادامه این گفت‌وگو، حجت‌الاسلام کاکایی، نوآوری شیخ اشراق در فلسفه را متکی بر اصول فلسفه مشاء دانست و اظهار کرد: سیر حکمت اسلامی هنگامی که به دوره ملاصدرا می‌رسد، مشاهده می‌شود که وی بر دو منبع مهم “شفاء” ابن‌سینا و “حکمت الاشراق” سهروردی حاشیه‌هایی دارد و از رهاورد این حواشی، “حکمت متعالیه” پدید می‌آید و مکتب جدیدی در حوزه فلسفه اسلامی پایه‌گذاری می شود.

مترجم کتاب “اقتدا به محمد (ص)” با اشاره به این فرموده معصومین (ع)‌ که “الحکمة ضالة المؤمنگ‌ گفت: شیخ اشراق این سخن که “حکمت گمشده مومن است” را آویزه گوش داشته و به تعبیر دیگر، درد حکمت و فهمیدن را داشته است. وی، تفاوت مطرح میان فلسفه مشاء و اشراق را “دردمند بودن حکیم” دانست و گفت: “حکیم” در فلسفه اشراق، قصد فهمیدن دارد و می‌خواهد در سیر آفاقی خود، حکمت را دریابد تا جان خود ـ که تشنه فهمیدن است ـ را سیراب کند. اما مشائیان ممکن است؛ بیشتر به عنوان تماشاگران هستی مطرح باشند که درد حکمت در زندگی‌شان نباشد یا لااقل نمود نداشته باشد، اما شیخ اشراق این درد را داشته است.

شیخ اشراق میان حکمت و عرفان، پیوند ایجاد کرد
حجت‌الاسلام کاکایی، یکی دیگر از نکات بارز فلسفه اشراق را ایجاد پیوند میان حکمت و تصوف دانست و گفت: سهروردی، حکمت را در دو شاخه مطرح می‌کند. یک شاخه را غربی می‌داند که از فیثاغورثیان به ذوالنون مصری و سهل تستری می‌رسد. شاخه دیگر، شاخه شرقی است که از حکمای فارسی به بایزید بسطامی و سپس به حلاج می‌رسد.

وی با تأکید بر اینکه سهروردی، هم وارث سهل تستری است و هم وارث حلاج، ادامه داد: پیوند دادن فلسفه شرق و یونان با تصوف، از ابتکارات سهروردی است. مراد از ابتکار هم موضوعی ساختگی و بی‌اساس نیست، بلکه شهودی است که سهروردی از وحدت حقیقت داشته، یعنی “حقیقت” یک مفهوم واحد است و از هر زبانی که شنیده شود؛ باز هم “حقیقت” است. حقیقت، گاه از عقل ظهور می‌کند و گاهی از شهود، بنابراین باید به دنبال حقیقت باشیم.

این استاد دانشگاه خاطر نشان کرد: سهروردی هرجا که اثبات بکند، حقیقت آنجاست ـ چه در عالم ظاهر و چه در عالم باطن ـ کسب حقیقت می‌کند. به همین دلیل است که گاهی از زرتشت، گاهی از هرمس و گاهی از افلاطون یاد می‌کند.

مکاشفه و شهود در سایه دعا و نیایش با پروردگار حاصل می‌شود
حجت‌الاسلام کاکایی با اشاره به جایگاه دعا و نیایش در فلسفه اشراق گفت: سهرودی معتقد است؛ تزکیه برای نفسی که می‌خواهد سیر انفسی و شهود داشته باشد، بسیار مهم است. وی در مورد نفسی که فکر لطیف نداشته باشد، صراحتاً می‌گوید؛ اگر فعل مذمومی ـ مانند دروغ‌گویی ـ برای کسی عادت شود، نمی‌تواند رؤیای صادقه ببیند و مکاشفه داشته باشد و اگر هم خوابی ببیند، خواب او نیز دروغ است.

وی با انتقاد از کسانی که قصد تخریب چهره شیخ اشراق و انتصاب او به مذاهب غیراسلامی را دارند، ادامه داد: متأسفانه برخی قصد دارند چهره ناشایستی از شیخ اشراق به نمایش بگذارند و به دلیل دعوت‌اش به زرتشت و خسروانیان، او را مقابل جریان اسلام قرار دهند. اما حقیقت این است که شیخ اشراق، اهمیت بسیاری برای شرع پیامبر (ص) ـ چه در بعد نظری و چه در بعد عملی ـ قائل است.

این استاد دانشگاه، با بیان اینکه اگر شیخ اشراق را “شیخ شهید” بنامیم، سخنی به گزاف نگفته‌ایم، افزود: شیخ اشراق، شور و اشتیاق فراوانی در مورد مسایل اسلامی دارد و به صراحت عنوان می‌کند؛ اگر حکمتی را ـ حتی از راه مکاشفه ـ به دست آورده باشیم، تا آن را با معیار قرآن و سنت نسنجیم، برای ما حجیت ندارد.

حجت‌الاسلام کاکایی با اشاره به جایگاه قرآن نزد سهروردی و اهمیت آن در فلسفه اشراق گفت: سهروردی جایگاه قرآن را آن‌قدر مهم می‌داند که می‌توان گفت؛ هیچ فیلسوفی تا پیش از او، به این اندازه در گفته‌های خود به قرآن بها نداده است.

وی، “شیخ اشراق” را فرزند حقیقت بزرگی به نام اسلام دانست و گفت: سهروردی، علاوه بر اینکه یک فیلسوف اسلامی است، فرزند حقیقت است و حقیقت را هر جا دریابد، آن را به مثابه پدر خود دنبال می‌کند. سهروردی فرزند حقیقت بزرگی به نام اسلام است.

استاد دانشگاه شیراز با بیان اینکه سهروردی کامل‌ترین شکل و شمایل حکمت و عرفان را در وجود پیامبر (ص) می‌بیند، یادآور شد: سهروردی به صراحت می‌گوید؛ این نور حضرت ختمی‌مرتبت است که بر انوار حکمای پیشین حجت است.

سهروردی ناقض ادعای غربیان مبنی بر افول حکمت اسلامی است
حجت‌الاسلام کاکایی، شیخ اشراق را حجتی بزرگ و بارز در جهان اسلام دانست و گفت: سهروردی گفتار غربی‌ها مبنی بر افول حکمت در اسلام پس از ابن‌سینا را نفی می‌کند. غزالی در “تهافت الفلاسفه” به فیلسوفان خرده می‌گیرد و به اعتقاد برخی، تیر خلاص را به فلسفه اسلامی شلیک کرده است، اما علی‌رغم اظهارنظر او، می‌بینیم که شیخ اشراق، یک استوانه عظیم فلسفی در جهان اسلام است که با ظهور خود، گفتار غزالی را نقض می‌کند.

وی با اشاره به انتقادات غزالی از حکمت مشاء و پاسخ‌گویی شیخ اشراق به آن، ادامه داد: نقصانی که غزالی در حکمت مشاء احساس می‌کرد؛ همان مسأله تصوّف و عرفان است که خود در کتاب «مشکوة‌الانوار» بیان می‌کند و شیخ اشراق این کاستی را با طرح مباحث مربوط به انوار جبران می‌کند. شاید اگر غزالی «حکمت‌الاشراق» سهروردی را می‌دید، انتقاداتش بر فلاسفه پیش از خود را تعدیل می‌کرد.
حجت‌الاسلام قاسم کاکایی در پایان این‌گفت‌وگو با اشاره به تلاش‌های بی‌شائبه “هانری کوربن” در شناساندن فلسفه شرقی و اسلامی به جهان غرب، ابراز کرد: مرحوم کوربن با تلاش و کوشش بسیار، شیخ اشراق را به جهان غرب معرفی کرد و پس از آن بود که متفکران غربی نیز به تحقیق در فلسفه اسلامی علاقه‌مند شدند.

حجت‌الاسلام والمسلمین قاسم کاکایی، مدرس حوزه و دانشگاه و از پژوهشگران مطرح حوزه عرفان و فلسفه است. وی تاکنون کتاب‌های فراوانی در حوزه‌های پژوهشی مورد علاقه خود، یعنی فلسفه، عرفان و کلام اسلامی، به رشته تحریر در آورده است که از جمله آن‌ها می‌توان به “وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت”، “آیت حق” و “کلمه حق: شرح احوال حضرت آیت‌الله نجابت” اشاره کرد. آخرین کتاب وی که ماه گذشته منتشر شد، “هستی و عشق و نیستی: مقالاتی در عرفان” نام دارد.

کاکایی همچنین به دلیل تسلط بر زبان انگلیسی، چند کتاب از جمله “اقتدا به محمد (ص)” و “عوالم خیال” را به فارسی برگردان کرده است. از این پژوهشگر دینی، تاکنون بیش از ۵۰ مقاله تخصصی به زبان‌های فارسی و انگلیسی منتشر شده است.

کتاب “وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت” در سال ۸۲ و کتاب «غیاث‌الدین منصور دشتکی و فلسفه عرفان» در سال ۸۸، به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده شده است.

قاسم کاکایی در اردیبهشت‌ماه امسال موفق به کسب مرتبه استادی شد. وی علاوه بر شرکت در همایش‌های بین‌المللی داخلی، در دانشگاه‌هایی هم‌چون نیویورک، آکسفورد، کمبریج، لندن، وین، برلین، ناپل، آتن، استانبول، دمشق و باکو به ارائه مقاله پرداخته و به صورت فشرده در دانشگاه‌های کارولینای شمالی و کالج اسلامی جاکارتا تدریس داشته است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری فارس: استاد فلسفه دانشگاه شیراز، «فلسفه» را مادر علوم معرفی و اضافه کرد: «فکر» از کودکی انسان را درگیر خود می‌کند و مبانی زیربنایی تفکر آدمی را تشکیل می‌دهد. این موضوع، همان دغدغه فلسفی هر انسانی است.

به گزارش خبرگزاری فارس به نقل از روابط عمومی همایش بین‌المللی روز جهانی فلسفه، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر قاسم کاکایی در تبیین اهمیت پرداختن به مباحث فلسفی در کشور گفت: «فلسفه» با فکر و اندیشه در ارتباط است و فکر و اندیشه ـ همانطور که از قدیم گفته‌اند ـ وجه تمایز انسان از حیوان است و به همین دلیل، برخی انسان را «حیوان ناطق» می‌دانند.
وی با بیان اینکه گاهی «متعلق فکر» ـ یعنی چیزی که به آن می‌اندیشیم ـ مسائل جزئی را در علم (Science) شامل می‌شود، گفت: در این موارد، «فکر» متعلق به امور جزئی و به قول مولانا، «عقل جزئی» است که کارساز می‌شود. یعنی همان عقلی که راجع به معیشت و مسائل روزمره زندگی می‌اندیشید. در واقع در اینجاست که «فکر» جای «غریزه» را در حیوانات می‌گیرد. حیوانات برای چگونگی زندگی، نیازی به تفکر ندارند و غریزه این کار را برای آنها انجام می‌دهد.
مترجم کتاب «عوالم خیال» با تأکید بر این که عقل جزئی، حیوانیت انسان را تأمین می‌کند، ادامه داد: در مقابل عقل و فکر جزئی، عقل و «فکر کلی» قرار دارد که انسان را از حیوان متمایز می‌کند. در واقع، فکر کلی مربوط به انسانیت انسان است.
وی با بیان اینکه «فلسفه» همان فکر کلی و به تعبیر برخی عرفا ـ از جمله مولانا ـ «عقل کلی» است، افزود: فلسفه به دنبال چرایی، حقیقت و حکمت زندگی و چیستی هستی است.
دکتر کاکایی، سؤالاتی از قبیل اینکه «مرگ چیست؟»، «حیات چیست؟»، «هستی چیست؟»، «زیبایی چیست؟» و «قدرت چیست و آیا داشتن یا نداشتن آن مطلوب است یا خیر؟» را سؤالاتی فلسفی دانست و گفت: «فلسفه» علمی است که این سؤال‌ها را به نحو دقیق و حقیقی پاسخ می‌گوید و جزو نیازهای انسان بما هو انسان است و فلسفه هویت انسان را می سازد.
وی ادامه داد: مثلاً انسان را «حیوان مرگ‌اندیش» دانسته‌اند، پس پرداختن به مباحث حیات و ممات، همگی مباحثی فلسفی هستند.
استاد فلسفه دانشگاه شیراز «فلسفه» را مادر علوم یا به تعبیر قدما «ملکه علوم» معرفی و اضافه کرد: فکر از کودکی انسان را درگیر خود می‌کند. شاید مسائل فکر جزئی، توسط غریزه قابل پاسخگویی باشد، اما فکر کلی، مبانی زیربنایی تفکر آدمی را تشکیل می‌دهد و این موضوع، همان دغدغه فلسفی هر انسانی است؛ حتی اگر خود او بدان واقف نباشد.
نویسنده کتاب «هستی و عشق و نیستی» ادامه داد: گاهی انسان از خواب غفلت بیدار می‌شود و آنگاه می‌داند که می‌اندیشد و فلسفیدن را آگاهانه می‌آغازد. گاهی عده‌‌ای «فلسفه» را با «سفسطه» اشتباه گرفته‌ و معقولات را با مسائل دینی، ناهمگون یافته‌اند و به اشتباه، اندیشیدن را محکوم ساخته‌اند. در صورتی‌که هیچ انسانی نیست که دغدغه فلسفی نداشته باشد؛ چرا که در غیر این‌صورت، او به عنوان یک «انسان» زندگی نمی‌کند و به تعبیر شیخ اجل، سعدی، صرفاً دارای «خور و خواب و شهوت» است.

* حضور دانشجویان در همایش‌های بین‌المللی داخلی، آینده علمی کشور را تضمین می‌کند

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر قاسم کاکایی، در بخش دیگری از این‌ گفت‌وگو در پاسخ به این سؤال که برگزاری مطلوب همایش بین‌المللی فلسفه در سایه رعایت چه نکاتی حاصل می‌شود، گفت: برگزاری چنین همایش مهمی باید با رعایت دو نکته همراه باشد. اول حضور استادان فن و متفکران مطرح کشور که به عرضه فکر و اندیشه بپردازند تا این نظرات، بعداً در قالب کتاب عرضه شود. دوم؛ حضور دانشجویان علاقه‌مند با رشته‌های تحصیلی مرتبط با فلسفه که با طرح سؤال، ارائه‌کنندگان مقالات را به خطابه و پاسخگویی و ارائه فحوا و محتوای جدید وا دارند و همچنین، خود نیز آبدیده شده و بعدها ستون‌‌های علمی کشور را تشکیل دهند.
مدرس دوره‌های فشرده دانشگاه‌های کارولینای شمالی و کالج اسلامی جاکارتا که تجربه حضور درهمایش‌های بین‌المللی در دانشگاه‌هایی هم‌چون نیویورک، آکسفورد، کمبریج، لندن، وین، برلین، ناپل، آتن، استانبول، دمشق و باکو را دارد، به ذکر یک مثال از حضور پررنگ دانشجویان در همایش‌های بزرگ پرداخت.
وی گفت: در همایش بزرگی در اتریش با عنوان «خدا و جهانی شدن» که توسط ۱۶ کشور عضو اتحادیه اروپا برگزار ‌شد، به کشورهای حاضر در همایش ۵ سهمیه شرکت دانشجوی دکترا تخصیص داده بودند. یعنی در این همایش، ۹۰ دانشجو و ۴۰ استاد حاضر بودند و این نکته که تعداد دانشجویان بیش از اساتید بود، قابل توجه است. بر خلاف اکثر همایش‌های داخلی که تعداد اساتید بیشتر از دانشجویان است و همچنین بیش از آن‌که بر کیفیت همایش تأکید شود، بر کمیت آن صحّه گذارده می‌شود. همچنین در همایش یاد شده، از دو ماه پیش از آغاز همایش، تمام دانشجویان به مقالات پذیرفته شده در همایش دسترسی داشتند، تا در روز برگزاری، در قالب سه گروه، هر سه مقاله‌ای که در یک روز ارائه می‌شد را با طرح سه سؤال مورد نقد قرار دهند.
دکتر کاکایی در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: باید عادت کنیم؛ از حاشیه همایش‌های خود کاسته و بر محتوای آنها بیفزاییم و با درگیر ساختن دانشجویان و شرکت دادن آنان در همایش‌های بزرگ، ضمن حفظ محتوای علمی همایش، بر کیفیت آن افزوده و علوم مورد نیاز کشور را از همین همایش‌ها استخراج کنیم.

مطالب موجود با عبارات مشترک

هستی و عشق و نیستی

خبرگزاری مهر- گروه دین و اندیشه: کتاب “هستی و عشق و نیستی” نوشته قاسم کاکایی از سوی انتشارات هرمس در ۵۰۳ صفحه منتشر شده است.

کتاب “هستی و عشق و نیستی” به قلم قاسم کاکایی، استاد دانشگاه شیراز شامل مجموعه مقالاتی در باب عرفان است که طی آنها عرفان اسلامی از دیدگاه عارفانی چون ابن‌عربی، مولانا، حافظ، شیخ محمود شبستری، علاء‌الدوله سمنانی، شیخ بهایی و ملا‌صدرا مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

به گفته قاسم کاکایی نگارش مقالات این مجموعه از سال ۱۳۷۳، یعنی پنج سال پس از رحلت مرحوم آیت‌الله نجابت، آغاز شده که وی شاگردی وی را کرده است اما در این زمان، کاکایی بار دیگر از حوزه علمیه به دانشگاه مراجعت می‏کند تا در کسوت و غایتی متفاوت کسب علم کند.

وی در مقدمه کتاب خود تصریح می‏کند تمام مقالات کتاب “هستی و عشق و نیستی” جز یک مقاله، در فضای دانشگاهی و آکادمیک نگاشته شده و در آنها همواره مخاطبان عام را نیز در نظر داشته است.

کتاب “هستی و عشق و نیستی” در شش فصل اصلی با عناوین هستی و وحدت آن با محوریت ابن‌عربی، نیستی و کارکرد آن به روایت مولوی، عشق یا رقص بین هستی و نیستی در معیت حافظ، سرشت تجربه‌ عرفانی از منظر عقل در محضر شبستری، بررسی نسبت بین دین و عرفان به فتوای شیخ بهایی و گفتگوی باطنی اسلام و مسیحیت با تکیه بر ابن‌عربی و مایستر اکهارت تنظیم شده است.

