دکتر قاسم کاکایی

جاویدان خرد زمستان ۸۹

رویارویی دو دیدگاه دربارۀ عرفان و تجربۀ عرفانی در سدۀ بیستم

دکتر قاسم کاکایی  استاد فلسفه دانشگاه شیراز

اشکان بحرانی  کارسناس ارشد فلسفه دانشگاه شیراز

کلیدواژه ­ها: تجربه­ گرایی، ضدِّ عرفان، معنویت مسیحی، الاهیات سلبی، تجربۀ عرفانی

چکیده

مقالۀ حاضر به تقابل میان دو نگرش عمده دربارۀ عرفان و تجربۀ عرفانی، یعنی جریان تجربه­ گرایی و جریان ضدِ عرفان می­پردازد. در این نوشته، ابتدا مؤلفه­ های اصلی هر یک از دو جریان اصلی معرفی و بررسی می­شوند. از سویی، تجربه­ گرایی، که از اندیشه­ های ویلیام جیمز متأثر است، به نقش تجربه­ های فردی و احوال خارق العاده و تجربه­ های وجدناک عارفان اهمیت میدهد و تجربه را معرف و نشانۀ امر عرفانی می­داند. در مقابل، جریان ضدِّ عرفان، که عمدتاً در نوشته­ های دنیس ترنر بازتاب یافته است، به تجربه­ گرایی نقدهایی جدی وارد می­کند. (ادامه…)

مطالب موجود با عبارات مشترک

مطالعات اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، بهار و تابستان ۱۳۹۰

دکتر قاسم کاکایی (استاد  فلسفه دانشگاه شیراز)

اشکان بحرانی (کارشناس ارشد فلسفه دانشگاه شیراز)

چکیده

بعد وجودشناختی و معرفت­شناختی الهیات سلبی در آثار عارفان ادیان و سنت­های گوناگون عرفانی بر دو رکن استوار است: خدا و نفس. در الهیات یا یزدان­شناسی سلبی، چنان­که از عنوان آن نیز پیداست، تأکید عارفان بر جنبه­های ناشناختنی و ناگفتنی خداوند یا به تعبیر دیگر سخن از ذات خداست. از ذات ناشناختنی و ناگفتنی خدا با تعابیری استعاری نظیر تهیا، واحه، عدم یا نیستی و بی­نام یاد می­شود. اما در آثار برخی عارفان سده­های میانه­ی مسیحی، هم­چون مایستر اکهارت، و نیز برخی از عارفان قدر اوّل عرفان اسلامی، هم­چون مولانا و شمس تبریزی، در پاره­ای فقرات تأکید و تکیه از ذات خدا به سوی ذات نفس میل می­کند. در آثار مولانا و اکهارت، از ذات نفس با تعابیری نظیر وحدت، بساطت، تاریکی و تهیا یاد می­شود. برخی صاحب­نظران نظیر دنیس ترنر، از این چرخش و این ویژگی­ها بر وزان الهیات سلبی یا یزدان­شناسی سلبی، از تعبیر انسان­شناسی سلبی سود برده­ اند. (ادامه…)

مطالب موجود با عبارات مشترک

آینه های نیستی

مراسم اختتامیۀ شانزدهمین دورۀ کتاب فصل روز ۳۱ خرداد ۱۳۹۰ با حضور مسئولان وزارت ارشاد و جمعی از شخصیتهای فرهنگی کشور در سرای کتاب برگزار شد. در این دوره ۷۵۴۳ کتاب مورد داوری قرار گرفتند که بالاترین رکورد در این شانزده دوره بوده است. پس از سه مرحله داوری، کتاب “آینه های نیستی” تألیف آقای اشکان بحرانی، دانش آموختۀ دانشگاه شیراز، با مقدمۀ دکتر قاسم کاکایی، استاد بخش الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز، بهترین کتاب در زمینۀ عرفان شناخته شد. این کتاب در سال ۱۳۸۹ توسط انتشارات علم منتشر شده است و حاصل پایان نامۀ کارشناسی ارشد آقای بحرانی تحت عنوان “الهیات سلبی در آثار مولانا و مایستر اکهارت” به راهنمایی دکتر کاکایی می باشد که در سال ۱۳۸۸ در دانشگاه شیراز پایان یافته و از آن دفاع شده است.

مطالب موجود با عبارات مشترک

مجله ادیان و عرفان

مجله ادیان و عرفان، دانشگاه تهران ، دفتر ۱، پاییز و زمستان ۱۳۸۸

قاسم کاکایی          اشکان بحرانی

 

چکیده

در این جستار، کوشش ما بر آن است که به دو پرسش پاسخ دهیم. پرسش نخست این است که غیبت یا به عبارت دیگر، اختفای احوال باطنی در آثار مولانا چه معنا، اهمیت و پیامدهایی دارد؟ در پاسخ به این پرسش ابتدا مقصودمان را از غیبت احوال باطنی روشن می­کنیم. در وهلۀ بعد و پس از بررسی اجمالی غیبت احوال باطنی در آثار عارفان مسیحی و مسلمان، در سده­های میانۀ میلادی، نگاه مولانا به احوال باطنی را بر می­رسیم و پس از آن پیامدهای این نگاه و واکنش­های مولانا را بر می­شماریم. این واکنش­ها عبارت­اند از (ادامه…)

مطالب موجود با عبارات مشترک

آینه های نیستی

کتاب آینه­ های نیستی(الهیات سلبی در آثار مولانا و مایستر اکهارت) تألیف اشکان بحرانی با مقدمۀ دکتر قاسم کاکایی از سوی انتشارات علم در ۴۲۶ صفحه منتشر شد. به گفتۀ دکتر کاکایی، دور نیست که این کتاب را تکمله و بلکه جلد دوم کتاب وحدت وجود به روایت ابن عربی و مایستر اکهارت به حساب آوریم به ویژه آن که این کتاب مطلب را از همان جا آغاز می‌کند که کتاب وحدت وجود بدان ختم شده است.

