.

بایگانی

اراده الهی و نفی موجبیت (بهترین مقاله سال ۱۳۷۴ در علوم انسانی)

۱ اردیبهشت ۱۳۷۴ نظر بدهید
hawze va daneshghah

فصلنامه حوزه ودانشگاه

آیا فقط رابطه على و معلولى بین پدیده‏هاى عالم و خالق آنها وجود دارد؟ یا اینکه در بین خود این پدیده‏ها نیز مى‏توان به چنین رابطه‏اى دست‏یافت؟ و در این صورت ربط این پدیده‏ها با علت العلل خود چگونه تبیین مى‏شود؟ اینها از مهمترین مسائل فلسفه اولى‏ست. گروهى بر این باورند که رابطه موجبیت فقط بین خالق و مخلوق مى‏تواند تصویرى داشته باشد حال نتیجه چنین تفکرى ایمان بیشتر به خالق هستى است چنانکه اشاعره ملتزم‏اند یا آنکه با نفى رابطه علیت‏بین پدیده‏ها علت العلل نیز از دیار هستى رخت‏برمى‏بندد چنانکه هیوم و دیگران معتقدند. تصور برخى فیلسوفان غربى از مساله علیت همان تصور پاره‏اى از اندیشمندان مسلمان به مساله است که به صورت استقلالى یا احیانا اقتباسى به آن رسیده‏اند ولى مساله علیت در روند تکامل خویش، على الخصوص در میان فیلسوفان شیعه مسلک، تبیینى ویژه و جایگاهى رفیع یافت، تا آنجا که در تبیین رابطه علیت در فلسفه صدرایى و پیروان آن تبیینى دقیقتر از مساله ارائه شده است – هرچند هنوز راه بسیار باقى است، علاوه بر اینکه حکمت متعالیه در هماهنگى و همنوایى با متون دینى توفیق بیشترى داشته و یا دست کم از پاره‏اى از نقدها و معضلات رهایى جسته است. در مقاله حاضر حجه‏الاسلام قاسم کاکائى به تبیین دیدگاههاى برخى فیلسوفان مسلمان و پاره‏اى از فیلسوفان غربى، على‏الخصوص مالبرانش و تاثیرپذیرى او از اشاعره، تا ایجاد یک تهافت الفلاسفه دیگر در عصر خود، پرداخته است. ادامه ی نوشته