فصل اول که حاوی سه مقاله است، به وجود و وحدت وجود اختصاص دارد. مقاله اول با نگاهی مقایسه‏ای به وحدت آفاقی وجود می‏پردازد و فرق وجود از نظر فلسفه و وجود از نظر عرفان را وا می‏کاود و انحصار وجود در خداوند را بررسی می‏کند.

مقاله دوم به برهانی بودن یا نبودن دیدگاه وحدت وجود می‏پردازد و دیدگاه ابن‏عربی و ملاصدرا را با هم مقایسه می‏کند و مقاله سوم به تفاوت وحدت وجود و وحدت شهود می‏پردازد و اختلاف بین ابن‏عربی و و علاءالدوله سمنانی را در این باب به داوری می‏نشیند.

فصل دوم که به وحدت انفسی وجود و فنای عارف یعنی “نیستی” اختصاص دارد نیز شامل سه مقاله است. مقاله اول به بررسی یک بیت مشهور مثنوی درباب وحدت وجود می‏پردازد و رابطه این نظریه را با معنای عدم و نیستی از دیدگاه مولوی بیان می‏کند. مقاله دوم معنای نیستی را از دیدگاه دو عارف بزرگ شرق و غرب، مولوی و اکهارت، مورد کاوش قرار می‏دهد و مقاله سوم به کارکردها و لوازم نیستی از نگاه مولوی می‏پردازد.

در فصل سوم، طی پنج مقاله، نیستی مولوی به عشق می‌انجامد. لفظ عشق، نگاهی فلسفی به عشق، جایگاه حافظ در عرفان و عشق از منظر حافظ بررسی شده اند . در نهایت اما مقاله پنجم نه یک مقاله علمی بلکه دلنوشته‏ای است برای شهید حبیب روزی‏طلب که واسطه شده بود تا کاکایی شاگرد آیت‏الله نجابت شود و خود در عملیات محرم در تپه‏های شرهانی به شهادت رسیده بود.

فصل چهارم، نگاهی درجه دوم به عرفان دارد و به نوعی فلسفه عرفان محسوب می‏شود که دو مقاله را در بر دارد. در اولی نگاهی پدیدارشناسانه به عرفان از منظر شیخ محمود شبستری مطرح شده است و در دومی سرشت تجربه عرفانی و تجربه دینی و ملاکهای بازشناسی آنها از دیدگاه ابن‏عربی مورد بررسی قرار گرفته است.

فصل پنجم نیز شامل دو مقاله است که عارفان را از دیدگاه دین بررسی می‌کند. در مقاله اول به نسبت میان عرفان و اسلام پرداخته شده و در مقاله دوم دیدگاه شیخ‏بهائی به عنوان یکی از بزرگترین فقها، به عرفان مورد بحث قرار گرفته است.

فصل ششم و پایانی کتاب نیز به گفتگوی اسلام و مسیحیت به وساطت عرفان می‌پردازد. کاکایی در ای فصل به طور خاص با رویکردی مقایسه‏ای و تطبیقی به موضوع موردنظر خود پرداخته است که شامل سه مقاله می‏شود. وی در مقاله نخست به قرآن و کتاب مقدس پرداخته و توحید افعالی را از دیدگاه این دو کتاب مقدس بررسی می‏کند.

مقاله دوم به مقایسه عرفان ابن‏عربی و مایستر اکهارت به عنوان دو عارف اهل کتاب می‏پردازد و مقاله سوم امکان گفتگوی اسلام و مسیحیت را از دیدگاه این دو عارف بررسی می‏کند.

قاسم کاکایی، مدرس حوزه و دانشگاه و از پژوهشگران مطرح حوزه عرفان و فلسفه است. وی تا کنون کتابهای بسیاری در حوزه‌های پژوهشی مورد علاقه خود، یعنی فلسفه، عرفان و کلام اسلامی، به رشته تحریر در آورده است که از جمله آنها می‌توان به وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت (کتاب سال در سال ۱۳۸۲)، کلمه حق: شرح احوال حضرت آیت‌الله نجابت و غیاث‌الدین منصور دشتکی و فلسفه عرفان (کتاب سال در سال ۱۳۸۸) اشاره کرد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری فارس، یکشنبه ۲۰ تیر۱۳۸۹: استاد دانشگاه شیراز با بیان این که مفهوم عشق در آموزه های اسلامی موج می زند گفت: متأسفانه این روزها «عشق» واژۀ مظلومی است. همه جا از آن سخن به میان می آید، اما کنه آن شناخته نمی شود.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر قاسم کاکایی، استاد دانشگاه شیراز و نویسنده کتاب «هستی و عشق و نیستی» در گفت‌وگو با خبرنگار آئین و اندیشه فارس به ارائه توضیحاتی در مورد آخرین اثر خود پرداخت.

* فیلسوف همواره از پشت حجاب مفاهیم به هستی می‌نگرد

وی با بیان اینکه کتاب «هستی و عشق و نیستی»، شامل مجموعه‌ای از مقالات در حوزه عرفان است، گفت: بدنه اصلی این کتاب شامل سه مبحث «هستی»، «نیستی» و «عشق» است. «هستی» از منظر «فیلسوف» و «عارف» معانی متفاوتی دارد. چنانکه مبحث «نیستی» نیز از منظر فیلسوف و عارف متفاوت است. برای فیلسوف، هستی و وجود چیزی است که در مسیر آفاتی خود به تماشای آن می‌رود و آن را به نظاره می‌نشیند.

حجت‌الاسلام کاکایی، «هستی مطلق» را خداوند دانست و افزود: ما همواره از پشت حجاب مفاهیم به سراغ او می‌رویم. بنابراین، فیلسوف از نظر عرفا همواره به عنوان «محجوب» یعنی کسی که از پس حجاب به هستی می‌نگرد، مطرح می‌شود، اما در نظر عارف، هستی به عنوان چیزی است که یافتنی بوده و این یافتن، جزئی از دارایی او است و در واقع، تنها دارایی عارف به شمار می‌رود.

مترجم کتاب «اقتدا به محمد (ص)»، وجود پیدا کردن برای عارف را عین یافتن وجود دانست و افزود: «عارف» هنگامی که وجود را می‌یابد، وجود با هستی او گره می‌خورد و جزئی از دارایی او می‌شود. بنابراین «وحدت با هستی» از نظر عارف مطرح است و این موضوع، هم دانایی و هم دارایی است و حال آنکه از نظر فیلسوف، صرفاً دانایی است.

* «عشق» نوعی از نوسان میان هستی و نیستی است

حجت‌الاسلام کاکایی، نیستی از نظر عارف را «عدم تعیّن» تعریف و اظهار کرد: «نیستی» یعنی رسیدن به مرتبه‌ای که انسان به چیزی تعین نداشته باشد و تعیّن هستی را از خود بزداید که این موضوع، همان «فنا» است.

وی با اشاره به عبارت مشهور «لا حدّ ولا رسم له» ادامه داد: نیستی و عدم تعیّن ابتدا از آن خداست؛ یعنی خداوند حد و وصفی ندارد و تعیّن نمی‌پذیرد. بنابراین وقتی که عارف هم به مقام بی‌رنگ بودن و بی‌نشان بودن برسد، به آن بی‌نشان که خود خداست، رسیده است و این بی‌تعیّنی و بی‌نشانی، همان «نیستی» است که هم به خدا نسبت داده می‌شود و هم به انسان و سالک نسبت داده می‌شود؛ چرا که به فنا رسیده است. این موضوع را در مثنوی مولانا و دیوان شمس نیز ملاحظه می‌کنیم.

مترجم کتاب «عوالم خیال» در تعریف «فنا» از منظر عارف گفت: فنای عارف، نیستی در هستی است و به تعبیر دیگر، فانی شدن در هستی مطلق‌ (خدا) است که همان عدم تعیّن تعبیر می‌شود.

وی ادامه داد: « عدم تعیّن» در مورد خداوند، نیستی در عین هستی است و در مورد انسان و سالک، هستی در عین نیستی است. حال، سلوک از هستی به نیستی و از نیستی به هستی، با «عشق» ممکن می‌شود. در واقع «عشق» نوعی از نوسان میان هستی و نیستی است. یعنی در مرتبه عشق، ما از هستی خود بیرون می‌آییم، نیست می‌شویم و به هستی خداوند می‌رسیم. موضوع کتاب «هستی و عشق و نیستی» توضیح این روابط است.

* «ابن‌عربی» قهرمان وحدت وجود در جهان اسلام است

حجت‌الاسلام کاکایی در ادامه معرفی بخش‌های مختلف کتاب «هستی و عشق و نیستی»،‌ به مبحث «وحدت وجود» که در بخش هستی معرفی شده است، پرداخت و گفت: در این بخش از کتاب، دیدگاه‌های مختلف نیز در مورد وحدت وجود بیان شده است.

وی، «ابن‌عربی» را قهرمان وحدت وجود در جهان اسلام دانست و ادامه داد: در منظر ابن‌عربی، وحدت وجود در نهایت به خدا می‌رسد و هستی، منحصر در خداوند است.

مؤلف «هستی و عشق و نیستی»، بخش دیگری از این کتاب را مربوط به مقایسه میان «وحدت وجود ابن‌عربی» با «وحدت شهود علاء‌الدوله سمنانی» عنوان کرد و گفت: سؤالی که در این قسمت از کتاب مطرح می‌شود، این است که آیا وحدت وجود برهانی است یا خیر؟ در پاسخ به این سؤال، مقایسه‌ای میان دیدگاه‌ ابن‌عربی و ملاصدرا صورت گرفته است. همچنین در ادامه، وحدت وجود از منظر مولانا بیان شده است.

وی با تأکید بر اینکه بحث نیستی و عدم تعین، نزد مولانا پررنگ‌تر است، ابراز کرد: پس از این مبحث، مقایسه‌ای میان دیدگاه الهیات سلبی مولانا و الهیات سلبی سایر متفکران ـ از جمله مایستر اکهارت ـ صورت گرفته است. در فصل بعدی نیز، راه برقراری ارتباط میان هستی و نیستی از طریق «عشق» مطرح شده است. در این بخش از دیدگاه‌های حافظ در مورد عشق استفاده شده است.

استاد دانشگاه شیراز، یکی از مباحث مطرح در حوزه عرفان را عدم ذکر واژه «عشق» در قرآن کریم بیان کرد و گفت: در کتاب «هستی و عشق و نیستی» در پاسخ به این پرسش، دیدگاه استادم، مرحوم آیت‌الله نجابت را بیان کرده‌ام.

* مفهوم «عشق» در آموزه‌های اسلامی موج می‌زند

حجت‌الاسلام کاکایی در خصوص واژه عشق و عدم طرح آن در قرآن کریم گفت: هر چند که کلمه عشق در قرآن نیامده و در روایات هم کم‌تر بدان پرداخته شده است، اما مفهوم آن در آموزه‌های اسلامی موج می‌زند. به همین دلیل در ادامه این مبحث، «عشق» از دیدگاه یکی از فیلسوفان دین معاصر یعنی «پروفسور ونسان برومر» بیان شده و تفاوت‌های میان عشق زمینی و آسمانی و ماهیت عشق حقیقی و خصوصیات آن نیز مطرح شده است. آن گاه عشق را از منظر حافظ به نظاره نشسته ایم.

وی با اشاره به فصل سوم کتاب خود با عنوان عشق یا «رقص بین هستی و نیستی» گفت: نقطه عطف این کتاب از دیدگاه خودم، مقاله پایانی فصل سوم یعنی «برای او که حبیب بود و روزی‌طلب» است. چرا که این مقاله از چارچوب قواعد مقالات صرفاً علمی و آکادمیک خارج شده و بیشتر به یک دل‌نوشته شبیه است. این مقاله گفت‌وگویی است که با یکی از شهدا (شهید حبیب روزی‌طلب) در عالم معنی داشته‌ام.

این استاد دانشگاه ادامه داد: این دل‌نوشته در شب نوزدهم اسفند سال ۸۶ ناخودآگاه در شهر رم به رشته تحریر درآمده است. در این دلنوشته کوشیده‌ام تا صورت عشق زمینی را برای جوان‌ها تصویر کنم.

مدرس دوره‌های فشرده دانشگاه‌های کارولینای شمالی و کالج اسلامی جاکارتا با ابراز تأسف از سخیف‌شدن واژه عشق در میان برخی جوانان، یادآور شد: متأسفانه امروزه «عشق» واژه مظلومی است. همه جا از آن سخن به میان می‌آید، اما کنه آن شناخته نمی‌شود و حتی تفاوت‌های میان عشق زمینی و مجازی هم آنچنان که بایسته است، شناخته شده نیست.

* «عرفان» می‌تواند محور گفت‌وگو میان اسلام و مسیحیت باشد

حجت‌الاسلام کاکایی در بخش پایانی این گفت‌وگو، به فصول ۴، ۵ و ۶ کتاب «هستی و عشق و نیستی» اشاره کرد و گفت: در فصل چهارم، مکاشفه و تجربه عارفانه شرح داده می‌شود. در این فصل، تفاوت ماهیت تجربه دینی با مکاشفه عربانی بیان شده است. در این فصل، شیخ محمود شبستری به عنوان محور قرار گرفته است و مقاله‌ای به نام «راز گلشن راز» نیز اشاره به همین موضوع دارد.

وی در خصوص فصل پنجم کتاب خود گفت: در این فصل، نسبت میان عرفان با دین مطرح شده و دیدگاه یکی از فقهای بزرگ، یعنی «شیخ بهایی» بیان شده است. چرا که شیخ‌بهایی به «شیخ الاسلام» مشهور بوده و حکم او برای سایر فقهاء از اهمیت خاصی برخوردار است.

استاد دانشگاه شیراز، آخرین فصل کتاب «هستی و عشق و نیستی» را معطوف به بررسی این سؤال دانست که آیا اصولاً محور عرفان، محور مناسبی برای گفت‌وگو میان ادیان است یا خیر؟ وی گفت: مقاله‌ای در این فصل وجود دارد که تا پیش از آن، به صورت کامل در جای دیگری ارائه نکرده‌ بودم. در این مقاله، گفت‌وگویی میان اسلام و مسیحیت با محور عرفان صورت گرفته است .

حجت‌الاسلام قاسم کاکایی، در توضیح فصل آخر کتاب خود، یعنی «گفت‌و گوی باطنی اسلام و مسیحیت با تکیه بر ابن‌عربی و اکهارت» گفت: محوریت این فصل، دیدگاه‌های ابن‌عربی و مایستر اکهارت است و حتی مقایسه‌ای نیز میان قرآن و کتاب مقدس صورت گرفته و تشابهات این دو کتاب براساس نظر علامه طباطبایی بیان شده است. همچنین مباحث متشابه، همچون «توحید افعالی» نیز از نظر دور نمانده است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

جاویدان خرد ۳

قاسم کاکایی (دانشیار دانشگاه شیراز)

اشکان بحرانی ( دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز)

چکیده

در سنّت ادیان ابراهیمی، آثار عارفان را با رویکردهای الهیاتی گوناگونی بررسی می­توان کرد. یکی از مهم­ترین و پررونق­ترین رویکردهای الهیاتی در الهیات جدید، رویکرد سلبی (Apopgatic Approach) است. در مقالۀ­  حاضر، به یکی از درون مایه­ های اصلی الهیات سلبی، یعنی رابطۀ خدا و نفس، و دو رابطۀ­ دیالکتیکی ذیل بحث خدا و نفس، یعنی دیالکتیک حلول و تعالی و دیالکتیک عروج و درون­بود در آثار دو عارف بزرگ مسلمان و مسیحی، مولانا و مایستر اکهارت، می پردازیم. رابطۀ خدا و نفس و به دنبال آن دیالکتیک حلول و تعالی و دیالکتیک عروج و درون­بود ذیل بعد هستی­ شناختی الهیات سلبی بررسی شده است.

کلید واژه­ ها: الهیات سلبی، مولانا، اکهارت، دیالکتیک حلول و تعالی، دیالکتیک عروج و درون بود

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: تعالي و حلول - حجم: 235.51 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

گفت و گو از خبرنگار ایسنا / فرزاد صدری- حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر «قاسم کاکایی»، استاد دانشگاه شیرازبه مناسبت عید سعید مبعث، در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه فارس،اظهار داشت: عید بزرگ مبعث را به همه‌ی مسلمانان بلکه همه‌ی ابنا‌ی بشر تبریک می‌گویم عیدی که جشن رخ نمودن و لب گشودن معشوق ازلی بشر به نحو تام و تمام و به وساطت ختم رسولان و پیام‌آور عشق حضرت محمدبن عبدالله(ص) است. این آرزوی همیشگی عاشقان حق بوده است که حافظانه ترنم می‌کنند که:

بنمای رخ که خلقی واله شوند و حیران            بگشای لب که فریاد از مرد و زن برآید

وی در ادامه با یادآوری اینکه در عید بزرگ مبعث، سخن از عشق است و پیامبر عشق،ادامه داد: همان پیامبری که در رأس مؤمنان قرار دارد و همان مؤمنانی که عشقشان به خداوند بی حد و حصر است چنان که قرآن فرمود: «والذین آمنوا اشد حباً لله». حال آنان که خدا را دوست دارند چه باید بکنند؟ خود خداوند از پیام‌آورش می‌خواهد که به مردم بگوید: «قل ان کنتم تحبون الله فاتبعونی یحببکم الله» (بگو اگر خداوند را دوست دارید از من تبعیت کنید تا خداوند دوستتان دارد). اگر کسی تبعیت از این پیامبر خاتم کند مصداق همان مؤمنینی می‌شود که قرآن فرمود «یحبهم و یحبوبه» (خدا آنان را دوست دارد و آنان خدا را). و این جشن حب و محبت جشن اولیا است. به قول باباطاهر:

چه خوش بی‌مهربونی کز دو سر بی                 که یک سر مهربونی درد سر بی

اگر مجنـون دل شوریـده‌ای داشت            دل لیـلی از او شوریـده‌تـر بـی

استاد بخش الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز در ادامه متذکر شد: این عشق که در اثر تبعیت پیامبر(ص) حاصل می‌شود همان است که از آن به شیدایی و شوریدگی یاد می‌کنند چنان که در زیارت معروف امین الله می‌خوانیم: «ان قلوب المخبتین الیک والهه» (خداوندا! قلب‌های اطاعت کنندگان شیدای تو می‌باشد). در برخی روایات پیامبر(ص) در دعا «حیران» شدن و اوج حیرت و تحیر را از خداوند خواهان است که «رب زدنی تحیراً فیک». و چه زیبا گفت حافظ:

بنمای رخ که خلقی واله شوند و حیران                    بگشای لب که فریاد از مرد و زن برآید

به باور این نویسنده و پ‍ژوهشگر عرفانی، مبعث روز رخ نمودن و لب گشودن حق و اوج عشق‌ورزی و شیدایی و حیرت بشر است به وساطت پیامبر عشق که «حبیب الله» بود. و این عشق رحمت برای کل عالمیان است: «و ما ارسلناک الا رحمه للعالمین».

