.

خانه > تأليفات, کتاب ها, نقد و بررسی > کتاب “عوالم خیال” مورد نقد و بررسی قرار گرفت

کتاب “عوالم خیال” مورد نقد و بررسی قرار گرفت

کتاب عوالم خیال

کتاب عوالم خیال

یکصد و هفتادمین نشست کتاب ماه ادبیات و فلسفه به نقد و بررسی کتاب “عوالم خیال” و ” مسئله اختلاف ادیان از دیدگاه ابن عربی” اثر ویلیام چیتیک اختصاص داشت. محی الدین بن عربی پرنفوذ ترین اندیشمند نیمه دوم تاریخ اسلام است و ویلیام چیتیک نیز از اندیشمندان معاصر محسوب می شود که سالهای بسیاری از عمر خود را صرف پژوهش در مورد ابن عربی و دیدگاههای وی کرده است . کتاب مسئله اختلاف ادیان ، نوشته ویلیام چیتیک توسط قاسم کاکایی به فارسی ترجمه شده است .یکصد و هفتادمین نشست کتاب ماه ادبیات و فلسفه ، باحضور دکتر غلامرضا اعوانی و دکتر قاسم کاکایی برگزار شد. این جلسه روز سه شنبه ۱۸ مرداد ماه ساعت ۵ بعدازظهر در خانه کتاب برگزار گردید.
◄عالم خیال
دکتر قاسم کاکایی مترجم کتاب عوالم خیال در خصوص این اثر گفت : کتاب عوالم خیال در حقیقت مجموعه ده مقاله از ویلیام چیتیک است که او آنها را ترکیب کرده و ویراسته است و گویا با این کار مقاله جدیدی را ارائه کرده است . به رغم حجم کم این اثر ، این کتاب در حقیقت یک دوره کامل از جهان بینی ابن عربی و حداقل این که در خصوص سه اصل توحید ، نبوت و معاد از نظر وی توضیحات کافی و وافی ای ارائه می دهد . او بحث وحدت وجود را بسیار موجز به عنوان اصل توحید بیان می کند و با انسان کامل به بحث نبوت می پردازد چیتیک بحثی از معاد شناسی ابن عربی ارائه می دهد که جای آن در آثار فارسی خالی است و کمتر کتابی را می توان یافت که در بحث معاد شناسی ابن عربی به پرباری عوالم خیال باشد . وی در خصوص بحث اختلاف ادیان که در کتاب عوالم خیال طرح شده تصریح کرد : او برای بیان اختلاف ادیان ابتدا به تعریف دین و چیستی آن می پردازد . برای شناخت دین نیازمند شناخت انسانیم چرا که دین برای انسان است و اگر بخواهیم انسان را بشناسیم ، باید کمال انسان را بشناسیم که دین برای کمال انسان است . برای تعریف کمال انسان ، باید معرفت را تعریف کنیم و به مناسبت اقسام معرفتی را که از نظر ابن عربی انسان می تواند بیاید ، چیتیک مطرح می کند ، از نظر وی این معارف عبارتند از : معرفت حسی ، معرفت عقلی و معرفت خیالی . از نظر ابن عربی مهمترین معرفت بشری ، معرفت خیالی است . ابن عربی معتقد است کسی که خیال را نشناسد ، هیچ شناختی ندارد و خیال را با کشف مرتبط می کند ، به همین مناسبت چیتیک ابتدا مسیر دو گانه معرفت را در غرب و شرق تصویر می کند و از این طریق مقایسه ای میان ابن عربی و ابن رشد می کند . او خط تفکر غرب را ادامه تفکر ابن رشد می داند و خط تفکر شرق و آن چه در جهان اسلام مطرح است ، به شکلی وامدار ابن عربی می شمرد . دکتر کاکایی درباره عدم توجه شرقیان به ابن رشد از نظر چیتیک اظهار داشت : از نظر چیتیک ابن رشد و مشائیان به خیال نپرداختند و بحث خیال را به شکلی خاصی مطرح نکردند و ابن عربی به خیال که معرفت عظیمی در معارف بشری است ، پرداخت و دستاوردهایی که غرب آن را از دست داد ، شرق حفظ کرد . به تعبیر چیتیک و کوربن غرب با نشناختن عالم واسطه خیال بین عالم حسی و عالم عقل یا به سوی حس رفتند و یا به سمت عقل ، اما عالم خیال را نشناختند و با از دست دادن عالم