.

نقد و بررسی

نخستین همایش بزرگداشت سید جلال الدین اشرف در دانشگاه گیلان

۲۰ اسفند ۱۳۹۵

دکتر قاسم کاکایی

همایش یک روزه بزرگداشت سید جلال الدین اشرف در در دانشگاه گیلان و نیز در حرم این امامزادۀ عظیم الشأن در آستانۀ اشرفیه در روز ۱۷ اسفند ۹۵ برگزار شد. دکتر قاسم کاکایی به عنوان سخنران افتتاحیۀ همایش، تحت عنوان «فلسفۀ زیارت» سخنان مبسوطی ارائه کرد که خلاصۀ آن در نشریات، خبرگزاریها و صدا و سیمای محلی به قرار زیر منتشرشد:

 

به گزارش خبرگزاری بین المللی کاسپین از رشت حجت الاسلام  دکتر قاسم کاکائی در نخستین کنگره ملی “سید جلال الدین اشرف” در دانشگاه گیلان در تشریح موضوع فلسفه زیارت اظهار کرد: اگر هدف خلقت و بعثت را در نظر بگیریم زیارت آن هم زیارت نسل پیامبر(ص) عصاره فلسفه خلفت و نبوت است.

وی با بیان اینکه پیامبر (ص) برانگیخته شد برای ذکر و یاد خدا، گفت: قرآن خودش ذکر است و پیامبر به شخصه ذکر است و در جایی از قرآن این مطلب آمده است که ذکر پیامبر(ص) است.

استاد فلسفه و عرفان اسلامی ادامه داد: امامزادگان گل هایی هستند که در جای جای ایران روییده اند تا عطر آنها فضای ایران را عطرآگین کند و این محال است که در بازار عطر فروشی قدم بزنید و بوی عطر نگیرید و معطر نشوید.

کاکایی با تاکید بر اینکه هدف بعثت ذکر است، گفت: امامزادگان محل تعلیم و تزکیه هستند و زیارت نامه ای که می خوانید همان تعلیم و درس اخلاق است. (بیشتر…)

کلمات کلیدی: , , , , , , ,

پیامبر رحمت پیام‌آور اعتدال

۷ آذر ۱۳۹۵
سلام بر رحمت عالمیان

سلام بر رحمت عالمیان

روزنامه ایران– یکشنبه ۷ آذر ۱۳۹۵- ۲۷ صفر ۱۴۳۸-مصاحبه با دکنر قاسم کاکایی، رئیس دانشکدۀ الهیات دانشگاه شیراز-

سه روایت از وجوه شخصیتی حضرت خاتم الانبیاء(ص)-

 

سخن گفتن از پیامبر اکرم(ص) و وجوه شخصیتی و منش اخلاقی ایشان کار امثال ما عقب‌افتادگان جاده معرفت و محبت نیست و بهتر است که معرفی رسول‌الله(ص) را به دو جنبه اعجازی بسپاریم که از وجود شخص شخیص ایشان به وجود آمده است؛ یعنی، حضرت علی(ع) و قرآن کریم که یکی «قرآن ناطق» و دیگری «قرآن صامت» است.