کاکایی با تاکید بر جنبه های اخلاقی رسول اکرم،یادآور شد: پیامبر ما (ص) نه تنها پیامبر عشق که پیامبر اخلاق نیز هست و خود فرمود «بعثت لاتمم مکارم الاخلاق» برای تتمیم و تکمیل مکارم اخلاق برانگیخته شدم،اما مکارم اخلاق چیست؟ همان ویژگی‌ها و صفات خداوند است که فرمود «تخلقوا باخلاق الله» (به اخلاق الهی متخلق شوید)،لذا سئوال بعدی این است که اخلاق الهی چیست؟در  جواب باید گفت: علم، حلم، کرم، محبت، ستار بودن،‌ غفار بودن، رحیم بودن و…حال، این صفات را چگونه کشف کنیم و کجا آن‌ها را به طور ملموس می‌توانیم بیابیم؟باز در جواب باید گفت: در وجود حضرت ختمی مرتبت که خداوند درباره‌اش فرمود «انک لعلی خلق عظیم» (همانا تو دارای اخلاق و فضایل عظیمی هستی). پیامبر(ص) الگوی اخلاقی ماست و اکنون باید ببینیم که چقدر اخلاق ما محمدی است. دروغ، حسد، غیبت،‌ چاپلوسی، ریا، فحش ولو به دشمن، آبروی مؤمن را بردن، افشای سرَ و حتی افشای گناه دیگران از رذایلی است که روح بلند و اخلاق عظیم پیامبر(ص) به شدت از آن‌ها بیزار است چرا که این‌ها در «اخلاق الله» راه ندارد. این امری است بسیار حیاتی و هدف اصلی پیامبر(ص) نیز زدودن همین رذایل و ایجاد فضایل است. مبادا که به بهانه‌های واهی دفاع از ظواهر دین، این اصول پایمال شود.

سردبیر فصلنامه اندیشه دینی در ادامه گفت و گوی خود با خبرنگار ایسنا اظهار داشت: پیامبر ما(ص) مانند همه‌ی انبیای سلف، لیکن به نحو اتم و اکمل، هدفش انسان سازی است. ساختن انسان نیز یعنی خدایی کردن او از درون. یعنی بالا بردن معرفت از یک سو و تهذیب و تزکیه از سوی دیگر: «هو الذی بعث فی الامیین رسولاً منهم یتلوا علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه» و همه‌ی این‌ها امری درونی و مربوط به عقل و قلب است. هر چیز دیگری که اسلام ارائه می‌دهد زمینه‌ساز و مقدمه است برای همین هدف متعالیِِ «انسان‌سازی». حتی فقه و حکومت و اقتصاد و معیشت همه وسیله‌اند و مزرعه‌اند؛ آن‌چه هدف است همان محصولی است که عبارت است از حکمت و معرفت و صفای روح انسانی. در این مورد می‌توانید به فرموده‌های حضرت امام خمینی رضوان الله تعالی علیه به خصوص در تفسیر سوره‌ی حمد که در اوایل انقلاب (سال ۵۸) از صد و سیمای جمهوری اسلای پخش شد و مبین آرمان‌های بلند حضرت امام برای جمهوری اسلامی بود، مراجعه کنید.

این استاد دانشگاه درادامه گفت و گوی خود با خبرنگار ایسنا محصول و حاصل بعثت،راقرآن دانست و گفت: قرآن سخن گفتن معشوق با ماست و مبادا گوش دلمان کر و یا دلمان خواب باشد و پیام معشوق را نشنویم. عرفا چهار سفر روحانی داشته‌اند سفری از خویش به حق، سفری در ذات و صفات حق، سفری از حق به خلق و سفر چهارم سفری است در میان خلق لیکن در معیت حق. این سفر چهارم رسالتی است که عارف از جانب حق بر دوش دارد تا خلق را رهبری کند. هرچند تجربه‌ی عرفانی را به هیچ وجه نمی‌توان با تجربه‌ی نبوی قیاس کرد ولی می‌تواند تمثیل و تشبیهی از آن باشد. قرآن را می‌توانیم محصول سفر چهارم معنوی پیامبر(ص) به حساب آوریم. این که قرآن چگونه در ۲۷ رجب نازل شده است در حالی که قرآن می‌فرماید «انا انزلناه فی لیله القدر» که قطعاً‌ در ماه مبارک رمضان است و یا چگونه در طول ۲۳ سال نازل شده است، برمی‌گردد به همین سفرهای معنوی پیامبر(ص) که یک بار اجمالاً‌ نازل می‌شود و این عروج پیامبر و مربوط به سفرهای قبلی ایشان است و بار دیگر تدریجاً که این مربوط به رسالت و سفر چهارم پیامبر(ص) می‌باشد. اما این‌ها همه بحث علمی است آن‌چه اهمیت دارد این است که ما قرآن را «مهجور» نگیریم و پیام معشوق را سبک نشماریم. در این صورت است که می توانیم با همین نردبان عشق بالا رویم که ندا می‌رسد «اقرأ و ارقأ» (بخوان و بالا برو).

دکتر کاکایی با تاکید بر اینکه قرآن محصول فنای تام پیامبر است گفت: نحوه‌ی دریافت قرآن توسط حضرت پیامبر(ص) نیز خود بحثی علمی است و به اصل آن‌چه گفتیم مربوط نیست. تشبیهی که برخی کرده‌اند که آیا پیامبر(ص) در این مورد مانند طوطی بود که آن‌چه را می‌شنید بی کم و کاست تکرار می‌کرد و یا مانند زنبور بود یعنی همان طور که زنبور عسل آن‌چه از گل و شهد دریافت می‌کند، در مکانیزم وجود خود تغییر می‌دهد و به عسل تبدیل مینماید، پیامبر(ص) نیز وحی الهی را در قالب وجودی خویش تغییر می‌دهد و به صورت قرآن به مردم ارائه می‌دهد. جواب آن است که نه این و نه آن. فرق قرآن و حدیث نبوی همین است. حدیث نبوی نیز وحی است چرا که «ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی» پیامبر از جانب خود هیچ‌گاه سخن نمی‌گوید آنچه می فرماید وحی الهی است. اما در مورد حدیث نبوی پیامبر مضمون وحی را مطابق شرایط و با کلام خویش اظهار می‌دارد. در اینجا جنبه بشری پیامبر غالب است. ولی در مورد قرآن، وضعیت فرق می‌کند. قرآن محصول فنای تام پیامبر است. آن جاست که پیامبر فانی است از قرب نوافل رد شده و به قرب فرائض رسیده است. وقتی که پیامبر از خود هیچ نداشت و به فنای تام رسید به مقام «عبدالله» بودن رسیده است این است که ما روزی چندین مرتبه به عبد بودن او شهادت می‌دهیم که: «اشهد ان محمداً عبده و رسوله» یعنی از خود هیچ ندارد. هر چه دارد از مولا است. خود را هیچ نشان نمی‌دهد. تنها مولا را نشان می‌دهد مانند آینه که هرچه کمتر خود را نشان دهد بیشتر صاحب تصویر را نشان می‌دهد. این‌جاست که پیامبر(ص) نه مانند «طوطی» است و نه مانند «زنبور» بلکه مانند آینه فانی و در یک کلمه «عبدالله» است و هیچ از خود نمی‌گوید و همه کلام حق را بازتاب می‌دهد. به قول مولانا:

مطلق این آوازها از شه بود                        گرچه از حلقوم عبدالله بود

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری مهر: دکتر کاکایی  گفت یک اثر بزرگ همایش روز جهانی فلسفه در ایران می تواند معرفی فلسفه های حکمت متعالیه و فلسفه شیخ اشراق به خصوص به جریان های غربی باشد.

دکتر قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد برگزاری همایش روز جهانی فلسفه در ایران و این که این همایش چه نقشی در معرفی فلسفه ایرانی به جهانیان می تواند داشته باشد گفت: با توجه به تحقیقاتی که در جهان غرب انجام شده است آنها معمولاً تا ابن رشد را به عنوان فلسفه اسلامی خوب می شناسند اما از ابن رشد به بعد کمتر شناخته شده است.

هر چند که هانری کوربن و چند تن از فلسفه پژوهان غرب کارهایی راجع به شیخ اشراق و ملاصدرا و خواجه نصیرالدین صوسی و دیگران انجام داده اند، اما متأسفانه چنان که باید این چهره های سرشناس فلسفه اسلامی و جریان های فلسفی شناسانده نشده اند.

وی افزود: یک اثر بزرگ این همایش می تواند معرفی فلسفه های حکمت متعالیه و فلسفه شیخ اشراق به خصوص به جریان های غربی باشد.

دیگر این که حضور فلاسفه بزرگ غرب در ایران و دیالوگی که با فیلسوفان داخلی و اهل فلسفه اعم از اساتید و دانشجویان فلسفه می توانند داشته باشند شناخت طرفین از همدیگر را افزایش می دهد.

این استاد فلسفه دانشگاه شیراز درباره موضوع این همایش که نسبت میان نظر و عمل است و این که این موضوع تاچه اندازه می تواند در عام کردن فلسفه مؤثر واقع شود نیز اظهار داشت: همان طور که مستحضرید فلسفه علم کلی است و مفاهیم فلسفی مفاهیمی است که هر انسان در هر سنی و با هر گرایشی آنها را استعمال می کند.

برای مثال فرض کنید راجع مفاهیمی همچون هستی، نیستی، عشق، جمال و زیبایی ، قدرت، دموکراسی، مرگ، حیات، و مفاهیمی از این دست کمتر کسی از غیر از فیلسوفان عمیقانه به این مفاهیم می اندیشند.

این محقق و پژوهشگر درادامه تصریح کرد: کاری که اینجا می تواند انجام شود در رابطه با نظر و عمل، این است که مردم که واقعاً با این مفاهیم آشنا هستند در زندگی عملی اشان ببینند که پیدا کردن و باز شدن معنای حقیقی این مفاهیم چه تأثیرات مثبتی می تواند در جهت شناخت حقیقت داشته باشد.

کاکایی درباره نقش برگزاری این همایش در گسترش گفتگو و تعامل فلسفه پژوهان ایرانی با فلسفه پژوهان دیگر فرهنگها نیز گفت: همانطوری که عرض کردم صرف حضور فلاسفه غرب و همینطور فلاسفه شرق از چین و ژاپن و صاحبان فلسفه شرقی، باعث آشنایی دانشجویان و اساتید فلسفه ما با آخرین دستاوردهای فلسفی جهان می شود و هم این که در فضای ایران قرار می گیرند و شبهاتی را که ممکن است در سالهای اخیر به خصوص در اذهان غربیها نسبت به فرهنگ و اندیشه ایران به وجود آمده است تا حد زیادی مرتفع می سازد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

روزنامه همشهری – شنبه ۱۲ تیر ماه ۱۳۸۹– سید حسین امامی: بحث از وجود را می توان دراز دامن ترین مباحث چه درفلسفه و چه در عرفان دانست. به ویژه در عرفانِ خدا محور، از یک سو، از وجودی متعالی به نام خدا سخن می رود و از دیگر سو، هستی انسان به عنوان وجودی الهی در ذیل آن وجود متعالی بسط می یابد. اما می توان پرسید که عامل پیوند آن باقی به خود و آن فانی چیست؟ در این زمینه کارهای خوبی صورت گرفته است.

دکتر قاسم کاکایی که دارای دکترای فلسفه و حکمت از دانشگاه تربیت مدرس است در این زمینه صاحب آثار ارزشمندی است. کتاب‌های «وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت» و «غیاث‌الدین منصور دشتکی؛ منازل‌السائرین و مقامات‌العارفین» از جمله آثار کاکایی است که به ترتیب در سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۸ به عنوان کتاب برگزیده سال انتخاب شدند. اخیرا کتاب «هستی و عشق و نیستی» به قلم ایشان از سوی انتشارات هرمس منتشر شده است. آنچه از پی می آید گفت و گویی است با وی در بارۀهستی و نیستی از منظر سالکان طریق.

*بحث هستی و نیستی و جمع میان این دو و عشق، بحثی است که شما در کتاب جدید خود با عنوان «هستی، عشق و نیستی» بر آن تأکید داشتید و مطرح شدن آن در الهیات سلبی به‌خصوص عرفان را لازم و ضروری می‌دانستید. دلایل شما برای ضرورت پرداختن به این بحث چیست؟

یکی از بحث‌هایی که در فلسفه، کلام و عرفان به انحای مختلف مطرح می‌شود، بحث تنزیه و تشبیه خداوند است که در این موضوع از صفات جمال و جلال خداوند بحث می‌‌شود و سخن می‌گویند. خداوند صفاتی دارد که او را برتر و ورای خلق قرار می‌دهد که صفات جلال است و صفاتی دارد که صفات جمال است و باعث تشبیه و نزدیکی او به خلق می‌شود. متکلمان، فلاسفه و اندیشمندان اسلامی گاهی صفات جلال را بیشتر بها داده اند و گاهی صفات جمال را و گاهی به افراط و گاهی به تفریط گرائیدند. در این ارتباط، بحث تعالی خداوند از عالم ویا حلول او در عالم مطرح شده است. برخی به تعالی گرائیدند که خداوند، متعالی از خلق است و بعضی به حلول خداوند در عالم نظر دادند، اما بیشتر فلاسفه و قسمت اعظمی از متکلمان بحث تعالی را بیشتر بها دادند. این بحث ابعاد مختلفی دارد،گاهی از تعالی وجودی سخن گفتند و گاهی از تعالی معرفتی. مسألۀ تعالی در میان متکلمان و به‌خصوص معتزله، به تنزیه مشهورشده است بدین معنا که خداوند بریده از عالم و ورای آن است. ابن میمون که متکلمی یهودی است، ولی در جهان اسلام تعلیم دیده و پرورش پیدا کرده است نیز الهیاتی را به نام الهیات سلبی بنا می‌کند به نحوی که در بین متفکران غرب، بیشتر ابن میمون به عنوان قهرمان الهیات سلبی مطرح شده است. عده‌ای هم به عنوان مُعطّلِه قائل به این هستند که باید خداوند را از صفات بری کرد و تعطیل صفات را فتوا داد. یعنی اینها به تعالی معرفتی خداوند تا بدان حد  معتقدندکه می گویند ما از خداوند هیچ نمی‌فهمیم.

همان طور که عرض کردم فلاسفه به خصوص فلاسفه مشاء در خیلی از موارد تنزیهی هستند و خداوند را به عنوان واجب‌الوجود می‌دانند که صفانی کاملا متفاوت با ممکن‌الوجودها دارد. واجب‌الوجود در یک‌سو است و ممکن‌الوجودها در سوی دیگر. بسیارل از صفات حداوند بر می گردد به سلب صفات ممکنات از او. یعنی  او را بیشتر به صورت سلبی می‌شناسیم. ابن عربی در فتوحات تعبیر لطیف و ظریفی دارد. می‌گوید که اگر کار به دست فلاسفه بود، یعنی اگر هدایت خلق به سوی خدا به دست فلاسفه بود و آنها منادیان حق در میان مردم بودند هیچ‌کس خداوند را دوست نمی‌داشت و بیشتر مردم هیچ نوع محبتی نسبت به خدا پیدا نمی‌کردند، چون که در مسأله سلب و عدم و نیستی جمالی وجود ندارد که به آن عشق بورزند، لذا اگر کار به دست فلاسفه بود مردم خدا را دوست نداشتند، اما چون کار هدایت و دعوت خلق به دست انبیاء است، انبیاء نه تنها از زبان تنزیه استفاده کردند، بلکه با لسان تشبیه خداوند را بیان کردند، لذا مردم به خداوند عشق می‌ورزند وبا او قرابت حس می کنند. لذا در لسان قرآن و روایات می‌بینیم که سخن از قرب خداوند گفته می‌شود یعنی درفرایند عبودیت به خدا نزدیک می‌شویم و به او تقرب پیدا می‌کنیم.

آیات زیادی از قرآن هم از قرب تکوینی خدا به خلق سخن می گویند که «و نحن اقرب الیه من حبل الورید» و «و اذا سألک عبادی عنی فإنی قریب» و هم آن که از ایشان تقرب به خدا را می طلبد: «واسجد واقترب». در روایت نیز داریم که «الصلاة قربان کل تقی: نماز وسیله نزدیکی هر پرهیزگار است»، لذا ما عبادات خود را قربة إلی‌الله برای تقرب به خداوند انجام می‌دهیم. پس بحث قرب نیز بحثی مهم در لسان انبیاء و قرآن و روایات است.

پس قرآن و روایات از یک سو بحث تنزیه و تعالی خداوند را مطرح می‌کنند و از سوی دیگر بحث نزدیکی و قرب وجودی او را که «هو معکم أینما کنتم». اگر متفکر و اندیشمندی بتواند جمع میان این دو را انجام دهد، در بحث الهیات مؤفق بوده است. جمع تنزیه و تشبیه، صفات جمال و جلال و تعادل بین تعالی و قرب همان چیزی است که هم در کلام شیعه مطرح است و هم در حکمت متعالیه ملاصدرا. اما اوج این موضوع در عرفان مطرح است. البته می‌بینیم که این جمع تعالی و قرب در روایات و ادعیه نیز وجود دارد. مثلا در دعای جوشن کبیر می‌بینیم «یا من دنی فی علوه و یا من علا فی دنوه: ای کسی که در عین اینکه عالی و متعالی هستی نزدیکی و در عین اینکه نزدیکی، متعالی هستی.» لذا می‌باید که به سمت چنین الهیاتی نزدیک شویم.