خیال غرب دچار مساله عظیمی شد . تقابل میان عقل و دین ناشی از نشناختن عالم خیال است . در صورتی که اگر عالم خیال را بشناسیم بحث معرفت دینی صورت دیگری می گیرد . اگر این عالم شناخته می شود حتی بحث پلورالیسم به نوع دیگری نمود می یابد . به زعم چیتیک ابن عربی قهرمان خیال است و غایت مطلوب ابن عربی عالم خیال است و فرا رفتن از عالم خیال را حتی اگر شدنی باشد ، در عرفان مطلوب نمی داند . خیال در چهار معنا به کار رفته است . ۱- کل عالم و ما سوی الله خیال است که میان وجود و عدم قرار دارد . ۲- خیال منفصل که واسطه میان عالم ناسوت و عالم عقل است ۳- وجود انسان خیال است چرا که بین روح و بدن قرار دارد ،نه این است و نه آن و هم این است و هم آن ۴- ادراک انسان که بین ادراک عقلی و ادراک حسی است و خیال متصل است . وی در ادامه سخنان خود افزود : خیال هم گرفتاری های خاص خود را دارد که انسان را گاه به خطا می افکند . همانطور که ادراک حسی و عقلی با اندکی تسامح خطا می کنند چرا که ابن عربی معتقد است که دخالت عقل یا و هم اشتباه یا خطای مشهود را سبب می شود . اینجاست که هر کسی خدا را متعاقب با مزاج و طبع خود می شناسد و به خدا رنگ می دهد و او را به رنگ خود در می آورد و خدا را در آینه خود می بیند و چه بسا مرتکب اشتباه می شود . این جاست که باید خدا را در آینه انسان کامل که نبی است دید . من باید خدا را در آینه شریعت ببینم که در درک حل مسائل خیال به من کمک می کند . از طرفی کامل ترین آینه ای که خدا را در آن می توان به کمال دید ، آینه ختمی مرتب است . دکتر کاکایی با اشاره به تفاوت نظر ابن عربی با پلورالیست ها در خصوص کثرت ادیان اظهار داشت : چیتیک به تبعیت از ابن عربی می گوید که نه افراط را در مساله گفت و گوی ادیان می پذیرد که هر کسی حق تکفر دیگری را داشته باشد و نه تفریط را که مرز میان اسلام و کفر برداشته شود . او معتقد است که در شریعت ختمی مرتبت انسان به مقام بی مقامی می رسد . انسانی که به چنین مقامی دست می یابد ، هیچ جا نایستاده است . حتی انبیا هم که انسان کامل در ظرف وجودی خود هستند ، یک مقامی را پر رنگ تر از سایر مقام ها نشان داده اند . مقام بی مقامی یعنی واجد تمام مقامات بودن اما به هیچ مقامی مقید نبودن . اگر شریعت ختمی مرتبت مقام بی مقامی است که از یک منظر تمام شرایع حق هستند چرا که همگی جلوه های خدا در آینه خاص اند . از منظر دیگر اگر کسی در این مقام که رنگی ندارد قرار بگیرد شرایع دیگر غیر از آن می تواند باطل باشد چرا که رنگ گرفته است . پس پارادوکس همیشگی ابن عربی در این مساله بیان می شود . اگر چه ابن عربی معتقد است که راههای به سوی خدا به عدد نفس های مردم است اما هر کس خدا را در آینه خود می بیند در حالی که می بایست خدا را در آینه شریعت دید . صراط های به سمت خدا عبارتند از : صراط الله که تمام موجودات در این صراط قرار دارند ، حتی شیطان نیز در این صراط است . صراط دیگر صراط منعم است که این صراط دایره تنگ تری نسبت به صراط الله دارد و در این میان صراط های منعم ، صراط محمد ص است . بنابراین دعوت کلی ابن عربی به صراط پیامبر است و نمی توان ابن عربی را پلورالیست نامید .