ویژگی‌های رسول‌الله(ص) به روایت امیرالمؤمنین
حضرت علی(ع) در نهج‌البلاغه در توصیف رسول‌الله(ص) می‌فرماید: «پیامبر اکرم(ص) کسی است که خداوند او را از درخت انبیاء (شجره انبیاء)، نور چراغ (مصباح) هدایت خدا انتخاب و از سرچشمه‌های حکمت اختیار کرد و برای بشر فرستاد». پیامبر(ص) «طبیب دوار بطبه،» پزشک و طبیبی بود که خود سفر می‌کرد تا برای هر کس که حاجت به او داشت، داروی لازم به کار برد و پیام الهی را به قلب‌های نابینا شده و گوش‌های ناشنوا شده، برساند. پیامبر اکرم(ص) نه تنها کسانی را که به او رجوع می‌کردند، درمان می‌کرد بلکه بیماران فراموش شده و سرگردان را نیز جست‌وجو کرده و مورد لطف خود قرار می‌داد.
امیرالمؤمنین علی(ع) در دعای صباح می‌فرمایند: «خدایا بر آن کسی که در ظلمانی‌ترین شب‌های تاریخ، مردم را به سوی تو هدایت کرد، درود فرست» یعنی، پیامبر اکرم(ص) در  تاریک‌ترین شب تاریخ و در ظلمانی ترین جغرافیای بشر ظهور کردند؛ در آن زمان، در مرداب شبه جزیره حجاز که هیچ از تمدن روم، ایران و یونان رنگی نگرفته بود، نیلوفر وجود پیامبر(ص) ظهور کرد و جهانگیر شد.
به تعبیر حافظ:
حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت
آری، به اتفاق جهان می‌توان گرفت (بیشتر…)

کلمات کلیدی: , , , , , , , ,

راز ماندگاری مطبوعات

۲۰ آبان ۱۳۹۵
دکتر کاکایی

دکتر کاکایی

دیدگاه اهالی اندیشه درباره شعار امسال نمایشگاه مطبوعات «شفافیت و صداقت»
راز ماندگاری مطبوعات
آیا خط قرمزی برای «راستگویی» در نشریات وجود دارد؟
دکتر قاسم کاکایی
استاد عرفان و اخلاق  رئیس دانشکده الهیات دانشگاه شیراز

روزنامه ایران- شماره ۶۳۵۵- چهارشنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۵- به مناسبت نمایشگاه مطبوعات- مصاحبه با دکتر قاسم کاکایی- از اساسی‌ترین رسالت های مطبوعات این است که توده مردم را با آگاهی‌بخشی از امور جاری، به سوی اهداف مشخص و اخلاقی هدایت کنند؛ به تعبیر دیگر، مطبوعات از یک سو، چشم و گوش مردم هستند و از سوی دیگر، صدای مردم و انعکاس‌دهنده دیدگاه‌های آنها به شمار می‌روند.
رسالت بزرگ مطبوعات این است که با ارائه اخبار و اطلاعات، جهان خاصی را برای مردم تصویر کنند؛ می‌خواهم بگویم جهانی که مردم در آن زندگی می‌کنند لزوماً جهان فیزیکی نیست بلکه جهانی برآمده از آگاهی‌ها و اطلاعاتی است که توسط رسانه‌ها به طور عام و مطبوعات به طور خاص ساخته شده است و مطبوعات از رهگذر این آگاهی‌بخشی به ذهن افراد جهت می‌دهند. لذا مطبوعات می‌توانند «امیدآفرین»، «آرامش‌بخش» و «امنیت‌آور» باشند یا یأس‌آفرین و تشنج‌زا شوند. واقعیت این است که رسالت مطبوعات، روشنگری و دادن اطلاعات است؛ هم باید «بگویند» و هم «راست بگویند»؛ به تعبیری، جز راست نباید گفت / هر راست نشاید گفت. (بیشتر…)

کلمات کلیدی: , , ,

به کوی عشق منه بی دلیل راه قدم

۲۲ دی ۱۳۹۴
ضمیمۀ روزنامۀ اعتماد

ضمیمۀ روزنامۀ اعتماد

هفته نامۀ کرگدن ضمیمه روزنامۀ اعتماد- شماره چهل و چهار- سه شنبه ۲۲ دی ۱۳۹۴- مصاحبه با دکتر قاسم کاکایی دربارۀ مفهوم «پیر»در ادبیات عرفانی- المیرا حسینی

 