اما آن الهیات سلبی که در افواه متکلمان متداول است و معتزله و ابن میمون را قهرمان آن می‌دانند کامل نیست، یعنی الهیاتی نیست که منطبق با آموزه دین باشد. به نظر بنده عرفا بیش از همه توانسته‌اند که این الهیات سلبی را با زبان دین جمع کنند.

*شما معتقدید که عرفا بیش از فلاسفه و متکلمان توانسته‌اند که الهیات سلبی را با زبان دین جمع کنند. مشخصا کدام یک از عرفا در این ارتباط بیشتر مؤفق بوده است ؟

یکی از قهرمان‌های الهیات سلبی، به معنایی که گفتیم، مولانا جلال‌الدین رومی بلخی است که به زیباترین شکل آن را مطرح می‌کند. البته در تاریخ فلسفه مثلا فلوطین هم اندیشه ای دارد که تا حدودی به این الهیات نزدیک است.  وی فوق وجود را مطرح کرده است یعنی د خداوند را نه وجود، بلکه فوق وجود می‌داند. این امر را ملاصدرا و هم عرفای دیگر به شکل زیبایی مطرح کردند که در فوق وجود بودن خداوند به «عدمِ فوق وجود» یعنی به بحث عدم تعین و بی‌تعینی می رسیم و اینکه ذات خدا اسم و رسم ندارد «لا اسم و لا رسم له». چیزی که اسم و رسم ندارد، به یک معنا می‌توانیم  اصطلاح نیستی، البته به معنای مورد نظر مولوی دارد را درباره‌اش به کار ببریم. فوق وجود است،  نه وجود:

هست بی‌‌رنگی اصول رنگ‌ها           صلح‌ها باشد اصول جنگ‌ها

فاعل مطلق یقین بی‌صورت است     صورت اندر دست او چون آلت است

بحث نیستی را مولانا هم درباره خدا به کار می‌برد- که فوق وجود است و رنگ و تعین و در نتیجه تعریف و حد ندارد- و هم درباره بشر به کار می‌برد که همان بحث « فنا » است. یعنی اگر کسی به خداوند متعالی بخواهد برسد باید رنگ‌‌ها، و اسم و رسم‌ها را کنار بگذارد. این معنای قرب است که در دین هم به کار رفته است. یعنی برای رسیدن به او باید تعین را کنار گذاشت. این است که می‌فرماید:

قرب نی بالا و پستی رفتن است     قرب حق از حبس هستی رستن است

یعنی قرب از زندان هستی رها شدن است. یا شیخ محمود شبستری بحث فنا را به این شکل مطرح می‌کند که:

تعین بود که از هستی جدا شد        نه حق شد بنده، نه بنده خدا شد

*بحث هستی و نیستی که در اینجا مطرح می‌شود بحث بسیار عمیقی است. بنابراین لازم است بدانیم که نظر فلاسفه و عرفا، اولا هستی چیست و ثانیا نیستی کدام است؟

باید توجه داست که هستی و رسیدن به هستی و پیدا کردن آن برای عارف و فیلسوف کاملا متفاوت است، چنانکه نیستی نیز برای عارف و فیلسوف متفاوت است. فیلسوف همواره تماشاگر هستی به وساطت مفهوم  است. یعنی در فلسلفه فقط از پس پرده وحجاب به هستی راه پیدا می‌کنیم، اما هیچ‌گاه به خود هستی نمی‌توانیم نزدیک بشویم. حداکثر با علم حضولی می‌توانیم هستی را بیابیم، اما شناخت عارف از هستی صرفا دانایی نیست، بلکه سخن از دارایی هستی است و بنا به وحدت وجود هستی منحصر در خداوند است. پس ما ‌‌باید تعین‌های خودمان را کنار بگذاریم تا به آن هستی بی‌تعین برسیم و واجد آن بشویم. بحث معروف « فنا » از نظر عرفا همین است، لذا نیستی برای عارف عین هستی است، یعنی نیست شدن و« فناء فی‌الله » عین « بقاء بالله » است.

*چگونه می‌توانیم به جمع میان بقا و فنا و جمع میان جلال و جمال، تعالی و حلول و هستی و نیستی که شما مطرح کردید برسیم؟

بحث مهمی که در اینجا مطرح است بحث عشق است. عشق می‌تواند این بحث هستی و نیستی را به همدیگر پیوند دهد. به تعبیر بنده عشق آن ترقص و نوسان و رقص بین هستی و نیستی است که در مؤلانا و حافظ موج می‌زند. مؤلانا در اکثر مباحث الهیاتی تنها راه را طریق عشق می‌داند که فصل‌الخطاب است، چنانکه می‌گوید:

پوزبند وسوسه عشق است و بس           ور نه کی وسواس را بسته است کس

لذا پوزبند وسوسه های ظن و گمان و پندار و فکر بوالفضول عشق است. مسائلی که شما مطرح کردید یعنی جمع بین هستی و نیستی، فنا و بقا، حلول و تعالی و علو و دنو خداوند پارادوکسیکال است که با عقل به آسانی نمی توان آن را حل کرد. اینجا جولانگاه عشق است. جایی است که به قول مولانا:

عقل در وصفش جو خر در گل بخفت          شرح عشق و عاشقی هم عشق گفت

عشق است که عبد را در پیشگاه رب به نیستی می‌کشاند و در هستی او مستغرق می سازد. این « نیستی در هستی » محصول عشق است.

عشق برّد بحث را ای جان و بس         کو ز گفتگو شود فریادرس

الهیات سلبی به آن شکلی که در معتزله، متکلمان و حتی ابن میمون مطرح می‌شود در این منزل جایگاه پیدا نمی‌کند.

در عشق بحث قرب و تقرب معشوق به عاشق مطرح است، ولی در عین حال سخن از نیستی عاشق و هستی معشوق است.

جمله معشوق است و عاشق پرده‌ای          زنده معشوق است و عاشق مرده‌ای

بحث الهیات سلبی در میان عرفا خیلی متفاوت از بحث متکلمان می‌شود. در کتاب « هستی و عشق و نیستی » بحث هستی، نیستی و نیز عشق را که واسطۀ میان هستی و نیستی است  به تفصیل مطرح کرده ام و به قهرمان‌های این حوزه در زمینه عرفان از جمله ابن عربی، مولوی ،حافظ و سایر اندیشمندانی که به حوزۀ عرفان نزدیک هستند اشاره‌هایی کرده ام و ضمن اینکه در عرفان مقایسه‌ای نیز تا حدودی بحث را پی‌‌گیری کرده ام.

در بحث نیستی و هستی گاهی نیستی را به خدا نسبت می‌دهیم چرا که ورای فهم ما است،  بی‌رنگ و بی‌نام است. گاهی نیز نیستی به خود انسان و سالک نسبت داده می‌شود. لذا در بیت مشهور مولوی که «ما عدم‌‌ هائیم و هستی‌ها نما/ تو وجود مطلق و هستی ما» (این قرائت را در قدیم‌ترین افرادی که از مولوی نقل قول کرده‌اند، مثلا در اسفار ملاصدرا می بینیم)، چهار ادعا مطرح است که بیانگر مسائل یاد شده است: ما عدم هستیم و در عین حال، هستی نماییم. تو وجود مطلق هستی. پس آیا ما وجود داریم یا نداریم؟ وجود داریم، اما هستی ما تویی. پس اگر ما عدمیم. هستی نماییم نه هستی. هستیم و نیستیم، ولی  اگر هستیم، هستی ما تویی. یعنی اینجا همان بحث تجلی در وجودشناسی مطرح می‌شود. در بعد سلوک نیز «آنگه رسی به خویش که بی خواب و خور شوی» یعنی ما به اصل خودمان بر می‌گردیم که «إنا لله و إنا الیه راجعون» این به تعبیر مولوی عدم تعین است:

اندرونی کاندرون‌ها مست از اوست      نیستی کاین هست‌ها مان هست از اوست

این هست‌هایی که پیدا کردیم تجلیات مختلف او است.  ما هستی‌نما هستیم یعنی همان بی‌رنگی که رنگ پیدا کرده است. آن بی‌رنگ اصل همه این رنگ‌ها است و اگر می‌خواهیم به او برسیم باید از هرچه رنگ و نیرنگ دست بکشیم.

هست بی‌رنگی اصول رنگ‌ها            صلح‌ها باشد اصول جنگ‌ها.

در مثنوی تصحیح نیکلسون بیت «ما عدم‌ هائیم و هستی‌ها نما/ تو وجود مطلق و هستی ما» به این شکل آمده است که «ما عدم هائیم و هستی‌های ما/ تو وجود مطلقی فانی نما». یعنی نیستی را به خدا نسبت داده و او را فانی‌نما دانسته است که امه چیز دیده می شود جز او چرا که او از هر تعینی آزاد است. و ایت با ابیات قبلی و بعدی نیز تناسب پیدا می کند:

ما همه شیریم، شیران علم          حمله مان از باد باشد دم به دم

حمله مان پیدا و ناپیداست باد        جان فدای آنکه ناپیداست باد

یعنی آن خدایی که با همه چیز همراه است: «هو معکم اینما کنتم»، در عین حال فانی‌نما است. پس این نیستی دو سر دارد. از یک سو ممکن است به انسان نسبت داده شود که نیست، ولی در عین حال تجلی است. فرق این نیستی با نیستی محض این است که ما سراب نیستیم، بلکه آئینه‌ایم. سراب واقعا آب نیست، اصلا معنا ندارد که آب باشد. هیچ نشانی از حقیقت ندارد، دروغگو است، اما آئینه آب را نشان می‌دهد، اگر ما آب را در آئینه ببینیم فرق دارد با اینکه سرابی را به شکل آب ببینیم، لذا آبِ در آیینه در عین اینکه آب نیست، ولی غیر آب هم نیست. این بحث نیستی است که به انسان نسبت داده می شود. ولی از سوی دیگر، نیستی به خدا هم نسبت داده می شود که «لا اسم و لا رسم له» حتی قابل تعریف هم نیست و از این جهت شبیه عدم است، یعنی تعالی منطقی دارد چرا که هیچ تعریفی از او که نیستی فوق وجود است، نمی توانیم داشته باشیم، در هر دو مورد با پارادوکس روبروییم. در مورد خدا، با پارادوکس «نیستی در عین هستی»، و در مورد انسان، با پارادوکس «هستی در عین نیستی». به هر حال و به حکم «إنا الیه راجعون» ما باید به اصل هستی خودمان که همان نیستی است باز گردیم، نیستی‌ ای که عین هستی است.

*به نظر شما این دستیابی از چه طریقی امکان‌پذیر است؟

اکهارت، عارف بزرگ جهان مسیحیت کلماتی دارد که عینا این کلمات را در آثار مولانا هم می‌توانیم بیابیم. او می‌گوید راه رسیدن به این نیستی هیچ نخواستن، هیچ ندانستن و هیچ نداشتن است، یعنی سه تا نفی، سه تا ترک. مولانا در هیچ نخواستن، بحث ترک اراده را مطرح می‌کند که از بایزید هم نقل ‌‌شده است که «ارید ان لا ارید» یعنی ترک اراده؛

بستی تو هست ما را در نیستی مطلق      بستی مراد ما را بر شرط بی مرادی

که در غزلیات شمس است. توصیه مولانا همین است که

آب کم جوی تشنگی آور به دست       تا بجوشد آبت از بالا و پست

همچنین در هیچ ندانستن و ترک علم ما بر دانسته خودمان نباید تکیه کنیم. به تعبیر مولانا زیرکی آفتی است بر سر راه حرکت از هستی به سمت نیستی.

مرده همین باید و قلب سلیم         زیرکی از خواجه بود احمقی

یا در مثنوی میگوید:

خویش ابله کن تبع میرو سپس      رستگی زین ابلهی ‌یابی و بس

این ابله بودن  بار معنایی منفی ندارد. روایتی هست  بدین مضمون که اکثر اهل جنت ابله‌اند، یعنی از فکرهای غلط و بی‌پایه و بی مایه رهیده اند و به دنبال ذکر و یاد هستند و در یک معنا عاشق اند. لذا در مثنوی می گوید:

بیشتر اصحاب  جنت  ابله‌اند                تا ز شر فیلسوفی می‌رهند

خویش را عریان کن از فضل و فضول     تا کند رحمت به تو هر دم نزول

زیرکی ضد شکست است و نیاز          زیرکی بگذار و با گولی بساز

در جایی دیگر آورده است:

داند او کو نیکبخت و محرم است              زیرکی ز ابلیس و عشق از آدم است

لذا بحث هیچ ندانستن را به بحث عشق بر می‌گرداند. سرانجام اینکه مولانا هیچ نداشتن را مطرح می‌کند یعنی از خود هیچ نداشته باشیم و این یعنی عبد بودن. عبد در تعریف فقهی یعنی آن کسی که از خودش هیچ ندارد و هر چه دارد از مولا است.

هست مطلق کارساز نیستی است/ کارگاه هست کن جز نیست چیست

بر نوشته  هیچ  بنویسد  کسی؟             یا  نهاله  کارد  اندر  مغرسی؟

کاغذی جوید که آن بنوشته نیست         تخم کارد موضعی که کشته نیست

تو  برادر موضعی  ناکشته  باش          کاغذ اسپید  نابنوشته   باش

یعنی مولانا می‌گوید اگر شما میخواهید بر کاغذی چیزی  بنویسد باید ا آن کاغذ سفید باشد و هیچ چیزی بر آن نوشته نشده باشد، اگر در محلی می‌خواهید بذر و گیاهی بکارید باید قبلا در آنجا هیچ چیزی کاشته نباشد، لذا ما در سلوک خودمان باید خود را به دست خدا رها کنیم تا او بر لوح وجود ما بنویسد و در فطرت ما همه چیز بکارد. لازمۀ این کار این است که ما دست ازهمۀ داشته‌های خود بشوییم و کاغذی سفیدی و یا موضعی ناکِشته باشیم، لذا می‌فرماید: تو برادر موضعی ما کشته باش/ کاغذ اسپید نا بنوشته باش* یعنی اگر می‌خواهی خود را به دست خداوند بسپاری این گونه باش که از خود هیچ نداشته باش تا او همه چیز را به تو ببخشد. ما عین این عبارات را در عارفی مانند اکهارت عینا حتی با تمثیل کاغذ سفید نا بنوشته ا هم می‌بینیم.

در این بحث نیستی است که نیستی و و مرگ اختیاری مطرح می شود. در روایات آمده است که «موتوا قبل ان تموتوا» و این جز با عشق میسر نمی‌شود. به قول مولانا:

بمیرید بمیرید در این عشق بمیرید       در این عشق چو مردید همه روح پذیرید

بمیرید بمیرید و زین مرگ نترسید       که از این خاک برآئید سماوات بگیرید.

در واقع می‌توانیم بگوئیم در مولانا در سلوک خودش و با جستجوی نیستی،  شهادت‌طلب می‌شود وزمزمه اش این است که

کجائید ای شهیدان خدایی؟           بلاجویان دشت کربلایی

کجائید ای زجان و جا رهیده؟      کسی مر عقل را گوید کجایی

لذا راه وصول، به قول حافظ، گذشتن از خود پنداری، زیر شمشیر دوست رفتن و شهید راه عشق شدن است که رقصی است بین هستی و نیستی:

زیر شمشیر غمش رقص کنان باید رفت

کانکه شد کشتۀ او نیک سر انجام افتاد

مطالب موجود با عبارات مشترک

روزنامه فرهیختگان – سه شنبه، ۸ تیر،   ۱۳۸۹

هستی و عشق و نیستی

امین محمدی‌زاد:عرفان دانشی است که موضوع آن معرفت خداوند و راه‏های نیل به آن است و به عبارتی، شناخت خداوند در درون خویش و تسلیم شدن به او و عشق ورزیدن به او با عقل و دل و جان است. عرفان در اصطلاح عبارت است از معرفت قلبی که از طریق کشف و شهود، نه بحث و استدلال، حاصل می‌شود و آن را علم وجدانی هم می‌خوانند.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری مهر- استاد فلسفه دانشگاه شیراز با گلایه از سیستم نادرست ارتقای اساتید در نظام آموزشی ما تأکید کرد: استاد باید از القای مواضع فکری خود بپرهیزد بلکه برای گفته‌هایش دلیل و برهان وحجت و استدلال بیاورد. این نشاندهنده تواضع فکری استاد است. دکتر قاسم کاکایی در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد اینکه آیا یک مدرس می‌تواند موضع شخصی خود را در کلاس مطرح کند یا در راستای مخفی نگه داشتن آن بکوشد گفت: استاد باید مواضع فکری، عقیدتی و سیاسی خود را که حاصل زحمات فکری چندین ساله خود است برای دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد و دکتری به‌ویژه در حوزه علوم انسانی آن هم با استدلال و دلیل و به نقد گذاشتن آن درکلاس، مطرح کند. این استاد فلسفه دانشگاه شیراز درباره تواضع فکری مدرس نیز گفت: ما طلبه‌ها می گوییم ما بچه دلیل هستیم دلیل هرجا برود ما دنبال آن راه می‌افتیم. استاد به خصوص در مقطع کارشناسی که دانشجویان از تجربیات و اطلاعات کمتری برخوردارند باید از القای مواضع فکری خود بپرهیزد بلکه برای گفته‌هایش دلیل و برهان وحجت و استدلال بیاورد، این نشاندهنده تواضع فکری استاد است. اما اگر او بخواهد با توسل به لطایف الحیل اندیشه‌های نامقدس خود را بر دانشجویان القاءبکند این عین بی‌تواضعی است. باید به جایی برسیم که راه دیالوگ و گفتگو به معنای واقعی کلمه باز باشد و حقیقت را بگوییم و ناحق را با دلیل رسوا کنیم و این عین تواضع است. این محقق و پژوهشگر در مورد اینکه چرا مبانی نظری اخلاق تدریس مغفول مانده است نیز گفت: متأسفانه ما در راه آموزش وا داده‌ایم چه برسد به اینکه به پژوهش برسیم. سیستم ارتقای اساتید بر مبنای پژوهش بسته شده و آموزش در تغییر درجات کمرنگ شده و استاد به دنبال مطرح کردن مباحث جدید برای مقاله یا کتاب کردن آنها است. در این راستا نگاه به نیاز دانشجو نمی‌کنند. جای افراد دلسوز در این حیطه خالی است. افراد با توان آموزشی اندک و با بی‌علاقگی روی به تدریس می آورند که این به دور از اخلاق تدریس است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

همایش اندیشه ها و آثار عرفانی امام خمینی

خبرگزاری رسا ـ عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز گفت: شناخت جوانان و دانشجویان نسبت به شخصیت عرفانی امام راحل کافی نیست و ما برای شناساندن شخصیت حضرت امام باید بسیار تلاش کنیم.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در مشهد حجت الاسلام قاسم کاکایی عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز ، یازدهم خردادماه در دومین روز از همایش اندیشه و آثار علمی امام خمینی در دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی گفت: هر چند اصطلاحات باعث ایجاد مقام عرفانی نمی شوند اما در بسیاری از مکاتب اصطلاحات متفاوتی وجود دارد و باید دید تعابیر کدام طایفه به قرآن و سنت نزدیک تر است.