دکتر کاکایی در مقدمه آورده است: « این کتاب الاهیات سلبی را از دریچه‌ای نو می‌نگرد و برخی از بدفهمی‌های رایج از این نوع الاهیات را مورد نقد قرار می‌دهد و الاهیات عرفانی در این زمینه را از الاهیات کلامی متمایز می‌سازد. برخی از نویسندگان، مولوی را به لحاظ کلامی اشعری دانسته‌اند. انتقادات مولانا از دیدگاه تنزیهی معتزله نیز به این برداشت مدد رسانده است غافل از آن که مولانا خود تنزیه و سلب را- برخلاف اشاعره- به اوج می‌‌رساند لیکن معنایی بس عمیق‌تر بدان می‌بخشد. یعنی الاهیات سلبی وی را از آن نوع لاادری‌گری که خاص معتزله است به یک حیرت عرفانی و استغراق در بی چونی و بی نشانی می‌رساند. (ادامه…)

مطالب موجود با عبارات مشترک

قاسم کاکایی (استاد دانشگاه شیراز)

اشکان بحرانی (کارشناس ارشد فلسفه و کلام)

فلسفه و کلام، دانشگاه تهران، ش. ۱

سکوت یکی از مهم­ترین بن­مایه­ های الهیات عرفانی، به نحو اعم، و الهیات سلبی، به نحو اخص، است. سکوت آخرین مرحله­ی کوشش عارف و الهیدان عرفانی در تلاش برای سخن گفتن از خداست. در این مرحله تمام ترفندها و روش­های زبانی عارف رنگ می­بازند. در نوشته­ی پیش رو به کارکردهای الهیاتی سکوت در آثار مولانا می­پردازیم. در ابتدا به نقش محوری سکوت در آثار وی اشاره می­کنیم. سپس به دلایل اخلاقی-روانی و نیز دلایل زبانی-معرفتی دعوت به سکوت در آثار این عارف می­پردازیم. رابطه­ی معکوس عقل و سخن گفتن، نجات­بخشیِ خاموشی، پرهیز از پریشانی ضمیر  و نیل به جمعیت خاطر به مدد خاموشی، مراعات حال مخاطب، رازپوشی، پرهیز از خاصیت تخدیری سخن­وری و پرهیز از کبر از مهم­ترین دلایل اخلاقی-روانی دعوت به سکوت است و ظرفیت محدود زبان در بیان حقایق، بیان­ناپذیری خدا و تلاش برای حفظ وحدت و رهایی از عالم مادی، به طور اعم، و زبان بشری، به طور اخص،  از دلایل زبانی-معرفتی فراخواندن به خاموشی به شمار می­آید.

Uncategorized مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: sukut - حجم: 281.71 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

قبسات ۵۴

قاسم کاکایی (استاد دانشگاه شیراز)

اشکان بحرانی (کارشناس ارشد دانشگاه شیراز)

چکیده

«همانستی خدا و نفس» مضمونی کلیدی در بعد وجودشناختی الهیات سلبی _ به منزله­ی رویکردی پررونق در الهیات عرفانی و در الهیات جدید_  است. در مقاله­ی پیش رو ابتدا مقصود از تعبیر «همانستی خدا و نفس» مطرح و پس از طرح و تشریح جنبه­ی غیر مخلوق نفس، سه رویکرد عمده­ی مولانا و اکهارت در خصوص امکان همانستی _ یعنی «امکان همانستی ذات نفس و ذات خدا»، «تباین خدا و نفس» و «همانستی در عین اختلاف» _ بررسی می­شوند. در پایان مقاله نیز در خصوص امکان رسیدن به نظر نهایی  مولانا و اکهارت درباره­ی امکان همانستی خدا و نفس مطالبی ارائه می­شود.

واژگان کلیدی: مایستر اکهارت، مولانا، الهیات سلبی، وحدت وجود، وحدت انفسی

مقاله مورد نظر را از لینک زیر دانلود کنید:
نام فایل: همانستی - حجم: 227.41 kB
جهت دانلود بر روی لینک بالا کلیک کنید.

مطالب موجود با عبارات مشترک

دکتر قاسم کاکایی (دانشیار دانشگاه شیراز)
اشکان بحرانی (دانشجوی کار شناسی ارشد دانشگاه شیراز)

نامه فلسفی

چکیده

یکی از مهم­ترین رویکردهای الهیاتی در دوره­ی معاصر، الهیات سلبی است. این رویکرد به رغم آن که امروزه در الهیات جدید، به جِد، مورد توجه و اقبال الهیدانان است، در میان مؤلفان داخلی به درستی شناخته نشده است. در این نوشته، تلاش شده است که در ابتدا تعاریف و برداشت­های مختلف از الهیات سلبی ارائه، تحلیل و نقد شود و سپس با اختیار تعریفی نسبتاً جامع از این رویکرد الهیاتی، بن­مایه­های الهیات سلبی تشریح گردد. با تحلیل تعریف­ها و بن­مایه­های الهیات سلبی می­توانیم این شاخه­ی الهیات را از منظری تازه و با نگاهی نو بنگریم.

(ادامه…)

مطالب موجود با عبارات مشترک