-واژه «پیر» و مفهوم پیری در ادبیات عرفانی از جایگاه ویژه ای برخوردارند. این بحث و مفهوم از کجا می آید؟
همان طور که می دانید ادبیات عرفانی ما ملهم است از قرآن و سنت. به نحوی که حتی تمامی اصطلاحات عرفان ما از قرآن و سنت اقتباس شده است. در عرفان نظری یا عرفان عملی تمام اصطلاحات را می توانید از قرآن و سنت پیدا کنید که به چه آیه و روایتی اشاره دارد. مثلا بحث های توحید، وحدت، تجلی، تمام این ها آیات قرآن هستند. مانند آیه: «فََلَمّا تَجَلّى رَبُّهُ لِلجَبَل: که خدا بر کوه تجلی کرد.» بحث محو و صعق و سایر مباحث عرفان نظری و عملی در قرآن و سنت وجود دارد. به علاوه احادیثی که راجع به قرب نوافل و قرب فرایض و مسائلی از این دست باشد، در اصطلاحات عرفانی کم نیست. لذا در ادبیات عرفانی باید کلمه ها را ریشه یابی کنیم و از قرآن یا سنت پیدا کنیم. آیه ای در قرآن شریف هست که می فرماید یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اسْتَجِیبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یُحْیِیکُمْ. ای کسانی که ایمان آوردید چون خدا و پیامبرش شما را به چیزی فرا خوانند که زندگیتان می بخشد دعوتشان را اجابت کنید. پس قرآن به نحوه ای از حیات، غیر از حیات مادی قائل است. این حیات یعنی زنده شدن و تولد دوباره یافتن. مثل تمام حیات ها در حیات معنوی نیز نحوه ای از رشد وجود دارد و شامل مراحل و مراتبی است. حیات بارور می شود و رشد پیدا می کند. برای این رشد، مرشد (رشد دهنده) یا مربی (تربیت کننده) لازم داریم. (بیشتر…)

مطالب موجود با عبارات مشترک
کلمات کلیدی: , , , , , , ,

اشک برای عشق

۲۷ مهر ۱۳۹۴

 

اربعین

اشک

روزنامه ایران- شماره ۶۰۵۶- دوشنبه ۲۷ مهر ۱۳۹۴ دکتر کاکایی رئیس دانشکده الهیات دانشگاه شیراز- یکی از ابعاد واقعۀکربلا، مظلومیت و فاجعه است و همین بُعد است که کربلا را با مرثیه و اشک گره زده است. احادیث در ثواب گریه‌ی بر حسین(ع) فراوان و به حد تواتر است.. سال‌های سال است که در ایام محرّم خطبا، مداحان و شعرا، در سوگ حسین(ع)، گفته‌اند، گریسته‌اند و گریانده‌اند. اما در مقابل، عده‌ای به این نحوه از مصیبت خواندن و گریستن، اعتراض دارند:

۱- عده‌ای از روشنفکران این امر را برساخته‌ی «تشیع صفوی» می‌دانند. یعنی حکومت صفوی برای از بین بردن «تشیع علوی» و روحیه‌ی اعتراض و پرخاشگری مردم در برابر حکومت، گریه و خودزنی را ترویج داده است. حسین(ع) کشته نشد که ما بگرییم بلکه شهید شد تا ما بپاخیزیم. این عده، چون می‌خواستند بُعدِ سیاسی و بُعدِ حماسیِ نهضت کربلا را پررنگ کنند، آن همه احادیث متواتر را نادیده گرفتند و بُعدِ مهم کربلا یعنی بعد مرثیه را به فراموشی سپردند و یا آن که آن را بسیار کمرنگ کردند. اما آن‌چه در طول انقلاب و به ویژه در جبهه‌ها رخ داد، خلاف این تصور را نشان داد. در جبهه‌ها با رزمندگانِ دست از جان شسته‌ای رو به رو بودیم که مقابل همه‌ی سلاح‌های مدرنِ شرق و غرب، چون «بنیان مرصوص» ایستاده بودند، و در عین حال، در هر فرصتی بر حسین(ع) اشک می‌ریختند. یعنی هر چهار بُعدِ کربلا: عرفان، سیاست، حماسه و مرثیه، را به زیبایی هر چه تمام‌تر به نمایش گذاشتند.