وی با اشاره به احساس نیاز بشر امروز به مسائل معنوی اظهار داشت: به وجود آمدن عرفان های نوظهور نشان می دهد نوعی تقاضا که از جریان های مادی گرا و مدرنیته خشک سر چشمه می گیرد، در عالم وجود دارد.
حجت الاسلام کاکایی در ادامه بیان داشت: پیدایش فیلم های ماورائی کاذب به دلیل تقاضا و تمایل جهانیان به سمت معنویت است.

وی گفت: امروز عده ای امام را به عنوان فردی که دین را ایدئولوژی حکومت قرارداده می شناسند و بر این باورند انقلاب اسلامی ایدئولوژی دینی را در مقابل امپریالیسم قرار داده است. جامعه ما نیاز به شناخت تفاوت های انقلاب اسلامی با انقلاب های کمونیستی دارد زیرا غرب تفکرغلطی نسبت به امام و انقلاب ایجاد کرده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز در ادامه تصریح کرد: شناخت جوانان و دانشجویان نسبت به شخصیت عرفانی امام کافی نیست و ما برای شناساندن شخصیت حضرت امام باید بسیار تلاش کنیم.

مدرس حوزه ودانشگاه شیراز گفت: تفسیر سوره حمد امام(ره) درواقع رونمایی از جلوه فعالیت های حکومت اسلامی است و به دلیل اینکه در اواخر عمر ایشان بیان شده است، به نوعی جمع بندی اندیشه های ایشان محسوب می شود. یکی از خصوصیات این تفسیر جنبه عوام پسندانه و خواص پذیر بودن آن می باشد.

وی در ادامه اذعان داشت: به نمایش گذاشتن تفسیر امام در رسانه ملی در اوایل انقلاب، در عموم بسیار تاثیر گذار بود و عده بسیاری از جوانان و دانشجویان در آن زمان با دیدن برنامه تفسیر حضرت امام، جذب مدارس و حوزه های علمیه شدند.

وی خاطرنشان کرد: از دیدگاه امام خمینی(ره) تمام عبادات و ادعیه وسیله ای برای ظاهر شدن درونیات، در جهت بالقوه ساختن ابعاد وجودی انسان است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

خبرگزاری رسا ـ عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز با بیان اینکه زیباترین نامی که می توان برای امام در نظر گرفت همین روح الله است، گفت: امام خمینی(ره) با روحی که در جان ملت ایران دمید موجب دگرگونی مردم شد.

حجت الاسلام قاسم کاکایی، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری رسا  گفت: امام خمینی(ره) همه وجود مردم ایران است؛ زیرا او هرچه عشق و معنویت بود را در این کشور به وجود آورد و به مردم هدیه کرد.

در مقابل دشمن ایستاد، ادامه داد: رزمندگان اسلام خمینی های کوچکی بودند که امام خمینی(ره) در جانشان نشسته بود و با دفاع از کشور دست بیگانگان را از خاک های میهن خود کوتاه کردند.

عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز با اشاره به اینکه ملت ایران به برکت وجود امام خمینی(ره) الهی شده است، تصریح کرد: زیباترین نامی که می توان برای امام در نظر گرفت همین روح الله است؛ زیرا او با روحی که در جان ملت ایران دمید موجب دگرگونی مردم شد و آن ها درک کردند اسلام عمیق تر و روحانی تر از آن است که تاکنون دریافته بودند.

وی با تأکید بر تبیین شخصیت امام خمینی(ره) برای جوانان کشور، ابراز داشت: باید ابعاد مختلف شخصیتی امام خمینی(ره) و تفاوت های حکومتی که او برپاکرد با دیگر نظام ها از قبیل کمونیستی و تمایزی که حکومت اسلامی امام با اسلام گراها دارد، برای جوانان تبیین شود.

حجت الاسلام کاکایی با بیان اینکه عرفان امام خمینی(ره) باید احیا شود، یادآور شد: وجه متمایز حکومت اسلامی ایران با حکومت های بی دین همین عرفان امام است؛ اما متأسفانه همواره جنبه سیاسی امام مورد توجه قرار گرفته و از سایر ابعاد به ویژه بعد عرفانی ایشان غفلت شده است.

وی تأکیدکرد: دو درس است که باید از امام خمینی(ره) فراگیریم، یکی عقلی پخته و دیگری دلی سوخته که جامعه ما به هر دوی این ها نیاز دارد و نبود یکی جامعه را با ضعف و مشکل مواجه می کند.

مطالب موجود با عبارات مشترک

آیت الله جوادی آملی

« بِسْمِ اللّه الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَ إیّاهُ نَسْتَعِین »

حمد ازلی خدای سبحان را سزاست که حکمت را خیر کثیر نامید؛ تحیّت ابدی، پیامبران الهی را رواست که سرای حکمت را با مِفتاح حضرت ختمی نبوّت(ص) هماره گشوده داشتند. درود بیکران، دوده‌ی طاها و اُسره‌ی یاسین مخصوصاً حضرت ختمی‌ امامت، مهدی موجودِ موعود^{(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف)} را بجاست که حکمت‌مداران جامعه بشری بوده و هستند؛ به این ذوات قدسی تولّی داریم و از معاندان عنودِ آنان تبرّی می‌نماییم! مقدم حُضّار گرامی، اساتید ارجمند و دانشجویان عزیز را محترم شمرده و از برگزارکنندگان گرانقدر این همایش وزین سپاسگزاری نموده و از عقل‌مداری اصحاب مقال و صحابه مقالت تقدیر و از ناقدان بصیر که اَضلاع سه‌گانه دین، فلسفه و پیوند ناگسستنی بین آن دو را مجتهدانه بررسی و هماهنگی کامل بین آن‌ها را مایه‌ی بنیان مرصوص شدن بنای عقل و نقل در ظلّ هُمایِ وحی می‌دانند حق‌شناسی می‌کنیم و توفیق همگان را در اعتلای کلمه‌ی حقّ از خدای حکیم مسألت داریم. تبیین ارتباط فلسفه و دین به عهده‌ی فیلسوفان الهی و متدیّنان حکمت‌محور است، لیکن چند نکته‌ای راجع به آن در این پیام کوتاه به ساحت دانشگاهیان پژوهشگرِ در جهان‌بینی تقدیم می‌شود.

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: payam - حجم: 90.5 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

در آخرین جلسۀ هیئت ممیزه دانشگاه شیراز، مورخ ۲۰/۲/۸۹ پروندۀ ارتقای دکتر کاکایی به استادی بررسی و تصویب شد. دکتر کاکایی در کمترین مدت ممکن مراحل ارتقا از استادیاری به دانشیاری و سپس به استادی را طی کرده است. وی اولین دانشیار و اولین استاد بخش الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز و اولین استاد در بین کلیۀ اعضای هیئت علمی گروههای معارف اسلامی سراسر کشور است. دکتر کاکایی به لحاظ ذخیرۀ امتیاز پژوهشی در بین کلیۀ اعضای هیئت علمی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز(بیش از ۷۰ عضو) دارای رتبۀ اول است. دو کتاب وی (وحدت وجود و غیاث الدین منصور) کتاب سال شده اند. دو کتاب وی (خدا محوری و وحدت وجود) در لبنان به عربی ترجمه و منتشر شده اند. دکتر کاکایی تا کنون علاوه بر دهها همایش ملی و بین المللی داخل کشور، درهمایشهای متعدد بین المللی دردانشگاههایی چون نیویورک، آکسفورد، کمبریج، لندن، وین، برلین، ناپل، آتن، استانبول، دمشق و باکو به ارائۀ مقاله پرداخته و به صورت فشرده در دانشگاههای کارولینای شمالی و کالج اسلامی جاکارتا تدریس داشته است. از وی تا کنون چندین مقالۀ انگلیسی در نشریات بین المللی و   ISI  خارج از کشور منتشر شده است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

آیت الله جوادی آملی

شیراز در طول قرون متمادی «دارالعلم» جهان اسلام بوده، در طول چهار قرن هفتم، هشتم، نهم و دهم مهد فلسفه محسوب می‌شده است و «مکتب فلسفی شیراز» و در پی آن ظهور ملاصدرا به عنوان اوج حکمت اسلامی محصول همین دوران در خطه‌ی فرهنگی شیراز است. دانشگاه شیراز که در سال ۱۳۸۷ همایش بین‌المللی «مکتب شیراز» را برگزار کرد، امسال در روز جهانی ملاصدرا و در استقبال از روز جهانی فلسفه با همکاری مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، همایش بزرگ «فلسفه و دین» را در روزهای ۳ و ۴ خرداد ماه ۸۹ برگزار می‌کند. این همایش با پیام فیلسوف بزرگ معاصر و پرچم‌دار حکمت متعالیۀ ملاصدرا، حضرت آیت الله جوادی آملی، افتتاح خواهد شد و شخصیت‌های برجسته‌‌ی فلسفی کشور هم‌چون:

دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی

دکتر غلامرضا اعوانی

آیت الله سید محمد خامنه‌ای

دکتر ضیاء موحد

دکتر احمد احمدی

دکتر شهرام پازوکی

دکتر احمد بهشتی

دکتر رضا اکبری

دکتر محسن جوادی

دکتر محمد سعیدی مهر

دکتر محمد محمدرضایی

دکتر عبدالرسول کشفی

دکتر امیر عباس علیزمانی

دکتر علی رضا قائمی نیا

دکتر سید محمد یوسف‌ثانی

و نیز تعدادی از اعضای هیئت علمی بخش الاهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز هم‌چون:‌

دکتر قاسم کاکایی

دکتر علی محمد ساجدی

دکتر نعمت الله بدخشان

 و دکتر محمدباقر عباسی

در این همایش به سخنرانی و ارائه مقاله خواهند پرداخت. دبیر علمی این همایش، دکتر قاسم کاکایی می باشد. این همایش روزهای دوشنبه و سه شنبه ۳ و ۴ خرداد از ساعت ۹ الی ۱۹ در دانشگاه شیراز، پردیس ارم، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ساختمان شماره ۴، تالار علامه جعفری برگزار خواهد شد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

کتاب وحدت وجود

کتاب وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت، تألیف دکتر قاسم کاکایی که چاپ سوم آن مدتها نایاب شده بود اخیراً به مناسبت بیست و سومین نمایشگاه کتاب تهران از سوی انتشارات هرمس به چاپ چهارم رسید.

استاد مصطفی ملکیان در مقدمه این کتاب می نویسد:

“نویسنده در این کتاب چه می کند؟ می توان گفت که نویسنده در باب آرا و نظریات ابن عربی و اکهارت به چهار کار دست می یازد: الف) شرح، یعنی مکشوف و آشکار ساختن آنچه محجوب و نهفته است ، تصریح آنچه مضمر است ، و ایضاح پیش فرضها و لوازم هر قول. ب) تحلیل ، یعنی واشکافی مفاهیم کلیدی و عمده مانند: وحدت وجود، حلول، اتحاد، وحدت شهود، وجود مطلق ، ظهور، تجّلی، فنا، تعین، ذات، اسم، صفت، محو تعین، نفی صفات، وحدت در کثرت، عین ثابت، نفس، خیال، تنزیه و تشبیه. ج) مقایسه، یعنی ارائه موارد اتفاق و تشابه، موارد اختلاف و تفاوت نظر، و تعیین قوت و ضعف نسبی آرا نظریات، در قیاس با یکدیگر. د) نقد، یعنی نشان دادن صحت یا سقم هر مدعا و قوت یا ضعف هر دلیل. خواندن و باز خواندن این اثر ارجمند برای همه علاقه مندان به مطالعات تطبیقی در عرفان فرض عین است، علی الخصوص که، به زبان فارسی، هم نخستین اثری است که در معرفی مایستر اکهارت منتشر می گردد و هم نخستین اثری که با رویکردی تحلیلی به دیدگاههای ابن عربی نزدیک می شود. نگارنده این سطور نوشته خود را عرض سپاس و حق شناسی ای تلقی می کند به محضر نویسنده محقق کتاب به پاس نکات و دقایق فراوانی که از مطالعه این کتاب عایدش شده است.” این کتاب در سال ۱۳۸۲ به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی دربین کتابهای فلسفه،عرفان و روانشناسی مقام نخست را کسب کرد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

مجله اندیشه دینی

فصلنامه علمی- پژوهشی اندیشه دینی از سوی دانشگاه شیراز و به سر دبیری دکتر قاسم کاکایی منتشر می شود. این نشریه به حوزۀ فلسفه و کلام اختصاص دارد و تا کنون بیست و سه شماره از آن منتشر شده است. اخیرا از سوی وزارت علوم، اعتبار علمی – پژوهشی این مجله به مدت چهار سال دیگر، یعنی تا بهمن ۱۳۹۰ تمدید شد.

مطالب موجود با عبارات مشترک

صاحب امتیاز: دانشگاه شیراز
مدیر مسؤول: دکترنعمت‌ ا… ریاضی
سر دبیر: دکتر قاسم کاکایی
برگردان انگلیسی: دکتر قاسم کاکایی
مدیر داخلی: نورجهان راستی عمادآبادی
ویراستار ادبی: مسعود رهبری

هیأت تحریریه:

ناظر امورفنی، حروفچینی رایانه‌ای و چاپ: نورجهان راستی عمادآبادی

تیراژ: ۲۰۰۰ نسخه

ناشر: مرکز نشر دانشگاه شیراز

مطالب موجود با عبارات مشترک

هستی و عشق و نیستی

 به مناسبت بیست و سومین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران، کتاب “هستی و عشق و نیستی” تألیف دکتر قاسم کاکایی از سوی انتشارات هرمس منتشر شد. این کتاب مجموعه مقالاتی در عرفان است  که عرفان اسلامی را از دیدگاه عارفانی چون ابن عربی، مولانا، حافظ، شیخ محمود شبستری، علاء الدوله سمنانی، شیخ بهایی و ملا صدرا واکاوی می کندو به عرفان مقایسه ای نیز سری می زند.

 از مقدمه

نگارش مقالات این مجموعه از سال ۱۳۷۳ ، یعنی پنج سال پس از رحلت مرحوم حضرت آیت الله نجابت “ره”، آغاز گشت آن گاه که نگارنده باز هم از حوزه به دانشگاه قدم گذاشت لیکن در کسوت و با غایتی دیگر. همه‌ی این مقالات – به جز یکی- در فضای دانشگاهی و آکادمیک نگاشته شده اند ولی در همه‌ی آن‌ها نگارنده بر سر  عهد و پیمان قدیم خویش باقی بوده است که:

از ایشان نیستی می‌گو از ایشان      پریشان نیستی می‌گو پریشان

ضمن آن که مخاطبان عام را نیز از نظر دور نداشته است.

در یک تقسیم بندی، این مقالات را در شش فصل تنظیم کرده‌ایم:

فصل اول: هستی و وحدت آن با محوریت ابن عربی

فصل دوم: نیستی و کارکرد آن به روایت مولانا

فصل سوم: عشق یا رقص بین هستی و نیستی در معیت حافظ

فصل چهارم: سرشت تجربه‌ی عرفانی از منظر عقل در محضر شبستری

فصل پنجم: بررسی نسبت بین دین و عرفان به فتوای شیخ بهایی

فصل ششم: گفت‌و گوی باطنی اسلام و مسیحیت با تکیه بر ابن عربی و اکهارت.

مطالب موجود با عبارات مشترک

نامه حکمت ۱۰

این مقاله به یکی از تفاوتهای مهم فیلسوف و عارف می پردازد و آن اینکه اولی در در جستجوی معرفت در باب”هستی و وجود است و دومی در پی وصول به “نیستی” و عدم. اما آیاجستجوی نیستی می تواند معنای محصلی داشته باشد؟ در این مقاله می کوشیم تا معنای نیستی را از دیدگاه دو عارف بزرک شرق و غرب، مولوی و اکهارت، که همزمان و معتقد به دو دین ابراهیمی اسلام و مسیحیت بودند، روشن کنیم. بررسی رابطه این دیدگاه با نظریه وحدت وجود و نیز بررسی تأثیر آن در پیدایش یک نوع الهیات سلبی، از دیگر اهداف این مقاله است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

کتاب عوالم خیال

کتاب عوالم خیال نوشته ویلیام چیتیک ترجمه قاسم کاکایی ظرف چهار سال به چاپ چهارم رسید. این کتاب را انتشارات هرمس چاپ ومنتشر کرده است. جالب آن که در مدت مذکور دو ترجمه دیگر نیز از این کتاب توسط دو  نویسنده دیگر منتشر و  روانه بازار شده است. این در نوع خود بی سابقه است که، اولا، از یک کتاب علمی در طول کمتر از چهار سال سه ترجمه مختلف منتشر شود و، ثانیا، یکی از این کتابها به چاپ چهارم برسد. این امرهم نشان دهنده اهمیت جایگاه کتاب و موضوع آن است و هم از اقبال عمومی به ترجمه دکتر کاکایی حکایت دارد.