در ادامه نشست دکتر غلامرضا اعوانی در خصوص اختلاف ادیان گفت : دنیای امروز ، دنیای شناخت ادیان است و بنابراین مساله اختلاف ادیان و حقانیت ادیان مساله مهمی است که ابن عربی برای جهان امروز حرف هایی برای گفتن دارد و مطالب قابل تاملی در این خصوص بیان کرده است . دکتر اعوانی ضمن اشاره به آثار پروفسور چیتیک و بیان خاطراتی از ایشان در خصوص ابن عربی و ابن رشد گفت : ملاقات ابن عربی و ابن رشد سمبلیک و تاریخی است و گویی واقعه ای است که تمدن شرق و اسلام را از غرب جدا کرده است . گویی مقدر چنین بود که ابن رشد در عالم اسلام ناشناخته بماند ، حتی در غرب ، در اندلس ، هم زیاد با آثار او آشنا نبودند اما آثار او به زبان لاتین و عربی ترجمه شد و غرب وارث او شد و مقدر چنین بود که ابن عربی بعد از ترک اندلس در شرق مطرح شود . وی ضمن اشاره به مترجمان آثار ابن عربی و ابن عربی شناسان درباره ابن عربی اظهار داشت : ابن عربی را واضع عرفان نظری دانسته اند اما بین نظر و عمل چندان تفاوتی نیست و این دو حقیقت وحدت دارند ، هر چند امروزه به تفکیک این دو حوزه پرداخته ایم اما مسائل نظری را او فراوان مطرح کرده است . با وجود این در عرفان نباید وجه نظری را از وجه علمی جدا کرد چرا که این ها لازم و ملزوم یکدیگرند . او با استفاده از باطن وحی فهم بسیار ممتازی از دین ارائه می دهد . ابن عربی حافظ حدیث بود و مدت های بسیاری از عمر خود را صرف یادگیری حدیث کرده است . بنابراین از باطن وحی بهره بود و افق های جدیدی را بازگو می کند . دکتر اعوانی درباره وحدت وجود در آثار ابن عربی تصریح کرد : لفظ وحدت وجود در آثار ابن عربی و شاگردانش یافت نمی شود و این لفظ به اعتقاد چیتیک از سوی مخالفان ابن عربی برای کوبیدن او باب شد . از جمله این افراد می توان به این تیمیه اشاره کرد . وی ضمن اشاره به آدم و عالم به عنوان صورت حق و جایگاه چنین تفکری در اندیشه ابن عربی ، اظهار داشت . عالم وجه خداست و خدا در آن ظاهر شده است تا شناخته شود . بنابراین انسان کامل به عنوان صورت کامل الهی مطرح شود . بنابراین انسان کامل به عنوان صورت کامل الهی مطرح است . او در قسمتی از اندیشه های خود به تخلق به اخلاق یا صفات الهی می پردازد و توضیح می دهد که انسان در طی سیر و سلوک خود متخلق به خلقی می شود . دکتر اعوانی درباره مساله ولایت اظهار داشت : در خصوص ختم ولایت مطالب بسیاری مطرح شده است و او قائل به اقسام ولایت است و اساساً نوبت بدون ولایت ممکن نیست چرا که باطن هر نبوت ، ولایت است . بنابراین امت هر رسولی ، وارثان او و وارثان ولایت او هستند و چون امت اسلامی جامع تمام شرایط است همه انواع ولایت در این امت دیده می شود . حتی ختم این ولایات نیز در این امت دیده می شود . وی در خصوص کتاب عوالم خیال گفت : این اثر ، کتاب بسیار ارزنده ای است و مطالب و مراجع آن بسیار در خور توجه هستند و مولف برای نگارش آن تلاش بسیاری کرده است و با این اثر مسائل پیچیده ابن عربی را ساده کرده است . به زبان روز نوشته شده و پاسخگوی بسیاری از مسائل امروزین است . مباحثی در خصوص کلام و فلسفه در این کتاب مطرح شده که برای خوانندگان بسیار مفید است . نکته در خور توجه این اثر این است که مترجم علاوه بر حواشی مولف ، مطالبی را بر اثر افزوده اند که بسیار قابل تقدیر است .

لینک

مطالب موجود با عبارات مشترک
این مطلب را منتشر کنید:
Facebook Twitter Linkedin Email

Captcha Captcha Reload


برخی از رویدادها

برخی از تألیفات