۲- برخی این اشک ریختن را با بُعد عرفانیِ کربلا در تضاد می‌بینند. اگر به آن‌چه این روزها در بعضی از مجالس عزای امام حسین(ع) می‌گذرد، و به آن‌چه برخی از مداحانِ جاهل در این مجالس می‌گویند و انجام می‌دهند، نگاه کنیم، شاید ما نیز به این معترضان حق بدهیم. (بیشتر…)

کلمات کلیدی: , , , , ,

کلید گنج مقصود (به مناسبت روز عرفه و نیایش)

۱ مهر ۱۳۹۴

 

نیایش

نیایش

روزنامه ایران-شماره ۶۰۳۵-تاریخ ۱۳۹۴/۷/۱ 

یادداشتی از دکتر قاسم کاکایی

دل گفت وصالش به دعا باز توان یافت
عمری است که عمرم همه در کار دعا رفت
(حافظ)
مقدمه
سال‌هاست که در محیط‌های دانشگاهی با جوانانی برخورد دارم که سؤالشان این است که دین چه نقشی در زندگی ما دارد؟ برخی نیز مدعی‌اند که دین اسلام و عرفان اسلامی تنها درِ باغ سبز را نشان می‌دهد اما هیچ راهی را برای رسیدن به آن در و باز شدن آن ارائه نمی‌دهد. برخی نیز دین را صرفاً از دریچه‌ی سیاست نگاه می‌کنند و به زعم خویش ناکارآمدی در صحنه‌ی اقتصادی یا سیاسی را به حساب دین می‌گذارند. تنگ نظری‌ها، بداخلاقی‌ها، دروغ، ریا، چاپلوسی و تملق در صحنه‌ی سیاسی کشور نیز چهره‌ی دین را در نظر این جماعت زشت می‌کند چرا که همه‌ی این امور با فطرت این جوانان ناسازگار است و نمی‌تواند با دینی که ادعای فطری بودن دارد سازگار بیفتد. برنامه‌ها و آیین‌های عبادی نیز یا با مسایل سیاسی گره می‌خورد و یا در دست عده‌ای از مداحان قرار می‌گیرد و بعضاً حالت «نمایش» به خود می‌گیرد تا «نیایش». این است که دین‌گریزی، هر چند نه دین ستیزی، در میان برخی از این جوانان به تدریج قابل مشاهده است. (بیشتر…)

کلمات کلیدی: , , , , ,

فیل و پشه، آسمان و ریسمان، جدل با سخن حق

۱۲ شهریور ۱۳۹۴
حدیث ساغر و می

حدیث ساغر و می

در خردادماه ۱۳۹۳ اینجانب مقالۀ «شرط بلاغ» را در نقد ترجمۀ کتاب «حدیث ساغر و می» برای مجلۀ «کتاب ماه فلسفه» فرستادم. با تبدیل این ماهنامه به فصلنامه، آن مقاله در بهمن ۹۳ در شمارۀ ۱ و ۲ آن فصلنامه منتشر شد. در همین شماره مشاهده کردم که مترجم محترمِ آن کتاب مقاله‌ای تحت عنوان «نقد مخرب و نقد سازنده» در جواب مقالۀ نگارنده و در دفاع از ترجمۀ خویش نگاشته و در ضمن آن
۱- عمدۀ نقدهای نگارنده را نپذیرفته و با ربط دادن آسمان به ریسمان، به‌زعم خویش بدانها پاسخ داده‌اند.