عوالم خیال یکی از بهترین کتاب هایی است که جایگاه اخلاق و شریعت را در نظام وحدت وجود ابن عربی به اختصار و بخوبی می نمایاند و ایدئولوژی ابن عربی را که همان عبودیت است، به زیبایی ترسیم می کند و هر نوع تهمت اباحی گری و بی مبالاتی نسبت به شریعت را از ابن عربی می زداید وهمچنین معضلات آشنایی با تفکر او را برطرف می کند؛ معضلاتی چون جبر و اختیار و تفاوت بین امر تکوینی و امر تشریعی.

این کتاب همچنین به برخی انتقادها و کج فهمی هایی که متوجه کتاب ترجمان الاشواق شده می پردازد و از ادعای ابن عربی، مبنی بر اینکه مراد او از معشوق زیبارویش در کتاب یاد شده، چیزی جز تجلیات الهی نیست، به نحوی مستدل دفاع می کند.
در این کتاب چیتیک کوشیده است تا آرا و افکار غامض ابن عربی که پیچیده در اصطلاحات مغلق و دشواریاب است را با نثری روان و قابل اطمینان در اختیار خواننده قرار دهد که مترجم نیز با فهم این مسئله در ترجمه سلیس آن کوشیده است.
کتاب به طور کل در سه بخش و ۱۰ فصل تنظیم شده است که بخش اول، انسان کامل، بخش دوم، عوالم خیال و بخش سوم با عنوان اختلاف ادیان نامگذاری شده.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی

روزنامه جام جم: حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر قاسم کاکایی متولد ۱۳۳۶ ه.ش شهر شیراز است. وی دارای مدرک دکترای فلسفه و حکمت از دانشگاه تربیت مدرس است که تحصیلات حوزوی را هم در حد اجتهاد أخذ کرده است. سوابق علمی، آموزشی و اجرایی زیاد این محقق و استاد دانشگاه نشان از همت، پشتکار و روحیه تحقیق ایشان دارد، حضور در کنفرانس‌های مهم بین‌المللی و داخلی، نگارش بیش از۷۰ مقاله و۱۰ کتاب و همچنین تسلط کامل به زبان انگلیسی از ایشان شخصیت ممتازی ساخته است. کتاب‌های «وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت» و «غیاث‌الدین منصور دشتکی؛ منازل‌السائرین و مقامات‌العارفین» از جمله آثار کاکایی است که به ترتیب در سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۸ به عنوان کتاب برگزیده سال جمهوری اسلامی ایران انتخاب شدند. با این عرفان‌پژوه گفتگویی را درباره شاخصه‌های عرفان اسلامی و ویژگی‌های عرفان‌های نوظهور انجام دادیم که اکنون از نظرتان می‌گذرد.

خبر مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: مصاحبه دکتر کاکایی - حجم: 255.25 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

* جناب آقای دکتر! عرفان های نوظهور اکنون در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گرفته و در کشور ما که دغدغه دین وجود دارد، گسترش این عرفان ها نگرانی‌هایی را برای مسئولان و مردم ایجاد کرده است، در ابتدا اصلا ضروری است که روی این موضوع صحبت کنید که بهتر است از چه عنوانی برای نامیدن این عرفانها استفاده شود؟
همان طوری که شما اشاره کردید، امروزه بحث عرفانهای نوظهور به شکل یک مسئله، معضل یا مشکل، بعضا در محافل دینی ما مطرح می‌شود، از این عرفان‌ها به عنوا‌ن‌های مختلف یاد می‌کنند؛ گاهی به عرفان های غیر دینی یا عرفان های بی‌خدا و گاهی عرفان های کاذب و یا بعضا به عرفانهای غیر اسلامی و هم به عرفانهای نوظهور و بعضی وقت‌ها هم از آن به معنویت یاد می‌کنند، فکر می‌‌کنم اگر مقداری این بحث نامگذاری را باز و شفاف کنیم، تفاوت این مفاهیم بهتر مشخص می‌شود؛ یعنی اینکه واقعا کدام یک از این اسامی را باید برای نام‌گذاری این عرفان ها به کار ببریم، آنها را عرفان‌های غیر دینی، بی‌خدا، کاذب، نوظهور و یا کلا معنویت بنامیم بهتر است.
بنده عنوان عرفان‌های کاذب را خیلی نمی‌پسندم، چون می‌خواهیم به آن بار ارزشی بدهیم تا حداقل در بحث حاضر ما به آن بپردازیم، به نظرم بهتر است اینها را عرفان‌های غیر دینی یا بی‌خدا مطرح کنیم که البته زمان اوج گرفتن آنها همان طور که شما نظر دادید سال‌ها و چند دهه اخیر است، که به این معنا به آن عرفان های نوظهور می‌گویند.
هر زمان که عرفان‌های مضاف، یعنی فرض کنید عرفان اسلامی، عرفان مسیحی، عرفان بودایی، عرفان هندو و … را به کناری بگذاریم، آیا چیزی به نام عرفان که همه اینها را پوشش دهد، وجود دارد یا نه؟، یعنی آن عرفان چیست که گاهی اسلامی، گاهی مسیحی و گاهی بودایی است و گاهی بی‌خدا و گاهی مثلا عرفان‌های نوظهوری که مدنظر شماست.
به نظر بنده کاربرد واژه «عرفان» مقداری در این بحث مشکل‌زا شده است، یعنی اینکه واقعا به قول ویتگنشتاین این یک نوع بازی زبانی نیست که ما همه آنها را با این تنوع بسیار مختلفی که دارند، « عرفان » می‌گوییم، حتی بعضا بحث‌های سحر و جادو را هم به شکلی عرفان می‌نامیم. درست همانند بازی‌های زبانی که فرض کنید که همه ورزش‌هایی مانند کشتی، فوتبال، شطرنج و … را ورزش و بازی می‌‌نامیم، اما آن بازی و ورزش چیست که همه اینها را در بر می‌گیرد.

*وجوه شاخص تفاوت عرفان اصیل اسلامی با سایر این عرفان‌ها اعم از عرفان های نو ظهور یا عرفان های شرقی در چیست؟

بعضی‌ها عرفان را تجربه یک امر قدسی تعریف کرده‌اند، اما به نظر بنده در اینجا باید احتیاط بیشتری را در رابطه با عرفان اسلامی انجام دهیم، معتقدم وجه شاخص تفاوت عرفان اسلامی با سایر این عرفان‌ها اعم از عرفان‌های نوظهور یا بعضی از عرفان‌های هندو یا بودایی به کمک تأمل از طریق تجربه دینی امکان‌پذیر است، اگر دقت بیشتری روی مباحثی که آنرا تجربه دینی می‌نامیم بکنیم، می‌توانیم تفاوت عرفان اسلامی با سایر عرفان‌ها را بفهمیم. به این معنا که این سؤال را مطرح کنیم که یعنی آیا واقعا وقتی که صحبت از تجربه دینی و تجربه خدا می‌کنیم، خداوند را به عنوان موجودی که حی و زنده نیست و فقط کانون یک‌سری اطلاعات و معارف هست که در گوشه‌ای قرار دارد و ما باید به سوی آن حرکت کنیم و آنرا تجربه کنیم؟
در عرفان اسلامی اصلا این گونه نیست که ما خداوند را همانند یک کامپیوتر فرض کنیم که رمز عبوری دارد و ما باید رمز عبور را به دست بیاوریم، پس از اینکه رمز عبور را به دست آوردیم، شروع کنیم از اطلاعاتی که در این کامپیوتر هست دانلود کنیم، نه! در عرفان اسلامی خدای مورد نظر خداوند حی و زنده و متشخص است و بیشتر او در پی ماست، تا ما در پی او. تعامل او با ما تعامل عاشق و معشوق است و کار به دست او انجام می‌شود تا اینکه کار به دست ما باشد، این نکته خیلی مهمی هست که در این مقایسه باید به آن توجه داشته باشیم.
در خیلی از عرفان‌های نوظهور بحث عمده، بر روی نفس‌پروری است، یعنی یک نوع سرخوشی، لذت و وجد را با استفاده از آنها به دست می‌آوریم که نفس ما اغناء می‌شود و شاید کلمه خودسازی یا نفس‌پروری در اینجا مصداق داشته باشد که ما در این حالت نفس را می‌سازیم، اما در عرفان اسلامی اتفاقا اساتیدی بزرگی که یا از آنها شنیده شد و یا برخوردی با آنها میسر شد می‌فرمودند که در خیلی از زمان‌ها هست که انسان به دنبال عرفان می‌رود و نفس خود را قوی و نورانیت نفس خود را زیاد می‌کند، اما در نهایت نفس خود را به عنوان خدا می‌گیرد و به جای خدا می‌نشاند. این عرفان و عرفان اسلامی نیست، بحث عرفان اسلامی، بحث عبودیت است که اوج عبودیت هم مسئله عشق است، یعنی اینکه ما کار را به دست او بسپاریم و به قول حافظ «عشق دردانه است و من غواص و دریا میکده/ سر فرو بردم در آنجا تا کجا سر بر کنم* رشته‌ای بر گردنم افکنده دوست / می‌‌کشد هر جا که خاطرخواه اوست»، یعنی دل دادن به موجود حی که می‌تواند متعلق عشق باشد، محور عرفان اسلامی است که ما را می‌کشاند و می‌خواهد، اما در عرفان‌های نوظهوری که می‌شناسیم و اکنون در مورد آن بحث می‌کنیم، اصلا بحث عشق به این معنا مطرح نیست و صرفا ، یک نوع اقناع و ارضای نفسانی خود ما در مسائل و مواجیدی است که نفس ما می‌یابد و وجدی پیدا می‌کند و به لذتی می‌رسد و به همین سان در خیلی از مسائلی که امروز تحت عنوان عرفان مطرح هست، هدف این است که نفس دارای یک قدرتی شود تا بتواند کارهایی انجام دهد که در نزد اولیای عرفانی به عنوان کرامت نامیده و خوانده می‌شده است، کرامتی از انسان سر بزند و مثلا ذهن دیگری را بخواند، یا از آینده خبر بدهد و مشکلی را در رابطه با مسائل زندگی ما حل کند و بیماری را علاج کند که باز هم هیچ کدام از اینها در عرفان اسلامی محور نیست، یعنی خیلی وقت‌ها گفته شده که این ربوبیت است، یعنی این کاری که ما انجام می‌دهیم ربوبیت است، مگر اذن از جانب خداوند داشته باشیم، اگر بخواهیم این کار ربوبی را انجام دهیم، با عبودیت ناسازگار است. ما باید همانی را بخواهیم که خداوند خواسته و اعمال ربوبیت در مسائل عرفانی نکنیم. به نظرم این تفاوت‌های اصلی است که عرفان اسلامی با عرفان‌های نوظهور و بعضی از عرفان‌های شرقی دارد.

* در ادیان الهی و غیر الهی قبل از اسلام چه نگاهی به عرفان داشتند، مروری اجمالی بر وضعیت عرفان قبل از اسلام هم داشته باشید مسلما برای ما و خوانندگان مفید است؟
بنده قائل به این تقسیم‌بندی تاریخی به شکلی که امروزه متداول هست، نیستم، مگر برای عرفان‌های نظری، چون در عرفان عملی همیشه ارتباط انسان با خداوند مطرح بوده است. مثلا در صدر اسلام اگر از اولیاء خداوند، پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) بگذریم، امثال صحابه پیامبر(ص) مانند سلمان‌، ابوذر و … را می‌ببینیم که مسائل، مکاشفات و ارتباط‌های دینی و مسائل عرفانی امروز ما برای آنها هم وجود داشته است، لذا که بحث عرفان و معنویت اسلامی اینها تن به تاریخ نمی‌دهد، اما اگر عرفان نظری مطرح باشد، همین تقسیم‌بندی که در کتاب‌های متداول مطرح هست که در ابتدا عرفان جنبه‌های ساده‌ای داشته و بیشتربر دستورات عملی و بر زهد، پارسایی، پرهیز از محرمات و انجام واجبات استوار بوده و کمتر بحث‌های نظری در آن مطرح می‌شده است. به تدریج عرفان نظری تقویت شده که دو گونه عرفان هم در بین عرفا و هم در دو جغرافیای مختلف جهان اسلام وجود داشته است؛ عرفانی با محوریت عشق و عرفانی با محوریت معرفت که معمولا این گونه هست که عرفان عرفایی مانند جلال‌الدین رومی را عرفان عشق بدانند و عرفان امثال ابن عربی را عرفان معرفت بدانند.

*جناب آقای دکتر کاکایی! این دو طیف عرفان اسلامی چه نکات مشترک و اختلافی با هم دارند، این اختلافات در مبانی وجود دارد یا در مسائل روبنائی؟
هیچ کدام از عرفان‌ها از دو بُعد خالی نیست، یعنی عرفان اسلامی قطعا یک معرفت است که به دنبال این معرفت عشق هم مطرح می‌شود، یعنی نه در امثال مؤلانا و نه در امثال ابن عربی هیچ وقت نمی‌توان معرفت و عشق را از هم جدا کرد، یعنی برای عشق باید معرفت داشت و باید خداوند را شناخت تا عاشق او شد و اگر عارفی، خداوند را بشناسد چون خداوند جمیل علی‌الاطلاق هست، نمی‌تواند محبت و عشق به او نداشته باشد. بنابراین معرفت و عشق لازم و ملزوم همدیگر هستند در مورد خداوندی که جمیل علی‌الاطلاق است و اتفاقا اولین عاشق و معشوق هم خود اوست، چون اولین عارف و اولین معروف هم خود اوست و از آنجا اینها به کل هستی سرایت می‌کند و عرفای بزرگ این را دارا هستند.
اگر تفاوتی هم در این مسئله وجود داشته باشد بسته به تأکیدی است که گاهی بعضی از عرفا بر جنبه عشق دارند و در آثار و نوشته‌هایشان بر آن تمرکز می‌کنند و برخی دیگر از عرفا بر جنبه معرفت، این دو حوزه عرفان نظری که با گرایش عشق و معرفت در تاریخ عرفان اسلامی وجود دارند قابل تفکیک از همدیگر هستند.

* هدف عرفان نوظهور چیست، آیا اینها در هدف با عرفان‌های دیگر مشترکند، به نظر شما علت رواج عرفان نوظهور در جوامع مختلف چیست؟
بحث بنده این است که همیشه گرایش به عرفان در همه سرزمین‌ها بوده است که نشانه یک نوع بحث معنوی و نیاز روحی بشر در طول تاریخ است، منتها در گذشته که وجه دینی در سراسر عالم خیلی غالب بوده، این عرفان‌ها با مسائل دینی آمیخته بودند، اما به تدریج که در در طول تاریخ و خصوصا تاریخ غرب به جلو حرکت می‌کنیم، می‌بینیم در مرحله اول یک حرکتی در مقابل دین صورت می‌گیرد که باعث تقویت ماتریالیسم می‌شود و گرایش به ماده و ماده‌گرایی بسیار رواج پیدا می‌کند، بعد به تدریج یک نوع عکس‌العملی در برابر ماتریالیسم مطلق صورت می‌گیرد و بی‌خدایی و خالی بودن از مسائل معنوی و عدم توجه به مسائل باطنی عکس‌العملی را به وجود می‌آورد که در دهه‌های اخیر به خصوص در سال‌های اخیر یک نهضتی را با عنوان “عصر جدید” (New Age) می‌بینیم.
در نهضت عصر جدید همه این مسائلی را که ما می‌گوییم مانند عرفان‌های نوظهور مثل مسائل سحر و جادو و … را در بر می‌گیرد و این عکس‌العملی است در مقابل آن قضیه گسترش ماتریالیسم، البته چنین نیست که در غرب عرفان‌های نوظهور غالب شده باشند و سایر گرایش‌های عرفانی مورد توجه نباشد. در غرب هم در همین سال‌هایی که می‌بینیم بحث عرفان‌های نوظهور مطرح هست گرایش به مکاتب عرفانی شرق مانند ذن، ودانتا، تصوف(که عرفان اسلامی است) بسیار زیاد مطرح هست، البته در کشور ما ممکن است تحت تأثیر جریان‌های غرب و ترجمه‌هایی که صورت می‌گیرد و بعضی از مسائل فرهنگی ـ اجتماعی که جاری و ساری است، عکس‌العمل‌هایی نسبت به عرفان دینی وجود داشته باشد و این خود عامل و زمینه‌ای شود که مشتاقان به مسائل معنوی به عرفان‌های نوظهور رجوع کنند.
اگر مقایسه ای در مورد گرایش غرب به عرفان شرقی و اسلامی، و گرایش شرق به عرفان‌های غربی انجام دهیم، می بینیم که مثلا در همان زمانی که در ایران گرایش به عرفان سرخ‌پوستی و عرفان «داون خوان» رایج میشود و محافلی در کل کشور مروج این نوع عرفان بودند، رواج داشت و کتاب‌هایشان هم پرفروش بود، در امریکا مثنوی مولانا طی چندین سال جزو پرفروش‌ترین کتاب‌های سال بود. می‌خواهم این را مطرح کنم که چنین هم نیست که در خود غرب گرایش به عرفان‌های نوظهور بر سایر گرایش‌های عرفانی غالب باشد، حتی هنوز بحث عرفان‌های مسیحی در غرب داغ است و کسانی مانند «هیوستون اسمیت»، «برنارد مک‌گین» همت کردند و عرفای مسیحی را معرفی می‌کنند که اکنون گرایش‌های زیادی وجود دارد به عرفایی مانند ترزا ، یوحنای صلیبی، اکهارت، قدیس برنارد، بوناونتوره و خیلی از عرفای بزرگ مسیحی دیگر. لذا به نظر من عرفان‌های نوظهور به شکل یک معضل و گرایش غالب در جریان غرب وجود ندارد، اما در کشور ما به علت حساسیت‌های دینی که ما داریم و به علت بعضی از مسائل (که البته بنده نام آنرا دین‌گریزی نمی‌گذارم و آنرا عدم شناخت دین آنچنان که حق شناخت آن است می‌نامم) از یک طرف، و از طرف دیگر، به خاطر معنویتی که مردم به دنبالش هستند و بودند و به خصوص به برکت حضرت امام خمینی(ره)، جوان‌های ما به مسائل معنوی گرایش فوق‌العاده پیدا کردند، لذا اگر عرفان اسلامی را آن چنان گه مد نظر امام خمینی”ره” تود تبلیغ کنیم، گرایش‌های نادرست از بین می‌رود.
البته این را هم انکار نمی‌کنم که فعالیت‌هایی تحت عنوان تصوف و گرایش‌های صوفیانه در کشور وجود دارد و تعضا اهداف خاصی را دنبال می کنند، اما اگر ما بخواهیم به عنوان مبارزه با تصوف، کل تاریخ هزار ساله معنوی ایران و اسلام را زیر سؤال ببریم و از مولانا تا عطار و نظامی و ابن عربی و همه بزرگانی که در این راستا می‌توانیم از آنها نام ببریم را زیر سؤال ببریم، چون نمی‌توانیم راه گرایش به معنویت را سد کنیم، خود ما د با این کار راه را برای این عرفان‌های نوظهور باز کرده ایم، به نظر بنده مقداری علت گرایش‌ها به عرفان‌های نوظهور هم می‌تواند این مسائل باشد.