۲- به بحث علمی جنبۀ شخصی داده و رذائل اخلاقى و اشتباهات شخصى نگارنده را برشمرده و از جمله وى را پشه ای خوانده اند که خود را فیل میپندارد. لابد وجه اشتباه گرفتن این دو با یکدیگر این است که هر دو خرطوم دارند!!
۳- ناقد را به گناهانِ ناکرده -و طبعاً نابخشودۀ- بسیاری متهم کرده‌اند.
۴- مدعی شده‌اند که نقدِ ناقد «به آفات عدیده و متنوعی دچار گشته» است و نُه آفت از این آفات عدیده را نیز برشمرده‌اند.
۵- فرموده‌اند که جوابیۀ ایشان «علاوه بر دانشجویان زبان برای دانشجویان منطق نیز آموزنده است».
اینجانب ضمن اذعان به گناهان بسیار در درگاه ربوبی و طلب مغفرت از آن درگاه، به‌خصوص از بند ۵ استقبال کردم و برای آن که مجموع این مقالات و جوابیه‌ها برای محققان و دانشجویان رشته‌های زبان، ترجمه، منطق و اخلاق آموزنده‌تر شود، جوابیه‌ای را تحت عنوان «فیل و پشه، آسمان و ریسمان، جدل با سخن حق» در اسفندماه ۹۳ برای فصلنامۀ یادشده فرستادم (بیشتر…)

مطالب موجود با عبارات مشترک
کلمات کلیدی: , , , , , ,

دین شناسی تطبیقی

۲۹ اسفند ۱۳۹۳
اطلاعات حکمت و معرفت 107

اطلاعات حکمت و معرفت ۱۰۷

اطلاعات حکمت و معرفت- شماره ۱۰۷- دین شناسی تطبیقی: روش، ضرورت، پیشفرض، نتایج- گفت و گو با قاسم کاکایی-
زهره همت
نام قاسم کاکایی برای محققان و پژوهشگران حوزه علوم انسانی نامی آشناست. «وحدت وجود به روایت ابن عربی و اکهارت»، «ترجمه کتاب عوالم خیال ویلیام چیتیک»، «ابن عربی،میراث دار پیامبران» و تالیفات ارزنده دیگر به همراه مقالات متعددی که از دکتر کاکایی منتشر شده نتیجه سال ها مطالعه و تحقیق ایشان است که مورد استناد اهالی علم و فرهنگ قرار می‌گیرد. چنان که از عناوین کتب نیز پیداست حوزه های پژوهشی کار دکتر کاکایی بیشتر معطوف به عرفان اسلامی، عرفان و کلام تطبیقی و فلسفه و کلام اسلامی است. من در یک روز پرکار تابستانی به خدمتشان رسیدم تا از تجارب ارزشمند مطالعاتیشان استفاده کنم و در باب دین پژوهی تطبیقی با ایشان سخن بگویم. ایشان نیز به رغم مشغله زیاد، با سعه صدر یکایک سوالات مرا پاسخ گفتند. آنچه در ادامه می‌آید نتیجه گفتگوی یک ساعته من با دکتر کاکایی است که ارمغانتان می‌کنم.

جناب آقای دکتر کاکایی، در ابتدا از اینکه وقت خودتان را در اختیار مجله اطلاعات حکمت و معرفت قرار دادید تشکر میکنم. ما در این مجلد که به موضوع «دین پژوهی تطبیقی» اختصاص ییدا کرده در پی یافتن وجه منطقی و مستدلی هستیم که بفهمیم اصولا مطالعه تطبیقی میان ادیان چه ضرورتی دارد. به عنوان نخستین سوال کنجکاوم که بدانم از آنجا که ادیان و پیامبران هر دین در بسترهای تاریخی، روانشناختی و اجتماعی متفاوتی ظهور پیدا کرده اند آیا در اساس انجام مطالعات تطبیقی از وجهی مستدل و منطقی برخوردار است یا خیر؟ (بیشتر…)

کلمات کلیدی: , , ,

فلسفۀ تطبیقی چیست؟

۲۶ اسفند ۱۳۹۳
دهمین پیش همایش حکیم طهران

دهمین پیش همایش حکیم طهران

حکمت اسلامی شمارۀ ۳۴- در آبان ۱۳۹۳ دهمین پیش همایش حکیم طهران با همکاری دانشگاه شیراز و مجمع عالی حکمت اسلامی در دانشگاه شیراز برگزار شد. در این همایش دکتر قاسم کاکایی تحت عنوان «فلسفۀ تطبیقی چیست؟» سخنرانی کرد. متن سخنرانی وی که در نشریۀ حکمت اسلامی شمارۀ ۳۴ آمده است به شرح زیر است.

 

ا-تاریخچه برگزاری همایش‌های احیای مکاتب فلسفی
ابتدا تاریخچه‌‌ی مختصری درباره‌ی دلیل برگزاری جلسه عرض می‌کنم. مجمع عالی حکمت اسلامی چند سال است که در قم فعال هستند. در فضایی که دیدگاه‌های عقل‌ستیزی و معنویت‌گریزی در برخی از مؤمنان و متدینان، گسترش پیدا کرده است مؤسسان این مجمع تصمیم گرفتند که پرچم و عَلَم فلسفه و حکمت را برافراشته نگه دارند. کارهای ارزنده‌ای را نیز در این رایطه انجام داده‌اند. شاگردان حضرت آیت‌الله جوادی و بزرگان دیگری که در علوم عقلی در قم فعال هستند جزء مؤسسان این مجمع هستند. آیت‌الله جوادی، آیت‌الله سبحانی و آیت‌الله مصباح، نظارت کلی بر مجمع دارند. مسئولان این مجمع در این چند سال، نشریات و مجلاتی را منتشر، سخنرانی‌ها و نشست‌هایی را برگزار کرده‌اند. این نشست نیز در همان راستا برگزار میشود.
در تاریخ فلسفۀ اسلامی مکتب‌های فلسفی مختلفی در کار بوده است؛ مثل مکتب فلسفی خراسان، مکتب فلسفی مراغه، مکتب فلسفی شیراز، مکتب فلسفی اصفهان و مکتب فلسفی تهران. در سالهای اخیر در جهت احیای این مکاتب (بیشتر…)

کلمات کلیدی: , , , , ,

«مشت نمونۀ خروار» نقد «حدیث ساغر و می»

۱۶ اسفند ۱۳۹۳
حدیث ساغر و می

حدیث ساغر و می

اینجانب مقاله‌ای تحت عنوان «شرط بلاغ» در نقد چاپ دوم ترجمه‌ی کتاب «حدیث ساغر و می» نوشته‌ام. آقای دکتر سعید رحیمیان، مترجم محترم این کتاب، جوابیه‌ای بر این نقد تحت عنوان «نقد مخرب و نقد سازنده» نگاشته‌اند.
هر دو مقاله در شماره‌ی نخست فصلنامۀ نقد کتاب «کلام، فلسفه، عرفان» در بهمن ۹۳ منتشر شده است. جوابیۀ مترجم محترم را در همینجا  می‌توانید ملاحظه نمایید. ایشان در مقاله‌ی خویش، نگارنده را گرفتار مغالطات چندی دانسته است از جمله مغالطۀ بزرگ‌نمایی. چرا که نگارنده در آن مقاله گفته است که «اشکالاتی که در این‌جا قلمی می‌شود صرفاً به عنوان نمونه است و مصداق مشت نمونه‌ی خروار». مترجم محترم در جواب گفته‌اند: «تا هنگامی که آن خروار ادعایی مانند همین ۲۰ اشکال، یک به یک بررسی نشود در حد ادعا باقی می‌ماند و مصداقی است از مغالطه‌ی بزرگ‌نمایی». همچنین گفته‌اند که (بیشتر…)

مطالب موجود با عبارات مشترک
کلمات کلیدی: , , , , , ,