*به نظر شما در یک بحث مردم‌شناسی چرا این گرایش‌های مختلف وجود دارد، یعنی منظورم این است که شرقی‌ها به عرفان‌های غربی و غربی‌ها به عرفان‌های شرقی رجوع دارند؟ جدا از اینکه کدام از عرفان‌ها درست و کدام نادرست است، چرا این گرایش وجود دارد؟
غیر از اینکه مردم همیشه به دنبال این هستند که از عجایب سر در بیاورند و تنوع‌طلب هم هستند، اگر گرایش‌های نو جویی پرورش داده نشود، مشکل تولید خواهد شد. فطرت انسان همیشه جوینده امور نو و جدید است و نوطلبی‌اش هم به این خاطر است که به حد‌ی نمی‌تواند اکتفا کند، اینکه پیامبر(ص) فرمودند: «کسی که دو روز او مساوی باشد مغبون است»، به علت همین روحیه کمال‌جویی و جدید‌طلبی انسان است که مثلا در حیوانات این مسائل دیده نمی‌شود.
به خاطر اینکه انسان هستیم مسئله نو و جدید را می‌خواهیم، اگر نتوانیم این گرایش و فطرت را خوب تربیت کنیم، انسان‌ها به دنبال مسائل عجیب و غریب می‌‌روند، انسان‌هایی هستند که خیلی سطحی‌نگر و مثلا به دنبال مُد و عوض کردن قیافه و شکل ظاهری خود می‌روند، اما انسان‌هایی هستند که اهل فکر، اندیشه و مسائل نو در جریان باطنی می‌گردند، این افراد ممکن است دنبال عرفان‌ها یا مسائلی غیر از آن چیزی که در محیط خودشان هست بروند. این عکس‌العمل طبیعی هست ما باید مواظب باشیم که این روحیه را در کانال صحیح
خود تربیت، هدایت و ارشاد کنیم، آنچنان که دین از ما خواسته است.

* شما برای برون‌رفت از این وضعیت و رسیدن به نقطه مطلوب چه راهکارهایی را پیشنهاد می‌کنید؟
زمانی که می‌خواهید اسلام را معرفی کنید باید جامعیت اسلام معرفی و شناسانده شود، منحصر کردن اسلام در صرف بُعد فقه و باید و نبایدی که مربوط به اعمال و رفتار بیرونی ماست و ندیدن آن همه مسائل فکری، روحی و معنوی در اسلام و اینکه صرفا مسلمان را کسی ببینیم که همین مسائل ظاهر را رعایت می‌کند و داراست خطر کرایش به این نوع عرفانها را در پیش دارد. اگرچه این مورد اولین مرحلۀ اسلام است، اما مراحل خیلی عمیق‌تر از اینها در روایات موجود است. مثلا خداوند در آیه ۱۴ سوره حجرات می‌فرمایند: «اعراب گفتند: ایمان آوردیم، بگو ایمان نیاوردید، اسلام آوردید، ایمان هنوز در قلب شما داخل نشده است.»، یعنی ایمان مسئله‌ای است که با قلب سرو کار دارد و وقتی هم با قلب سرو کار دارد، با معرفت و عرفان خود به خود عجین است.
اگر ما صرفا بیائیم و بحث ظاهر را مطرح کنیم، به غیر از خطرات گوناگون از قبیل ریا، چاپلوسی، ظاهرگرایی و … اسلام خود به خود به عنوان یک دین خشک معرفی می‌شود و نسل جوان ما که قبلا عرض کردیم نمی‌تواند مسائل فطری و خواهش‌های روحی خود را در مسائل معنوی مورد بی‌اعتنایی قرار دهد، ممکن است به دنبال جریان‌های دیگری برود. البته این باید آموزش داده شود که یکی از تفاوت‌های عرفان اسلامی با سایر عرفان‌ها، بحث شریعت است. درست است که شریعت راه زندگی است و در زندگی روزمره بحث شریعت را داریم، اما باید به جوان‌های خودمان این امر را نشان دهیم که عرفان اسلامی برخلاف دیگر عرفان‌ها است که در آنها، انسان زمان خاصی را برای مراقبه، و یا تعابیر دیگری که از آن نام برده می‌شود مانند ارتباط، تمرکز و تأمل اختصاص دهد و به اصطلاح عرفان بورزد. شریعت اسلام تمام زندگی روزمره را با عرفان پیوند می‌زند.
طبق شریعت در خیابان هم که راه می‌رویم، در حال انجام کار عرفانی هستیم، چون همان طور که گفتم عرفان اسلامی خدامحور است. ما همیشه در حضور خدا و معشوق هستیم، عالم محضر خداوند است و در محضر او گناه نباید کرد. باید و نبایدها در خیابان، مسجد، دانشگاه، مدرسه و همه جا مطرح هست، یعنی در واقع تمام لحظات زندگی ما با عرفان پیوند خورده است. اگر این آموزه و نگرش آموزش داده شود که هدف از فقه هم رسیدن به عرفان اسلامی است نه اینکه احکام فقهی خود هدف باشد و موضوعیت خاص داشبه باشد، به نظر من یک گام به جلو خواهد بود و به خرافه‌زدایی هم کمک می‌کند.
اعتقاد بنده این است که همه بحث ما در مسائل معنوی، عرفان‌های نوظهور نیست. اکنون به اسم مسائل و معنویت اسلامی، خرافه به مردم تحویل داده می‌شود و یک‌سری مسائلی را مطرح می‌کنند و احادیثی که اصلا سند ندارد و حتی در هیچ کتابی وجود ندارد، به مردم القاء می‌کنند، اگر ما عرفان‌های نوظهور را به عنوان یک مشکل می‌ببینیم، در طرف دیگر باید بحث‌های خرافی در دین را هم مسئله مهمی بدانیم و خرافه‌زدایی کنیم.
جوان‌ها به دلیل فطرت پاکشان می‌فهمند و از مسائل خرافی سر خورده و زده می‌شود، اگر خرافات را حل کنیم مشکلات در سطح وسیع‌تر حل می‌شود. این همان کاری است که چهل، پنجاه سال قبل شهید مطهری شروع کرد و امروز بسیار بسیار لازم و ضروری و بلکه لازم و ضروری‌تر از قبل به نظر می‌رسد که این کار تداوم پیدا کند، وقتی که دین از خرافات پیراسته شود راه برای گرایش عرفان اسلامی باز خواهد بود.
سرانجام اینکه ما باید میراث اسلامی خود را به جوان‌ها و مردم بشناسانیم. حساسیت‌هایی که تحت عنوان برخورد با صوفیه یا تصوف وجود دارد نباید از منطق خارج شود به نحوی که این نسل تشنه ازدستاورد بیش از هزار سالۀ عرفان اسلامی محروم گردد. مثلا درنامه هایی که بین شهید مطهری و برخی از بزرگان رد و بدل شده است می بینیم که مثنوی اصول اصول اصول دین خوانده شده است. مثنوی یک دوره عرفان اسلامی است که با قرآن و حدیث آمیخته است ولی با زبان هنری و تعلیمی که مردم می‌پسندند ارائه شده است. مرحوم شهید دستغیب نامه‌ای به استاد خویش، مرحوم آیت‌الله سید علی قاضی، نوشته بودند که اکنون که در شیراز هستم، احساس دلتنگی می‌کنم و انسم کم شده است، آیت‌الله قاضی که مظهر عرفان شیعی است به ایشان پاسخ می دهد که: «ما هیچ‌گاه از مثنوی بی‌نیاز نخواهیم شد.»
مرحوم آیت‌الله نجابت می‌فرمودند: «هرچه برای سلوک در مسائل عرفانی لازم است در مثنوی که واقعا کتاب درسی در مسائل عرفانی است، موجود است و بیان شده است.» بنده مثنوی را برای نمونه بیان کردم، این نوع کتاب‌ها و آموزه‌هایی که ما داریم و جنبه‌های هنری و عرفانی دارد را باید بتوانیم به جوانها و مردم معرفی کنیم تا با این راهکار که هم عرفان اسلامی را بشناسند و هم اینکه خود به خود معضل عرفان‌های نوظهور مورد نظر است حل شود.

*برای تشخیص عرفان اصیل از نوظهور به گونه‌ای که بتوانیم آنرا برای افراد آزاده و جوان‌ها بیان کنیم و مورد این نگاه قرار نگیریم که از زوایه تعصب داریم صحبت می‌کنیم، چه باید بکنیم؟
به نظرم همان طور که شما بیان کردید باید طوری برخورد کنیم که بحث عکس‌العملی در میان جوان‌ها وجود نداشته باشد. چون نظام ما یک نظام دینی است، خود به خود خطراتی را در این زمینه پیش روی خود دارد و آن این که وقتی به عنوان دین و از موضع نظام سخن می‌‌گوئیم، باید رعایت یک جنبه را بکنیم، همان جنبه‌ای که حضرت امام خمینی(ره) هم بسیار روی این جنبه تأکید داشتند که «طوری سخن نگوئید که عکس‌العملی برخیزد که نه تنها مقابل جریان سیستم و نظام باشد، بلکه مقابل جریان اسلام هم عکس‌العمل داشته باشد.» به نظرم باید کمی اجازه دهیم که حرف‌ها زده شود «وبشر عباد الذین یتبعون القول فیتبعون أحسنه» ما به احسن بودن اسلام و مسائل اسلام اطمینان و یقین داریم و بنابراین هیچ خوفی نداریم که بحثی مطرح شود و خیلی باز پاسخگو باشیم.
نکته مهم دیگری که در شیوه شهید مطری وجود داشت و بنده آنرا می‌پسندم این است که بحث عقیدتی و زیربنایی را باید تقویت کرد. مثال همیشگی بنده به دانشجویانم این است که ممکن است که این سخنی که من اکنون دارم ا بیان می‌کنم د از سر تعصب باشد، چنانکه سخن دیگران هم ممکن است از سر تعصب و یا حد اقل تحت تأثیر شرایط محیطی، فرهنگی و اجتماعی باشد، پس بنابراین تفاوتی از این جهت نیست، یعنی هیچ‌کس نمی‌تواند ذهن خود را از شرایط محیط اجتماعی خود خالی کند و یک نفر هم در دنیا وجود ندارد که بگوید که من دارم در خلأ سخن می‌گویم. هر کسی در هر جا که باشد تحت تأثیر محیط زندگی خودش هست و همه موارد بر روی سخن و طرز فکرش تأثیر داشته است، منتها باید به دنبال معیار بگردیم که سخنها را با معیارهای منطقی بسنجیم، لذا ما باید در کنار همه این مسائل عرفانی که صحبت کردم، بحث عقلانیت را تقویت کنیم و ا مردم را به سوی عقلانیت سوق دهیم.
باید با عقلانیت خرافه‌زدایی را نیز گسترش دهیم. عقل، نعمتی است که خداوند عطا کرده است، لذا بحث عقلانی را باید به جای بحث احساسی تقویت کرد و با معیار عقل مشخص کنیم که کدام سخن صادق است و کدام سخن کاذب است، در همین بحث عرفان‌های نوظهور می‌توان گفت که اولین بحث اشتراک این عرفان‌ها در بی‌‌خدایی و یا در این است که خداوند را غیر متشخص و یا مطلق می دانند. در این موارد می‌توانیم از وجود خدا آن هم خدایی که متشخص است، بحث کنیم که بحث توحید و اولین بحث اعتقدی ما است. بحث را باید به اینجا ببریم، آنچنان که در اول همه رساله‌ها هم نوشتند که تقلید در اصول دین جایز نیست. اصول دین را که قبل از عرفان و همه مسائل عرفانی است باید عقل‌پسند و خردپذیر کنیم و به جوان‌ها ارائه دهیم. تا این مسائل زیربنائی حل نشود، هر نوع بحث دیگری راه به جایی نمی‌برد.
بحث‌‌های سیاسی، فقهی، احکام و … و روبنائی را باید به کناری بگذاریم و با روش عقلانیت به سراغ زیربنایی‌ترین بحث‌ها برویم کاری که شهید مطهری کرد. در مرحله بعد باید زبان خود جوان‌ها را آموخت. شهید مطهری با آن همه سابقه حوزوی چقدر ساده و راحت می‌نویسند و جاذبه ایجاد می‌کند، لذا ما باید مقداری از علو پنداری خود پائین بیاییم و هم‌زبان جوان‌ها شویم، درست مانند شهید مطهری.
با فطرتی که من از جوان‌ها می‌شناسم و تجربه‌ای که در برخورد با جوان‌ها در دانشگاه و بیرون از آن دارم، آنها حق‌پذیر هستند و اسلام هم واقعا این توان را دارد که همه خواسته‌های این جوان ها را اقناع کند، اگر با این دو رویکرد یعنی عقلانیت و اطمینان به اسلام، به جلو حرکت کنیم به نظرم مشکل حل شود.

سید‌حسین امامی
۱۸ /۱/۸۹

منبع سایت جام جم: http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100872502938

خبر مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: مصاحبه دکتر کاکایی - حجم: 255.25 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

حضرت آیت الله نجابت (ره)

مجذوب واصل و عارف کامل، حضرت آیت‌الله حاج شیخ حسنعلی نجابت شیرازی، شاگرد برجسته محضر عرفانی حضرت آیت‌الله سید علی قاضی طباطبایی تبریزی «ره» و حضرت آیت‌الله حاج شیخ محمد جواد انصاری همدانی، در سال ۱۲۹۶هـ . ش در شیراز بدنیا آمدند.
تحصیلات ابتدایی را به طریق متعارف در شیراز گذرانده و پس از آن به فراگیری دروس حوزوی پرداخته و با اتمام مقدمات، در سن ۱۵ سالگی برای ادامة تحصیل عازم عتبات شدند. در نجف اشرف پس از گذراندن سطح، در مراتب عالیه، معقول را نزد مرحوم آیت‌الله العظمی حاج شیخ علی محمد بروجردی «ره» و فقه و اصول را نزد آیات عظام سید ابوالحسن اصفهانی «ره»، سید عبدالهادی شیرازی «ره» و سید ابوالقاسم خویی «ره» گذراندند. در ۲۸ سالگی به درجه اجتهاد نائل آمدند. عمده اجازات ایشان از اساتید فوق الذکر بود.
مرحوم آیت الله نجابت پس از بازگشت از نجف به شیراز، علاوه بر فعالیت‌های حوزوی و پرورش شاگردان در دو بعد علمی و معنوی، همراه با شهید دستغیب «ره» علیه نظام طاغوتی پهلوی دست به مبارزه زدند. همزمان با فوت آیت‌الله بروجردی «ره» و شروع نهضت امام خمینی «ره» در سال ۱۳۴۰، با دل و جان در خدمت نهضت ایشان قرار گرفتند و با این اعتقاد که عشق به امام خمینی«ره» عشق به امام زمان(ع) و عشق به خداست، به ترویج و تبلیغ مرجعیت و رهبری امام خمینی«ره» همت گماردند و دست پنهان مبارزات روحانیت شیراز قبل از انقلاب، و ملجأ و مرجع نیروهای حزب الله بعد از انقلاب بودند.
ایشان از همان اوان ورود به نجف اشرف، به توصیة حضرت آیت الله قاضی«ره» بنای رفاقت محکمی با مرحوم شهید آیت الله دستغیب گذاشتند که پس از فوت آیت الله قاضی «ره» در محضر عرفانی حضرت آیت‌الله انصاری «ره» و از آن پس تا زمان شهادت مرحوم شهید دستغیب «ره» این رفاقت و پیوند، محکم و پا برجا بود. هم اکنون نیز مرقد مبارک هر دو بزرگوار، در کنار یکدیگر، در بقعة امامزاده سید محمد‌بن موسی‌(ع) در شیراز قرار دارد.
مرحوم آیت الله نجابت علاوه بر فعالیت‌های علمی و سیاسی، خدمات مهمی را در جهت احیای اسلام ناب محمدی(ص) در شهر شیراز انجام دادند که مهمترین آنها تأسیس حوزة عملیة معنوی بزرگ و پر برکتی است که بنام فرزند شهید ایشان، که در جبهة آبادان به لقاء الله پیوست، «حوزة علمیة شهید محمد حسین نجابت» نام گرفته و فضلای زیادی را در بعد علمی و معنوی و در خط امام پرورانده و شهدای بسیاری را نیز تقدیم انقلاب نموده است. ایشان در این حوزه علاوه بر تدریس ادبیات، منطق، فلسفه، کلام، تفسیر، فقه و اصول در سطوح عالیه، در دو بعد عرفان نظری و عملی به تربیت شاگردان همت گماشتند. از حضرت ایشان آثار منتشره و غیر منتشرة زیادی بجا مانده است که کتب «بصائر یا قرآن و اهل بیت» کلمة طیبه، توحید، کلمة عشق، حدیث سرو، شرح دعای رجبیه، ولایت شرعیه مطلقة فقیه، شرح زیارت شعبانیه، و دهها اثر مکتوب و صدها درس مضبوط دیگر از آن جمله است.
اما با این همه، و علیرغم اینکه توان و درجات علمی ایشان زبانزد خاص و عام بود، نه تنها به دنبال ریاست دنیوی نرفت بلکه همة علوم اعم از منقول و معقول و مأنوسه و غریبه را جز به چشم مقدمه ننگریست و عمر پر برکتش را جز در راه توحید سپری نساخت و به غیر از ورود در سرّ ربوبی و لقای دوست به چیزی نیندیشید و استقامت و پایمردیش در عشق ربوبی باعث شد که جذبات حق نه تنها تجرد از ماده بلکه تجرد از صورت را نیز ملکة ایشان گرداند و به آنجا برسد که همنوا با حافظ نغمه سر دهد:

بعد از این نور به آفاق دهم از دل خویش

که به خورشید رسیدیم و غبار آخر شد

سرانجام ایشان در بهمن ۱۳۶۸ در شب شهادت امام علی النقی(ع) جان عاریت را تسلیم دوست کرده به لقاء الله پیوست. به هر حال این مقال را وسعت، و این قائل را صلاحیت توصیف مقامات و کمالات آن حضرت نیست.

برگرفته از کتاب خدامحوری تألیف دکتر قاسم کاکایی

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی (دانشیار دانشگاه شیراز)
اشکان بحرانی (دانشجوی کار شناسی ارشد دانشگاه شیراز)

نامه فلسفی

چکیده

یکی از مهم­ترین رویکردهای الهیاتی در دوره­ی معاصر، الهیات سلبی است. این رویکرد به رغم آن که امروزه در الهیات جدید، به جِد، مورد توجه و اقبال الهیدانان است، در میان مؤلفان داخلی به درستی شناخته نشده است. در این نوشته، تلاش شده است که در ابتدا تعاریف و برداشت­های مختلف از الهیات سلبی ارائه، تحلیل و نقد شود و سپس با اختیار تعریفی نسبتاً جامع از این رویکرد الهیاتی، بن­مایه­های الهیات سلبی تشریح گردد. با تحلیل تعریف­ها و بن­مایه­های الهیات سلبی می­توانیم این شاخه­ی الهیات را از منظری تازه و با نگاهی نو بنگریم.

دنیس ترنر (Denys Turner) در مقاله­ای درباره­ی الهیاتِ سلبی گفته ­است: «می­دانم که اکنون همه­یِ ما الهیدانانی سلبی هستیم؛ رازناکی بارِ دیگر به جمعِ مسأله­­هایِ الهیات بازگشته است و دانشِ ما دوباره خاطرمان را جمع می­کند که نمی­دانیم خدا چیست» ((Turner,1999,p 143.

این گفته­یِ ترنر از سیطره­یِ الهیاتِ سلبی در دورانِ معاصر خبر می­دهد. امروزه باید اذعان کنیم که بیش از هر زمانِ دیگری در «الهیات جدید» این نیاز احساس می­شود که کلِ الهیات را ذیل محدودیت هایِ سلب و محدودیت هایِ گفتار و معرفت بفهمیم (Ibid). بررسیِ الهیاتِ سلبی و آثارِ عرفایی با این رویکرد در چارچوب الهیاتِ جدید، پدیده­ای متعلق به دوران تجدّد و مشخصاً مربوط به دو سده­یِ اخیر است، اما مصادیق و مبانی این رویکرد، در الهیاتِ شرق و غرب، سابقه­ای طولانی دارد.

در سنت­های دینی غربی، مسایلی نظیرِ علمِ ما به خدا، سخن­گفتن از او، راه­هایِ تقرب به او، و اسما و صفاتِ او، به طور عام، همواره مطرح و محلِ مناقشه بوده­اند. در ذیلِ این مسایل، مباحثی نظیر دسترس­ناپذیری و تعالیِ وجودی خدا، امتناعِ شناختِ ذاتِ خدا و تعالیِ معرفتیِ او، تنزیه و تشبیه و بیان­ناپذیری خدا در بین عامه­ی الهیدانان یهودی، مسیحی و مسلمان و دقایقی همچون قرب و فنا، وحدت و اتحاد، عروج و درون­بود، و دیالکتیکِ حلول و تعالی در میان عارفان این سه سنت، بخشی از مهم­ترین دغدغه­های الهیاتی را منعکس کرده­اند.

هم­چنین روی­کردی که عارفان در سنتِ ادیانِ ابراهیمی به مسأله­یِ مواجهه با امر الوهی دارند و تأکیدِ آنان بر مفاهیم و استعاره­هایی نظیرِ نیستی، تاریکی، ندانستن و خاموشی، در هنگامِ سخن گفتن از خدا، دل­مشغولی­هایِ خاصِ ایشان را در مباحث الهیاتی از منظری دیگر به تصویر
می­کشد. همه­یِ این مباحث در الهیاتِ جدید، تحت عنوان الهیات سلبی مطرح می­شوند.

با ذکرِ این مقدمه اینک به بررسیِ چند تعریف از الهیاتِ سلبی می­پردازیم.

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: مبانی نظری الهیات سلبی - حجم:
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی
دکتر حمید محمودیان

اندیشه دینی ۳۱

چکیده
این مقاله درصدد است به اجمال، نظریات دو عارف در دو سنت دینی را مورد بررسی تطبیقی قرار دهد؛ یکی شیخ علاءالدوله سمنانی، عارف و متکلم قرن هشتم هجری، که نظریه‌ی وی در برابر نظریه‌ی «وحدت وجود» ابن عربی به «وحدت شهود» مشهور شد و سپس در آرای کسانی هم‌چون سید محمد گیسو دراز و احمد سرهندی بسط پیدا کرد و دیگری قدیس بوناونتوره، الهی‌دان و عارف قرن سیزدهم میلادی از فرقه فرانسیسیان که رابطه‌ی جهان، انسان و خداوند را در آثار خویش به‌ویژه در کتاب سفر روح به سوی خداوند به گونه‌ای تبیین کرده است که بی‌شباهت با نظریه‌ی «وحدت شهود» نیست. در الاهیات به طور کلی و الاهیات سلبی به نحو خاص شباهت‌های قابل تأملی بین این دو عارف مسلمان و مسیحی وجود دارد که این مقاله به آن می‌پردازد.

۱٫ مقدمه
نخست به چند نکته به صورت اختصار اشاره می‌شود؛ نکاتی که در بررسی تطبیقی ما جنبه مقدمی دارد:
۱- شیخ علاءالدوله سمنانی و قدیس بوناونتوره معاصر هم قرن‌اند.
۲- هر کدام به یکی از ادیان بزرگ و ابراهیمی معتقدند؛ یکی به اسلام و دیگری به مسیحیت.
۳- هر دو عارف و متکلم‌اند، به گونه‌ای که در عین سلوک عرفانی و تخصص در عرفان عملی و نظری، دفاع از آموزه‌های دینی را بر خود لازم دانسته، تساهل در این زمینه را روا نمی‌داشتند، تا جایی که نظریات بعضی فیلسوفان هم کیش خود را نیز بر نمی‌تافتند.۱
۴- روح کلی حاکم بر اندیشه آن دو الاهیات سلبی است؛ همان روحی که معمولاً از متکلمان انتظار می‌رود ولی عرفا آن را عمق و غنای دیگری بخشیده‌اند. شیخ سمنانی در این زمینه از عارفان و متکلمان قبل از خود تأثیر پذیرفته است و بوناونتوره شدیداً تحت تأثیر اندیشه‌های تنزیهی کسانی هم‌چون دیونوسیوس آرئوپاگوسی است.
۵- هر دو عارفانی عزلت‌گریز و اجتماعی بودند. شیخ سمنانی گرچه از حکومت و سیاست فاصله گرفت، سیره‌ی نظری و عملی او تشویق به کار و فعالیت بود و با بی عاری و سربار دیگران شدن مریدان خود سخت مخالفت می‌کرد. بوناونتوره نیز عارفی اجتماعی بود و در نقش روحانی کلیسا، در مسایل اجتماعی زمان خویش نقش فراوانی داشت.
۶- در عرفان اسلامی پس از شیخ علاءالدوله، تفکر رایج عرفانی با صبغه‌ی وحدت وجود ابن عربی مسیر خود را پی گرفت و در مسیحیت اندیشه‌های قدیس توماس آکوییناس گوی سبقت را از قدیس بوناونتوره ربود، به‌طوری که به‌رغم جایگاه بوناونتوره در عرفان مسیحی و فرقه فرانسیسی‌ها، در بعضی کتب عرفانی و الاهیات مسیحی، نامی از بوناونتوره نیامده یا به اشاره‌ای بسنده شده است.
۷- هر دو اهل کشف و شهود بودند. رساله سرالبال لذوی الحال شرح مکاشفه شیخ علاءالدوله و رساله شرح مکاشفه بوناونتوره بر کوه لاورنا، شاهد این مطلب است.
با این حال، وجوه تفاوت بین اندیشه‌های آن دو نیز بسیار است، زیرا یکی به دینی اعتقاد دارد که شعار اساسی و همیشگی او «لم یلد و لم یولد» است و دیگری به تثلیث «اب و ابن و روح القدس». یکی در مسیر دفاع از توحید با هر نظریه‌ای که شائبه شرک در آن باشد می‌ستیزد و دیگری به تبیین رمز و راز تثلیث روی می‌آورد. یکی آرای خود را با قرآن کریم هماهنگ کرده و آیات آن را تفسیر می‌کند و دیگری با کتاب مقدس خو گرفته و تبیین و تفسیر آیات آن را وجهه همت قرار می‌دهد.
با این اوصاف، در این مقاله در پی اثبات این همانی و تطبیق آرای این دو متفکر نیستیم؛ زیرا این کار در مورد دو عارف بزرگ متدین به یک دین بسیار مشکل است چه رسد به دو شخصیتی که به سنت‌های دینی متفاوت پیوند خورده‌اند. آن‌چه در این‌جا به آن خواهیم پرداخت تشابه و تطبیق نیست؛ بلکه تناظر است به گونه‌ای که معلوم گردد افکار این دو عارف در چه حوزه‌هایی به هم‌دیگر نزدیک است. در این مقاله برخی از موضوعات و دل‌مشغولی‌های دو عارف مذکور مورد کاوش قرار گرفته و در حد امکان به زمینه‌های اشتراک و جدایی آن‌ها اشاره می‌شود.

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: الاهيات عرفانی از ديدگاه علاء الدوله سمنانی و بوناونتوره - حجم:
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

در پی عوض شدن مدیریت دانشگاه شیراز، دکتر قاسم کاکایی نیز از سمت ریاست دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی این دانشگاه مستعفی شد. وی اولین عضو هیئت علمی است که سه بار به ریاست این دانشکده منصوب شده است. جالب آن که در این سه بار، دکتر کاکایی در سه رتبۀ مختلف علمی قرار داشته و سه حکم ریاست را در سه دولت با گرایشهای سیاسی مختلف دریافت کرده است:
۱- با رتبۀ مربی (دانشجوی دکتری) در سال ۱۳۷۵ (دولت سازندگی)
۲– با رتبۀ استادیاری درسال ۱۳۸۲ (دولت اصلاحات)
۳- با رتبۀ دانشیاری در سال ۱۳۸۶ (دولت فعلی).

وی، همچنین، تنها عضو هیئت علمی دانشکدۀ فعلی است که در زمانی که دو دانشکدۀ علوم انسانی و علوم اجتماعی از یکدیگر تفکیک نشده و یک دانشکده بودند، مسئولیت آن دانشکدۀ بزرگ را بر عهده داشت.

غیاث الدین منصور دشتکی و فلسفه عرفان

به گزارش خبرنگار بخش کتاب خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)،مراسم پایانی بیست ‌و هفتمین دوره‌ی جایزه‌ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و هفدهمین دوره‌ی جایزه‌ی جهانی کتاب سال عصر روزدوشنبه، ۱۹ بهمن‌ماه ۸۸ در تالار وحدت برگزار شد. در مراسم امسال در رشته فلسفه هیچ کتابی بر گزیده شناخته نشد ولی کتاب غیاث الدین منصور دشتکی و فلسفه عرفان تالیف دکتر قاسم کاکایی به عنوان بهترین کتاب در زمینه عرفان ، شایسته تقدیر شناخته شد و لوح تقدیر و جایزه سکه بهار آزادی را به خود اختصاص داد. شایان ذکر است که در اسفند ماه سال گذشته نیز این کتاب جایزه بهترین کتاب فصل را به خود اختصاص داده بود. در سال ۱۳۸۲ نیز کتاب وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت، تألیف دکتر کاکایی کتاب برگزیدۀ سال در زمبنۀ فلسفه و عرفان شده بود.

کتاب غیاث الدین منصور دشتکی و فلسفه عرفان تألیف دکتر قاسم کاکایی است که از سوی فرهنگستان هنر به مناسبت برگزاری کنگره‌ی بزرگ مکتب شیراز، در آذرماه ۱۳۸۷ منتشر شد. این کتاب که حاصل تحقیقات ۱۶ ساله‌ی دکتر کاکایی در زمینه‌ی مکتب فلسفی شیراز است جایزه‌ی کتاب فصل را در پاییز ۸۷ به خود اختصاص داد. این کتاب به منظور ارائه تصویری از مکتب فلسفی شیراز نگاشته شده است. مؤلف بدین منظور سرآمد فیلسوفان این دوره که جامع همه‌ی بن مایه‌های این مکتب است، یعنی غیاث الدین منصور شیرازی، را پررنگ‌تر ترسیم کرده است. سپس برای نشان دادن گوشه‌ای از اندیشه‌های مکتب فلسفی شیراز رساله‌ی «منازل السائرین و مقامات العارفین» تألیف غیاث الدین منصور دشتکی را تصحیح، ترجمه و شرح کرده و پیوست بخش دوم کتاب نموده است.

بخش اول کتاب در شش فصل تنظیم شده است: فصل اول «مکتب شیراز قبل از ملاصدرا»، فصل دوم «میرصدرالدین دشتکی (سید سند)»، فصل سوم «محقق خفری»، فصل چهارم «غیاث الدین منصور دشتکی»، فصل پنجم «شاگردان غیاث الدین منصور دشتکی» و فصل ششم «مکتب شیراز پس از غیاث الدین منصور»، این بخش ناگفته‌های بسیاری را از تاریخ فلسفه‌ی اسلامی در بردارد. به خصوص نگاهی نو به یکی از پیچیده‌ترین دوران اندیشه در ایران یعنی دوره‌ی صفوی دارد. برخوردهای صفویه با مکتب فلسفی شیراز و چالش‌های پیش روی این مکتب در این دوره به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است. پیوند مکتب شیراز با حکمت متعالیه ملاصدرا نیز در این بخش تبیین شده است.
بخش دوم کتاب به رساله‌ی عربی «منازل السایرین و مقامات العارفین» غیاث الدین منصور اختصاص دارد. این رساله حاوی عناصر مختلف فکری و گرایش‌های مکتبی غیاث الدین منصور است و می‌توان آن را بازنمود دوره‌ای از تفکر فلسفی شمرد که طلیعه‌ی حکمت متعالیه ملاصدرا است. دوره‌ای که باید آن را دوره‌ی «تقریب» دانست، که در آن، حدیث، تفسیر، کلام، عرفان، فلسفه مشاء و فلسفه‌ی اشراق به یک‌دیگر نزدیک شده کنار هم قرار می‌گیرند. این رساله را باید یک رساله در فلسفه‌ی عرفان به حساب آورد یعنی نگاه درجه‌ی دوم به عرفان دارد. به همین علت،‌ دکتر کاکایی در تعلیقات خود و در شرح این رساله مطالب مهمی را که امروز در باب ماهیت و سرشت عرفان و مکاشفات عرفانی مطرح است طرح می‌کند و آن‌ها را با دیدگاه‌های غیاث الدین تطبیق می‌دهد.
( برای اطلاعات بیشتر در بارۀ این کتاب رجوع کنید به: مجلۀ کتاب ماه دین شمارۀ ۱۴۶، آذر ۱۳۸۸ مراجعه نمایید)

مطالب موجود با عبارات مشترک

انتشارات دارالهادی لبنان اخیراً کتاب وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت تألیف دکتر قاسم کاکایی را به زبان عربی منتشر کرده است. ترجمه این کتاب تحت عنوان “وحده الوجود بقرائتی ابن عربی و مایستر ایکهارت“توسط انتشارات دار الهادی لبنان چاپ و منتشر شد. این کتاب را عبد الرحمن العلوی به زبان عربی تر جمه کرده است و بالغ بر ۷۰۰ صفحه می باشد. استاد مصطفی ملکیان در مقدمه فارسی این کتاب می نویسد:

“نویسنده در این کتاب چه می کند؟ می توان گفت که نویسنده در باب آرا و نظریات ابن عربی و اکهارت به چهار کار دست می یازد: الف) شرح، یعنی مکشوف و آشکار ساختن آنچه محجوب و نهفته است ، تصریح آنچه مضمر است ، و ایضاح پیش فرضها و لوازم هر قول. ب) تحلیل ، یعنی وا شکافی مفاهیم کلیدی و عمده مانند: وحدت وجود، حلول، اتحاد، وحدت شهود، وجود مطلق ، ظهور، تجّلی، فنا، تعین، ذات، اسم، صفت، محو تعین، نفی صفات، وحدت در کثرت، عین ثابت، نفس، خیال، تنزیه و تشبیه. ج) مقایسه، یعنی ارائه موارد اتفاق و تشابه، موارد اختلاف و تفاوت نظر، و تعیین قوت و ضعف نسبی آرا نظریات، در قیاس با یکدیگر. د) نقد، یعنی نشان دادن صحت یا سقم هر مدعا و قوت یا ضعف هر دلیل. خواندن و باز خواندن این اثر ارجمند برای همه علاقه مندان به مطالعات تطبیقی در عرفان فرض عین است، علی الخصوص که، به زبان فارسی، هم نخستین اثری است که در معرفی مایستر اکهارت منتشر می گردد و هم نخستین اثری که با رویکردی تحلیلی به دیدگاههای ابن عربی نزدیک می شود”. متن فارسی این کتاب قبلا سه بار توسط انتشارات هرمس به چاپ رسیده و اکنون در آستانه چاپ چهارم است. این کتاب در سال ۱۳۸۲ به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی برگزیده شد.

کتاب مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: وحده الوجود بقرائتی ابن عربی و مایستر ایکهارت - حجم:
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک